نمایشگاه بورس، بانک و بیمه؛ فرصتی برای ترسیم نقشه راه هوشمندسازی و تابآوری نظام مالی ایران

دکتر هادی ادیب؛ کارشناس اقتصادی و تامین مالی

آغاز هجدهمین نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال (بورس، بانک و بیمه)، فرصتی برای بازاندیشی در مسیر تحول نظام مالی کشور و بررسی الزامات حرکت به سمت یک اکوسیستم هوشمند مالی است.

در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت های تأمین مالی، تحریم ها و نااطمینانی های ژئوپلیتیکی مواجه است، دیگر نمی توان توسعه فناوری های مالی را صرفاً به افزایش سرعت خدمات، گسترش بانکداری الکترونیک یا معرفی ابزارهای جدید دیجیتال محدود کرد.

آنچه امروز اهمیت راهبردی دارد، استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی، تحلیل داده و فناوری های نوین برای ارتقای کیفیت تصمیم گیری، مدیریت سناریو محور ریسک ها و بهبود تخصیص منابع مالی در اقتصاد است.

از این منظر، نمایشگاه بورس، بانک و بیمه باید فراتر از یک رویداد تجاری و معرفی محصولات فناورانه مورد توجه قرار گیرد و به فرصتی برای شکل گیری گفتمان مشترک میان سیاست گذاران، نهادهای ناظر، بانک ها، ارکان بازار سرمایه، شرکت های بیمه و فعالان فناوری مالی درباره آینده نظام مالی ایران تبدیل شود.

تحولات فناوری، به ویژه هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، کلان داده ها و تحلیل های پیش بینانه، در حال تغییر الگوهای سنتی اعتبارسنجی، تأمین مالی، سرمایه گذاری و مدیریت ریسک در جهان است.

در الگوهای سنتی، تصمیمات مالی عمدتاً بر اطلاعات تاریخی، صورت های مالی، وثایق و شاخص های متعارف اعتباری متکی است؛ درحالی که اکوسیستم هوشمند مالی با تحلیل مستمر داده های مالی و عملیاتی، امکان ارزیابی پویاتر وضعیت بنگاه ها و پیش بینی تحولات آینده را فراهم می کند.

برای اقتصاد ایران، این تحول اهمیت مضاعفی دارد. در شرایط تورمی و نوسانات شدید نرخ ارز، اطلاعات تاریخی به تنهایی نمی تواند تصویر دقیقی از وضعیت نقدینگی، توان بازپرداخت بدهی و ظرفیت اقتصادی بنگاه ها ارائه دهد. تغییرات نرخ ارز، هزینه مواد اولیه، قیمت انرژی و محدودیت های تجاری ممکن است در فاصله زمانی کوتاهی وضعیت مالی یک واحد تولیدی را تغییر دهد.

بنابراین، حرکت از تصمیم گیری مبتنی بر داده های گذشته به سمت تحلیل های پیش بینانه و سناریومحور، یکی از ضرورت های تحول نظام مالی کشور است.

یکی از مهم ترین کارکردهای اکوسیستم هوشمند مالی، ارتقای توانایی نهادهای مالی در شناسایی و مدیریت ریسک های نوظهور است. امروزه ریسک های نظام مالی صرفاً به ریسک اعتباری، نقدینگی و بازار محدود نمی شوند، بلکه ریسک های سایبری، الگوریتمی، خطای مدل های هوش مصنوعی، سوگیری داده ها، تمرکز فناوری و وابستگی به ارائه دهندگان خدمات دیجیتال نیز به مخاطرات جدید این حوزه تبدیل شده اند.

گسترش استفاده از هوش مصنوعی در مؤسسات مالی، در کنار افزایش ظرفیت تحلیل و پیش بینی، می تواند زمینه ساز تصمیمات نادرست ناشی از داده های ناقص یا مدل های نامعتبر نیز باشد. همچنین، استفاده گسترده نهادهای مالی از الگوریتم های مشابه ممکن است به همگرایی تصمیمات اعتباری و سرمایه گذاری منجر شود و در شرایط بحرانی، نوسانات بازار یا محدودیت تأمین مالی بنگاه ها را تشدید کند.

