شیء انگاری مهمترین عامل خشونت علیه زنان است

به گزارش ایکنا، مرجانه فتحی ، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، 28 آبان در نشست علمی «بررسی علمی  چالش های زنان در جهان؛ روایتی از کتاب زنان زندانی» که از سوی این دانشگاه برگزار شد، با طرح این پرسش که چرا گفتمان های موجود درباره حجاب فایده ای ندارند؟ گفت: حقیقت این است که بسیاری از مردم از این گفتمان ها خسته شده اند؛ زیرا این رویکردها به روز نیستند و پاسخگویی ضعیفی دارند.

به گزارش ایکنا، مرجانه فتحی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، 28 آبان در نشست علمی «بررسی علمی چالش های زنان در جهان؛ روایتی از کتاب زنان زندانی» که از سوی این دانشگاه برگزار شد، با طرح این پرسش که چرا گفتمان های موجود درباره حجاب فایده ای ندارند؟ گفت: حقیقت این است که بسیاری از مردم از این گفتمان ها خسته شده اند؛ زیرا این رویکردها به روز نیستند و پاسخگویی ضعیفی دارند. استدلال های قدیمی مانند «صدف و مروارید» یا «شکلات و پوست» دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست و موضوعاتی خنده دار و غیر به روز تلقی می شوند و این گفتمان ها با نیازهای فعلی همخوانی ندارند.

وی افزود: مشکل اینجاست که ما تلاش کرده ایم با یک ادبیات واحد همه افراد بی حجاب را اقناع کنیم، که این امر باعث تکراری شدن پیام، خستگی مخاطب و از دست رفتن اثرگذاری شده است. مردم امروز به دنبال دلیل علمی هستند؛ اگر ما نتوانیم به درستی تبیین کنیم و به سؤالات و شبهات علمی پاسخ دهیم، آن ها آن را نمی پذیرند. کتاب «زنان زندانی» در واقع یک گفتمان جدید را مطرح می کند که دارای ویژگی هایی چون جامعیت و دقت است.

فتحی با اشاره به اینکه این کتاب کاملاً بر پایه واقعیت های مستند بنا شده است، اظهار کرد: این اثر پیوندی میان علوم مختلف از جمله روان شناسی، علوم اعصاب، علوم اجتماعی و مطالعات زنان برقرار کرده است و یک گفتمان علمی و جهانی است که قابلیت ارائه در تمامی دانشگاه های دنیا را دارد، حتی برای غیرمسلمانان، زیرا بحث علمی مرز نمی شناسد.

وی ادامه داد: کتاب «زنان زندانی» حاصل یک پژوهش چهارساله است که توسط نخبگان اندیشکده «آرمان» انجام شده است. در طول این چهار سال، بیش از 20 هزار منبع مطالعه شده که تمامی آن ها به زبان انگلیسی هستند. اگر به انتهای کتاب نگاه کنید، خواهید دید که 1080 منبع ارجاع شده که همگی انگلیسی هستند؛ این موضوع باعث شده کتاب اعتبار علمی بین المللی پیدا کند و صرفاً یک بحث مذهبی نباشد.

استاد دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه مهم ترین چالشی که زنان در جهان با آن مواجه هستند چیست؟ براساس آمار این کتاب، حدود 130 میلیون دختر در سراسر جهان تحصیل نمی کنند؛ 80 تا 100 میلیون زن در دنیا در وضعیت مفقودی قرار دارند و 44 میلیون زن و دختر تا پایان سال 2021 آواره شده اند که با وقایع اخیر(مانند غزه) این رقم قطعاً افزایش یافته است. همچنین گزارش شده که در جهان، هر ده دقیقه یک دختر جان خود را از دست می دهد و البته موضوعاتی چون قتل، قاچاق، عدم آزادی، استقلال و برابری، همگی چالش های اصلی هستند.

