همایش بین المللی و جشنواره هنری اقبال با حضور جمعی از چهره های فرهنگی و علمی ایران و پاکستان و با محوریت پیوند هنر، اندیشه و همگرایی فرهنگی دو کشور در حوزه هنری برگزار شد.

![]()
به گزارش
خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما کنفرانس بین المللی و جشنواره هنری اقبال (IQBAL) با محوریت پیوند هنر، اندیشه و همگرایی فرهنگی ایران و پاکستان در حوزه هنری برگزار شد. این رویداد با حضور جمعی از چهره های فرهنگی و علمی دو کشور همراه بود و غلامعلی حدادعادل، محمد بقایی ماکان، علی کمیل قزلباش و عبدالرؤوف، سفیر جمهوری اسلامی پاکستان و رئیس مؤسسه فرهنگی اکو، از سخنرانان آن بودند. محمد مهدی دادمان، رئیس حوزه هنری، در این مراسم با گرامیداشت شهیدان انقلاب اسلامی و خیرمقدم به مهمانان، بر نقش فرهنگ و هنر در تقویت پیوندهای میان ملت ها تأکید کرد و گفت: «اندیشه و هنر می تواند فراتر از مرزهای جغرافیایی عمل کند و پیوندهای تازه ای برقرار کند؛ پیوندهایی که فراتر از ماه و سال و حتی صد سال آینده است.» وی با اشاره به برگزاری این رویداد همزمان با صد و چهل و نهمین سالگرد تولد علامه اقبال لاهوری ابراز امیدواری کرد که این گردهمایی و جشنواره هنری، سرآغازی برای برنامه ای بلندمدت و اقدامات مهم تر و جدی تر در سال آینده برای شناخت هرچه بیشتر اقبال لاهوری و تقویت پیوند میان ملت ها باشد. دادمان افزود: «اگر ما از طریق فرهنگ، اندیشه و هنر برای تعامل تلاش کنیم، حتماً افق های تازه ای در روابط دو ملت خواهیم گشود و مسیرهای تازه ای را آغاز خواهیم کرد.» رئیس حوزه هنری همچنین بر ضرورت طراحی طرحهای بزرگ فرهنگی مشترک تأکید کرد و گفت: «می توان طرحهای بزرگ فرهنگی را طراحی کرد که محصول فرهنگ مشترک برای جهان یا حداقل منطقه ما حرف تازه ای داشته باشد. حرکت ها و جریان های فرهنگی، هنری و اجتماعی را می توان با پیوند فرهنگی ملت ها آغاز کرد که این ها می تواند به جریان های اثرگذار و عمیق فرهنگی منجر شود.»
اقبال شناس و مدرس زبان اردو: اندیشه اقبال دعوت به خودآگاهی و تبدیل باور به عمل است
علی کمیل قزلباش، پژوهشگر، اقبال شناس و مدرس زبان اردو، در کنفرانس بین المللی و جشنواره هنری اقبال در حوزه هنری با موضوع «بازخوانی شخصیت سیاسی اقبال» سخن گفت و بر نسبت میان اندیشه اقبال و باور دینی، اراده سیاسی و آرمان استقلال تأکید کرد.
خودی؛ نه انزوا، بلکه نیروی عمل قزلباش در این سخنرانی توضیح داد که در اندیشه اقبال، انسان با شناخت خویشتن، تقویت اراده، پرورش ایمان و ورود آگاهانه به عرصه عمل می تواند به مرتبه ای از فکر و معنویت دست یابد که زندگی او از محدوده منافع شخصی فراتر رود و در خدمت اهداف بزرگ تر قرار گیرد. به گفته وی، مفهوم «مرد مؤمن» که در اندیشه اقبال با «خودی» پیوند دارد، شخصیت مستقل و مسئول را تشکیل می دهد؛ شخصیتی که با شناخت خویش در برابر دشواری ها استحکام می یابد و از امکان تغییر جهان غافل نمی ماند. این پژوهشگر زبان اردو تأکید کرد که «خودی» در اندیشه اقبال به معنای خودپرستی یا انزوای فردی نیست، بلکه نیرویی است که انسان را از بی حالی و انفعال بیرون می آورد و به او امکان می دهد در شکل دادن به سرنوشت خویش نقش فعال داشته باشد.
از شناخت خویشتن تا استقلال و مقاومت قزلباش در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به زندگی سیاسی و اجتماعی امام آیت الله خامنه ای گفت که ایشان از دوران مبارزه با حکومت پهلوی تا ریاست جمهوری و رهبری جمهوری اسلامی، برای استقلال ایران، حفظ هویت اسلامی، مقاومت در برابر فشارهای خارجی و تقویت ظرفیت های علمی و اقتصادی کشور تلاش کرده اند. به گفته وی، این مسیر گسترده ای برای مطالعه نسبت میان باور دینی، اراده سیاسی و آرمان استقلال فراهم آورده است.