ازاین رو، توسعه فناوری باید هم زمان با استقرار چارچوب های مدیریت ریسک مدل، اعتبارسنجی الگوریتم ها، حفاظت از داده ها، تقویت امنیت سایبری و حفظ نظارت انسانی بر تصمیمات حساس مالی دنبال شود. به بیان دیگر، هوشمندسازی نظام مالی بدون هوشمندسازی نظام مدیریت ریسک می تواند خود به منشأ آسیب پذیری های جدید تبدیل شود.

شبکه بانکی به دلیل سهم بالای آن در تأمین مالی اقتصاد، یکی از اصلی ترین ارکان توسعه اکوسیستم هوشمند مالی است. استفاده از هوش مصنوعی و تحلیل داده در اعتبارسنجی مشتریان، پیش بینی نکول، مدیریت نقدینگی، شناسایی تقلب و پایش مطالبات غیرجاری می تواند به ارتقای کیفیت تخصیص منابع و کاهش ریسک اعتباری کمک کند.

یکی از ظرفیت های مهم این تحول، عبور تدریجی از اعتباردهی صرفاً مبتنی بر وثایق به سمت اعتبارسنجی مبتنی بر جریان نقدی و عملکرد واقعی بنگاه است. با تحلیل اطلاعات حساب های بانکی، قراردادهای فروش، سفارش های خرید، مطالبات تجاری، سوابق پرداخت به تأمین کنندگان و وضعیت عملیاتی بنگاه، می توان ارزیابی دقیق تری از توان بازپرداخت و ظرفیت اقتصادی آن به دست آورد.

این رویکرد به ویژه برای بنگاه های کوچک و متوسط که با محدودیت وثایق و سابقه اعتباری مواجه اند، اهمیت دارد و می تواند دسترسی بنگاه های دارای فعالیت اقتصادی و جریان نقدی قابل اتکا را به منابع مالی تسهیل کند.

بازار سرمایه نیز باید از ظرفیت فناوری های هوشمند برای ارتقای شفافیت اطلاعات، نظارت بر معاملات، مدیریت ریسک سرمایه گذاری و بهبود ارزش گذاری شرکت ها استفاده کند. تحلیل هوشمند اطلاعات مالی و معاملاتی می تواند به شناسایی رفتارهای غیرمتعارف بازار، معاملات مشکوک و الگوهای احتمالی دستکاری قیمت کمک کند.

از سوی دیگر، در اقتصاد تورمی ایران، ارزش گذاری بنگاه ها با چالش هایی مانند تغییر مفروضات جریان نقدی، نوسانات نرخ ارز، تغییر هزینه سرمایه و عدم قطعیت چشم انداز اقتصادی مواجه است. استفاده از مدل های هوشمند می تواند تحلیل سناریوها، ارزیابی ریسک و برآورد متغیرهای اثرگذار بر ارزش شرکت ها را بهبود بخشد؛ هرچند جایگزین روش های بنیادین ارزش گذاری و قضاوت تخصصی تحلیلگران نخواهد شد.

همچنین، توسعه پلتفرم های هوشمند سرمایه گذاری می تواند ارتباط میان سرمایه گذاران و بنگاه های اقتصادی را تسهیل کرده و ظرفیت ابزارهایی مانند تأمین مالی جمعی، اوراق بدهی و صکوک را برای تأمین مالی فعالیت های مولد افزایش دهد.

در صنعت بیمه نیز تحول فناورانه باید از سطح الکترونیکی کردن فرآیندهای صدور و پرداخت خسارت فراتر رود. تحلیل داده های بیمه گذاران، سوابق خسارت و اطلاعات محیطی می تواند به قیمت گذاری دقیق تر ریسک، شناسایی تقلب، ارزیابی سریع خسارت و طراحی محصولات بیمه ای متناسب با نیازهای جدید اقتصاد کمک کند.

توسعه بیمه های ریسک سایبری، وقفه در کسب وکار، ریسک های صنعتی و انرژی و بیمه های مبتنی بر شاخص های آب وهوایی از جمله ظرفیت هایی است که می تواند با استفاده از فناوری های هوشمند گسترش یابد. این موضوع در شرایط افزایش ریسک های عملیاتی، اختلال زنجیره تأمین و آسیب پذیری زیرساخت های تولیدی اهمیت ویژه ای دارد.

با وجود اهمیت توسعه خدمات مالی دیجیتال، یکی از معیارهای اصلی ارزیابی موفقیت اکوسیستم هوشمند مالی در ایران باید میزان اثرگذاری آن بر تأمین مالی تولید و بهبود تخصیص منابع باشد. فناوری زمانی ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد می کند که بتواند منابع مالی را با دقت و کارایی بالاتری به سمت فعالیت های مولد هدایت کند.