خشونت و آزار جنسی؛ رتبه اول و دوم چالش زنان

فتحی اضافه کرد: ایپسوس یک موسسه داده پردازی معتبر در فرانسه نظرسنجی های گسترده ای در تقریباً 30 کشور از پنج قاره(از آرژانتین و استرالیا تا ترکیه و سوئد) انجام داده است. در نظرسنجی سال 2018، آزار و اذیت جنسی، خشونت جنسی و خشونت فیزیکی سه معضل مهم زنان در دنیاست. حال جای این پرسش وجود دارد که چرا در کشورهایی که بسیار آزادتر از ایران هستند و قوانین سخت گیرانه ندارند، این چالش ها وجود دارد؟ مؤسسه ایپسوس در سال های 2019 و سپس در سال 2022 نیز مجدداً نظرسنجی انجام داد و با کمال تعجب، نتایج ثابت کرد که «آزار و اذیت جنسی» و «خشونت جنسی» همچنان رتبه اول و دوم را به عنوان مهم ترین چالش زنان جهان حفظ کرده اند.

وی با اشاره به تبعات آزار و اذیت جنسی، گفت: سازمان ملل(بخش زنان) در سال 2016 برآورد کرده است که هزینه جهانی خشونت علیه زنان، 1.5 تریلیون دلار است. این هزینه شامل درمان های افسردگی، هزینه های پزشکی، از کار افتادگی و آسیب های فیزیکی است که فرد متحمل می شود تا به حالت عادی بازگردد. برای درک بزرگی این عدد، باید بدانید که این رقم معادل کل اقتصاد کشور کانادا و معادل دو درصد از اقتصاد کل جهان است. اگر به این مسئله رسیدگی نشود، نه تنها آسیب های روانی، بلکه خسارات اقتصادی سنگینی نیز وارد خواهد شد.

وی ادامه داد: برای ریشه کن کردن گرسنگی در جهان، تا پایان سال 2023 به 40 میلیارد دلار نیاز داریم در حالی که هزینه خشونت علیه زنان(1.5 تریلیون دلار) بسیار فراتر از هزینه رفع گرسنگی جهان است. این نشان می دهد که مسئله خشونت علیه زنان، چقدر از نظر اقتصادی و اجتماعی با جهان درگیر است اگر این هزینه را محاسبه کنیم، درمی یابیم که با صرف چنین هزینه ای، می توانیم گرسنگی در جهان را برای 37 سال پایان دهیم؛ این همان هزینه ای است که خشونت علیه زنان و آزار و اذیت جنسی آن ها به دنبال دارد.

استاد دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: وضعیت در کشورهایی چون کانادا که معمولاً به عنوان کشوری آزاد و با قوانین غیر سخت گیرانه شناخته می شود بسیار تکان دهنده است. طبق آمارهای رسمی، 83 درصد از زنان معلول در این کشور مورد آزار، تعرض یا خشونت جنسی قرار گرفته اند که از این میان، 20 درصد از این موارد با استفاده از سلاح بوده است. استفاده از اسلحه برای آزار و اذیت و خشونت جنسی، پدیده ای بسیار نادر و حتی برای استانداردهای یک کشور مانند کانادا، غیرقابل باور است. یکی از معتبرترین موسسات گزارش داده است که در آمریکا، هر 68 ثانیه یک نفر مورد تعرض جنسی قرار می گیرد.

آزادی جنسی مانع خشونت جنسی نیست

این پژوهشگر با طرح این پرسش که آزادترین کشور جهان از لحاظ مسائل جنسی کدام است؟ افزود: شاید تایلند یا تایوان به ذهن برسد، اما هلند یکی از آزادترین کشورهاست؛ شغل جنسی زنان به رسمیت شناخته شده و فعالیت هایی نظیر راهپیمایی برهنگان یا همجنس گرایان به صورت رسمی صورت می گیرد. در برخی مناطق آمستردام زنان با پوشش های بسیار نامناسب در ویترین ها حضور دارند و مردان حق انتخاب دارند ولی نکته تأمل برانگیز اینجاست که در چنین کشورِ آزادی، باز هم زنان مورد تعرض و خشونت جنسی قرار می گیرند.