اقبال؛ پیوند سنت و بازاندیشی با زبان نو
وی همچنین به تلاش اقبال برای بیان مفاهیم قرآنی و عرفانی در قالب زبانی نو و متناسب با مسائل عصر او اشاره کرد و گفت: اقبال در این مسیر از میراث مولانا، حافظ، سعدی و دیگر شاعران فارسی زبان بهره گرفت و در عین وفاداری به سنت، ضرورت حرکت و بازاندیشی را نیز مورد توجه قرار داد. قزلباش یادآور شد که امام آیت الله خامنه ای نیز با ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی آشنایی و علاقه داشته اند و در سخنان عمومی خود به ادبیات و شعر توجه نشان داده اند. به گفته وی، ایشان از اقبال شناسان بزرگ جهان هستند و کتابشان امروز نیز برای پژوهشگران اهمیت دارد.
مرد مؤمن؛ ایمان در اراده و مسئولیت سخنران این نشست در ادامه با اشاره به مفهوم «مرد مؤمن» در اندیشه اقبال گفت چنین انسانی باورهای خود را به نیروی عمل تبدیل می کند و ایمان او در اراده، تصمیم گیری، شجاعت و احساس مسئولیت آشکار می شود. به گفته وی، چنین انسانی در برابر موانع تاریخی و اجتماعی تسلیم نمی شود و برای تحقق اهداف خود از توانایی فکری و عملی بهره می گیرد. قزلباش در بخشی از سخنان خود با استناد به «اسرار خودی» اقبال، ابیاتی از این اثر را خواند و بر نقش عشق در شکوفایی و عالم افروزی تأکید کرد. وی همچنین با اشاره به سیره امیرالمؤمنین (ع) گفت که در شدیدترین مراحل خطر، ایشان در خطوط مقدم حاضر بودند و خود را با توجیه های حفظ جان فریب ندادند.
صدای اقبال فراتر از مرزهای جغرافیایی و زبانی در ادامه مراسم کنفرانس بین المللی و جشنواره هنری اقبال، دکتر عبدالرئوف رفیقی، رئیس آکادمی اقبال پاکستان، با موضوع «فلسفه خودی و نگاه اقبال به جهان اسلام» به ایراد سخنرانی پرداخت. آنچه در پی می آید بر پایه محور اعلام شده سخنرانی و مواضع شناخته شده او درباره ظرفیت جهانی اندیشه اقبال تنظیم شده است.
خودی؛ نه انزوا، بلکه نیروی پیوند با جهان رفیقی در سخنان خود «خودی» را نه دعوت به گوشه نشینی، بلکه نیروی درونی انسان برای بازیابی کرامت و مسئولیت پذیری معرفی کرد و تأکید کرد که این مفهوم در اندیشه اقبال، فرد مسلمان را از انفعال بیرون می آورد و او را برای حضور آگاهانه و سازنده در جهان آماده می سازد. به باور او، خودی در خوانش اقبال، پاسخی به بحران هویت و عقب ماندگی جهان اسلام است؛ پاسخی که ریشه در پرورش اراده، ایمان و عمل دارد. رئیس آکادمی اقبال پاکستان با تأکید بر جهان شمولی پیام اقبال گفت که صدای این متفکر مسلمان «در سطح جهانی طنین انداز است و از مرزهای نژادی و جغرافیایی فراتر می رود». او این ویژگی را نشانه ظرفیت اندیشه اقبال برای گفت وگو با انسان معاصر، مستقل از تعلقات ملی و قومی، توصیف کرد.
جهان اسلام؛ مخاطب اصلی و مسئولیت مشترک رفیقی نگاه اقبال به جهان اسلام را نگاهی مبتنی بر بیداری مشترک و مسئولیت پذیری امت اسلامی دانست و گفت: اقبال با بازخوانی میراث دینی و عرفانی، در پی احیای پیوندهای درونی جهان اسلام و تبدیل آن به یک هویت زنده و اثرگذار بود. به گفته او، این نگاه امروز نیز می تواند مبنایی برای همکاری های فکری و فرهنگی میان ملت های مسلمان باشد.
ظرفیت های مشترک ایران و پاکستان در پرتو اندیشه اقبال رئیس آکادمی اقبال پاکستان با اشاره به پیشینه همکاری های این نهاد با مراکز علمی و فرهنگی ایران، از آمادگی آکادمی اقبال برای تأسیس «گوشه آثار اقبال شناسان ایرانی» در پاکستان خبر داده و ایران را یکی از فعال ترین عرصه های اقبال پژوهی در جهان توصیف کرده بود. او در این سخنرانی نیز بر ضرورت استفاده از ظرفیت مشترک دو کشور برای معرفی هرچه بهتر اندیشه اقبال در سطح منطقه و جهان تأکید کرد.