در این زمینه، توسعه نسل جدید پلتفرم های مالی تولیدمحور اهمیت دارد؛ پلتفرم هایی که با تحلیل اطلاعات مالی و عملیاتی بنگاه ها، امکان اتصال بانک ها، شرکت های تأمین سرمایه، صندوق های سرمایه گذاری، سکوهای تأمین مالی جمعی و شرکت های بیمه را به زنجیره تولید فراهم می کنند.

ترکیب اعتبارسنجی هوشمند، تأمین مالی زنجیره ای، تأمین مالی جمعی، انتشار اوراق و صکوک و پوشش بیمه ای ریسک های تولید و تجارت می تواند به شکل گیری الگوهای یکپارچه تأمین مالی منجر شود. در این الگو، تصمیم گیری درباره تخصیص منابع صرفاً به وثیقه یا سوابق گذشته محدود نمی شود، بلکه جریان نقدی، ظرفیت تولید، قراردادهای فروش، وضعیت بازار و توان بازپرداخت بنگاه نیز در ارزیابی لحاظ خواهد شد.

البته باید توجه داشت که هوشمندسازی به تنهایی منابع مالی جدید خلق نمی کند، بلکه از طریق کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، بهبود اعتبارسنجی و کاهش هزینه ارزیابی ریسک، کارایی استفاده از منابع موجود را افزایش می دهد.

تحقق این اهداف مستلزم آن است که توسعه فناوری از اقدامات پراکنده و جزیره ای در بانک ها، بازار سرمایه و صنعت بیمه فراتر رود. در این زمینه، وزارت امور اقتصادی و دارایی با مشارکت بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار و بیمه مرکزی می تواند چارچوب سیاستی مشترکی برای توسعه اکوسیستم هوشمند مالی تدوین کند.

ایجاد زیرساخت حکمرانی و تبادل امن داده های مالی، توسعه بانکداری باز و تأمین مالی باز، تدوین استانداردهای مدیریت ریسک هوش مصنوعی، توسعه محیط های آزمون تنظیم گری برای شرکت های نوآور مالی و تقویت زیرساخت های پردازش امن داده از جمله اولویت های این برنامه است.

همچنین، توسعه نظارت هوشمند یا ساپ تک ها (Sup Tech) می تواند امکان پایش مستمر شاخص های سلامت مالی بانک ها، وضعیت توانگری شرکت های بیمه، رفتارهای غیرمتعارف معاملاتی و ریسک های مشترک میان نهادهای مالی را فراهم کند. در این مسیر، تشکیل سازوکار هماهنگی میان نهادهای ناظر برای پایش ریسک های سیستمی و توسعه سامانه های هشدار زودهنگام مالی و اقتصادی نیز ضروری است.

هجدهمین نمایشگاه بین المللی بورس، بانک، بیمه و زیرساخت های دیجیتال می تواند فرصتی برای تبدیل ظرفیت های فناورانه به برنامه های اجرایی و سیاستی باشد. انتظار می رود در کنار معرفی محصولات و خدمات جدید، موضوعاتی مانند نقشه راه هوشمندسازی نظام مالی، حکمرانی داده های مالی، مدیریت ریسک های نوظهور، نظارت هوشمند، امنیت سایبری و توسعه پلتفرم های تأمین مالی تولیدمحور در کانون گفت وگوهای تخصصی این رویداد قرار گیرد.

در نهایت، آینده نظام مالی ایران صرفاً به میزان توسعه فناوری یا تعداد خدمات دیجیتال وابسته نیست، بلکه به توانایی نهادهای مالی در پیوند دادن نوآوری فناورانه با ثبات مالی، تأمین مالی تولید و مدیریت ریسک های نوظهور بستگی دارد.

حرکت به سمت اکوسیستم هوشمند مالی می تواند زمینه ساز گذار از نظام مالی مبتنی بر اطلاعات تاریخی و تصمیمات واکنشی به نظامی داده محور، پیش بینی کننده و تاب آور باشد؛ تحولی که در شرایط پیچیده اقتصادی کشور، ضرورتی راهبردی برای ارتقای کارایی و پایداری نظام مالی محسوب می شود.

تگ ها نمایشگاه بورس، بانک و بیمه

نظرات

captcha