وی افزود: براساس گزارش آژانس حقوق اساسی اتحادیه اروپا(FRA) با نظرسنجی از 27 کشور اروپایی، 83 درصد از زنان جوان، صرفاً به خاطر ترس از ناامنی، محدود کردن فعالیت های خود، مکان هایی که به آنجا می رفتند را تغییر داده اند تا از خود محافظت کنند. روزنامه «تلگراف» نظرسنجی گسترده ای را در فرانسه میان 220 هزار زن که از حمل ونقل عمومی(مترو و اتوبوس) استفاده می کردند، انجام داد و نتیجه این بود که 100 درصد آن ها تجربه آزار و اذیت یا خشونت جنسی را داشته اند. در انگلستان نیز گزارش شده که از هر سه دانش آموز دختر، یک نفر مورد آزار جنسی قرار گرفته است؛ به طوری که این کودکان، آن را به عنوان بخشی از فرآیند طبیعی و اجباری رشد و تکامل خود می بینند.

فتحی اضافه کرد: این وضعیت در فرانسه باعث شد تا امانوئل مکرون، در سال 2022 اعلام کند که برای تشویق زنان به استفاده مجدد از حمل ونقل عمومی در ساعات شلوغ، تعداد پلیس ها را در آن ساعات دو برابر خواهد کرد. همچنین کمپین های فرهنگی در فرانسه شکل گرفت؛ برای مثال، پوسترهایی طراحی شده که در آن زنی میله مترو را گرفته و گرگ ها در اطراف او در حال حمله هستند، یا پوسترهایی که زنی میله اتوبوس را گرفته و کوسه ای به او حمله می کند. این پوسترهایی که در فضاهای عمومی و مترو نصب می شوند، با هدف فرهنگسازی برای جلوگیری از این اتفاقات هستند.

استاد دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: همچنین به زنان توصیه می کنند برای در امان ماندن از آزار جنسی، از لباس های گشادتر استفاده کنند، یا از پوشش های محافظ(مانند کاورهای پلاستیکی) برای محافظت از خود استفاده می کنند. در ژاپن نیز برای مقابله با این بحران، واگن های مخصوص زنان (Women Only) ایجاد شده و پلیس در دم در واگن ها مستقر می شود تا از ورود مردان جلوگیری کند.

تعرض جنسی به نمایندگان زن در کشورهای غربی

فتحی با بیان اینکه نمایندگان زن در کشورهای اروپایی هم مورد تعرض و خشونت جنسی قرار گرفته اند، تصریح کرد: حتی در سازمان امنیت ملی آمریکا که یکی از امنیتی ترین سازمان های جهان است و جابه جایی حتی یک کاغذ در آن دشوار است، 23 نفر از کارکنان زنان با نوشتن نامه های رسمی، از تعرض و آزار جنسی در محل کار خود شکایت کرده اند.

وی با بیان اینکه در دانشگاه ها نیز وضعیت مطلوبی نیست، ادامه داد: گزارش موسسه «ایپسوس»(Ipsos) در سال 2022 از میان چهارهزار زن دانشمند و پژوهشگر برتر در 17 کشور، نشان داد که تقریباً از هر دو نفر، یک نفر حداقل یک بار در طول دوران حرفه ای خود، آزار و اذیت یا خشونت جنسی را تجربه کرده است. همچنین 15 درصد از این زنان(حدود 600 نفر) به دلیل این حوادث، مجبور به رها کردن شغل علمی خود شده اند.

وی با بیان اینکه حتی دنیای مشاهیر و سلبریتی ها نیز از این قاعده مستثنی نیست، اظهار کرد: از رهبران اپرا گرفته تا شخصیت هایی چون جان توری(شهردار سابق تورنتو) که به اتهام تعرض محکوم شد، همچنین پرونده های بزرگی مانند محکومیت هاروی واینستین(تهیه کننده معروف) و جنبش MeToo که از افشاگری های علیه او آغاز شد، نشان دهنده ابعاد گسترده این مسئله است. اندرو کومو، فرماندار سابق نیویورک به جرم تعرض به 11 زن محکوم شد، در حالی که خود در حال افشاگری علیه دیگران بود.