آکادمی اقبال؛ مرجع رسمی و متولی همکاری های بلندمدت رفیقی در بخش دیگری از سخنان خود، آکادمی اقبال پاکستان را «رسمی ترین سازمان تجمیع آثار و پژوهش های اقبال شناسی» معرفی کرد و از آمادگی این نهاد برای گسترش همکاری های علمی و پژوهشی با نهادهای ایرانی، از جمله حوزه هنری، سخن گفت. این سخنان در ادامه مراسم، زمینه ای برای جمع بندی دستاوردهای کنفرانس و ترسیم افق همکاری های آینده فراهم کرد.
حداد عادل: رهبر شهید ما با اندیشه اقبال به خوبی آشنا بود/ پیشگویی اقبال درباره ایران محقق شد غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در کنفرانس بین المللی و جشنواره هنری اقبال در حوزه هنری، با اشاره به جایگاه علمی و فکری علامه اقبال لاهوری گفت: «رهبر شهید عزیز ما از جمله کسانی بودند که با تاریخ و سرنوشت مسلمانان شبه قاره و با اندیشه های اقبال به خوبی آشنا بودند.» وی با گرامیداشت یاد اقبال و تشکر از حضور نمایندگان کشورهای خارجی، به ویژه سفیر پاکستان، و از حوزه هنری و محمد مهدی دادمان برای برگزاری این رویداد قدردانی کرد.
تجدید یاد اقبال در حوزه هنری حداد عادل گفت: «سلام عرض می کنم؛ حضور نمایندگان کشورهای خارجی و گرامی، از جمله سفیر پاکستان، جناب آقای احمد، را خوش آمد می گویم. تشکر می کنم که در چند ماهی که ایشان به عنوان سفیر پاکستان در ایران آمده اند، تحرک افزون تری هم در عرصه سیاست و هم در عرصه فرهنگ میان ایران و پاکستان پدید آمده است. از حوزه هنری، جناب آقای دادمان و همکاران سپاسگزارم که یاد اقبال را تجدید کردند. بیش از 10 سال پیش نیز در حوزه هنری مراسمی به نام اقبال و برای او برگزار شد.»
«بنده شیفته اقبال هستم» رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان خاطره ای شخصی افزود: «بنده شیفته اقبال هستم. از دوران دبیرستان با شعر اقبال آشنا شدم و هنوز هم تشنگی روزافزون برای مطالعه او دارم. اگر فرصت می شد، به تحصیل زبان اردو می پرداختم؛ فقط و فقط برای اینکه شعر او را به زبان اصلی بفهمم.» وی ادامه داد: «مسلماً اقبال شاعر بسیار خوبی است و روح شاعرانه در او فعال است، اما مهم این است که بدانیم اقبال فقط شاعر نیست. بنده مقاله ای 70 صفحه ای درباره او نوشتم با عنوان «شاعر و برتر از شاعر». این مقاله و مقالات دیگری در همین زمینه، به همت دوست عزیزم جناب آقای احمد شهریار به زبان اردو ترجمه شده و در پاکستان منتشر شده است.»
سبک هندی؛ اقبال از آن تأثیر گرفت اما اسیرش نشد حداد عادل در تحلیل شعر اقبال گفت: «درباره شاعری اقبال یکی دو نکته عرض می کنم، اما اصل صحبت من درباره فکر اوست. شعر اقبال خصوصیات زیادی دارد که من فقط به دو جنبه اشاره می کنم. یکی اینکه او در شعر، دنباله رو سبک هندی بود و مسلماً تأثیراتی و رگه هایی از آن در شعرش دیده می شود، اما خود را در چارچوب آن اسیر نکرد.»
وی توضیح داد: «در یک دوران طولانی، شاعرانی از ایران به هند سفر می کردند و شاعران هندی نیز به فارسی سخن می گفتند، به سبک خاصی به نام سبک هندی. در سبک هندی، تخیل و ریزه کاری ها برای تمثیل های جدید و تمثیل های دور از ذهن موج می زند. شاعران سبک هندی با هم رقابت می کردند که مضمون های جدیدی کشف کنند و هنر خودشان را در مضمون یابی و در تخیل و تشبیهات دور از ذهن نشان دهند و وقت خود را صرف این کار می کردند. اما اقبال آتش بود؛ لفظ برای او وسیله بود و شعر برای او وسیله بود. این یک نکته در شعر اقبال است که تفاوت او با سبک هندی پیش از او را نشان می دهد و باید بررسی شود و جای تأمل دارد.»