تجاوز تکان دهنده

وی افزود: یکی از تکان دهنده ترین پرونده ها، داستان دختری به نام «ژولی» در فرانسه بود. او دختر 13 ساله ای بود که در پی مشکلی با آتش نشان ها تماس گرفت، اما طی دو سال، آن آتش نشان و 20 نفر دیگر از کارکنان، در مجموع 130 بار به او تعرض کردند. ژولی که دیگر توان تحمل نداشت، خود را از ساختمان پرت کرد؛ او نمرده اما دچار معلولیت 80 درصدی شد.

فتحی با اشاره به تبعات این خشونت ها، افزود: آسیب های روانی شامل افسردگی و افزایش نرخ خودکشی و استرس، لرزش های عصبی، واکنش های هیجانی و پرخاشگری، کاهش عزت نفس، احساس گناه، شرم، سرزنش خود، خجالت زدگی، ترس، بی اعتمادی، غم، آسیب پذیری، انزوا، کابوس و بازگشت خاطرات بد از جمله تبعات است. پیامدهای وقوع این اتفاقات برای زنان به گونه ای است که برخی از این افراد به مصرف مواد مخدر روی می آورند و دچار ترس های شدید و فوبیا می گردند.

فتحی در پاسخ به این پرسش که چرا خشونت علیه زنان در اروپا و سایر کشورهای جهان اتفاق می افتد، افزود: پژوهش های بسیاری(از 50 تا 60 مورد) انجام شده است اما جامع ترین، بهترین و مطمئن ترین نظریه ای که توانسته است این موضوع پیچیده را تبیین کند، «نظریه شی انگاری زنان» است. بر اساس این دیدگاه، زمانی که زنان «شی انگاری» می شوند، به عنوان بدنی که صرفاً برای استفاده و لذت جویی دیگران است در نظر گرفته می شوند؛ به گونه ای که شخصیت زن دیگر اهمیتی ندارد و تنها بر بدن او تمرکز می شود.

پیامد شیء انگاری زنان

استاد دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: هنگامی که زنی شی انگاری می شود، به عنوان یک «ابزار» شناخته شده و با او مانند یک ابزار برخورد می شود. در این وضعیت، استقلال او انکار شده و گویی اراده ای ندارد. همچنین، چنین فردی «تعویض پذیر» تلقی می شود؛ برای مثال، برخی آقایان با دختری ارتباط برقرار می کنند و سپس به راحتی او را ترک کرده و با فرد دیگری ارتباط می گیرند.

نقش پوشش در شیءانگاری زن

وی با تاکید بر اینکه ابعاد مختلف شی انگاری، ریشه اصلی خشونت است، اضافه کرد: یکی از مهم ترین عوامل ایجاد شی انگاری، موضوع «پوشش و لباس» است. پژوهش ها نشان می دهد که لباس نامناسب، بیشترین نقش را در شی انگاری زنان دارد. در پژوهشی که توسط دانشگاه حکمرانی هاروارد انجام شده و بر اساس آزمایش های تجربی بوده است، یک مجری خانم و یک مجری آقا در سه حالت مورد آزمایش قرار گرفتند: یک بار با لباس پوشیده، یک بار با لباس نیمه پوشیده و یک بار با لباس های بدن نما(مانند لباس شنا). مخاطبان باید به توانمندی های آن ها نمره می دادند. نتایج نشان داد در مورد آقایان، نوع لباس تأثیری بر نمرات آن ها نداشت، اما در مورد خانم ها، هرچه لباس بدن نماتر بود، توانمندی های حرفه ای آن ها کمتر ادراک شده و نمرات پایین تری دریافت کردند. این امر ثابت می کند که لباس تأثیر مستقیمی بر ادراک شایستگی های حرفه ای زنان دارد.

وی تاکید کرد: در نظرسنجی هایی از زنان و دختران در کشورهای اروپایی، وقتی تصاویری از زنانی که قربانی خشونت جنسی شده بودند نشان داده شد و پرسیده شد مقصر کیست، غالباً نزدیک به صد درصد پاسخ دادند که «خود خانم مقصر است» چون وقتی زن در ذهن مرد به عنوان یک «شیء» تلقی شود، همدلی کاهش می یابد. هرچه نمایش پوست و بدن بیشتر باشد، احساس همدلی در طرف مقابل کاهش می یابد.

انتهای پیام

نظرات

captcha