احیای زبان فارسی در سایه استعمار انگلیس حداد عادل دومین خدمت اقبال را احیای زبان فارسی دانست و گفت: «خدمت دیگری که اقبال کرد این بود که با شعر خودش به زبان فارسی، به شعله چراغ زبان فارسی که پس از استعمار انگلیس در حال خاموش شدن بود، نفس تازه ای بخشید. انگلیسی ها 150 سال حکومت کردند و زبان فارسی را از بین بردند و زبان انگلیسی را جانشین زبان فارسی کردند. در چنان هنگامه ای، اقبال که پیش از من فرمودند، حدود 15 هزار بیت شعر به فارسی گفت و 6 هزار بیت به اردو سرود؛ یعنی یک انسان، حیات زبان فارسی را [زنده نگه داشت].»
وی افزود: «اقبال شعر را شیپور بیداری می دانست و شعر را مشعل آگاهی می دانست. هر کس که بخواهد شعر اقبال را بخواند و بفهمد، باید شرایط تاریخی شبه قاره هند، یعنی هند و پاکستان امروز، را در 150 سال پیش تصور کند. بدانید که استعمار به طور کلی و استعمار انگلیس هیچ گوهر گرانبهاتری از هند به دست نیاورد و بر این ملت بزرگ مسلط شد؛ 5 هزار انگلیسی، 300 میلیون هندی را اداره می کردند. یعنی ملتی را مسخ کرده بودند. یک ملت با این وسعت و عظمت، اسیر دست 5 هزار انگلیسی بود که هر چه را می خواستند از شبه قاره غارت می کردند و به انگلستان می بردند.»
وی تأکید کرد: «بنده در جاهای دیگر گفته ام که استعمار انگلیس در ایران قابل تجزیه و تحلیل نیست مگر اینکه آن را در نسبت با استعمار انگلیس در هند بدانیم؛ یعنی انگلیسی ها اصرار داشتند بر ایران هم تسلط داشته باشند تا بتوانند از تسلط خودشان بر هند نگهبانی کنند.»
از اسرار خودی تا رموز بیخودی؛ بیداری فرد و وحدت امت حداد عادل گفت: «اقبال در چنین شرایطی به عنوان یک مسلمان اندیشه کرد تا ملتی را، تا مسلمانان شبه قاره را، به جنبش درآورد. می خواست جامعه ای را احیا کند؛ لازم بود اول فرد را بیدار کند، سپس این فرد را در درون جامعه رها کند. بیدار شدن این بود که یک فلسفه ای بنیاد نهاد به نام «خودی»، «اسرار خودی» و «رموز بیخودی». من درباره این دو کلمه توضیح خواهم داد، ولی قبل از آن بگویم اقبال با دو فرهنگ به خوبی آشنا بود؛ هم با فرهنگ اسلامی و هم با فرهنگ غربی. معارف اسلامی را در زادگاه خود در پنجاب آموخته بود. در میان استادان او از استادی به نام علامه سید حسن نام بردند.»
وی با اشاره به دکتر فتح الله مجتبایی گفت: «استاد بزرگ ما دکتر فتح الله مجتبایی که تا چند روز دیگر صد سالگی ایشان را در فرهنگستان جشن می گیریم، از اقبال شناسان بزرگ است؛ سال ها در دانشگاه هاروارد تاریخ اسلام و تاریخ هند را درس می داد و به زبان سانسکریت و اردو و هندی مسلط است. ایشان از پیشگامان اقبال شناسی انتقادی در ایران است. ایشان برای بنده گفتند و نوشتند که سید حسن، معلم اقبال، شیعه بود و او را با محبت اهل بیت آشنا کرد. علاقه به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و امام حسین و خاندان پیامبر، نتیجه تأثیر او بود.»
حداد عادل ادامه داد: «اقبال با درک خوبی از معارف قرآنی، راهی اروپا می شود، در آلمان فلسفه می خواند و مخصوصاً در نیمه دوم قرن نوزدهم در آلمان، که دوران ایده آلیسم آلمانی بود، با افکار فیلسوفانی مانند نیچه و در فرانسه و دیگران آشنا می شود. این موضوعاتی است که بنده سال ها در دانشگاه تهران تدریس می کردم و می دانم اقبال با چه چیزهایی آشنا بوده و چگونه از این فیلسوفان تأثیر پذیرفته است. این فرهنگ را با هم ترکیب می کند و به وطن خودش برمی گردد. مانند کسی که بخواهد یک ساختمان بزرگ ایجاد کند، اول به فکر استحکام تک تک آجرهاست که با آجر پوک نمی شود ساختمان محکمی ساخت. اقبال اول با «اسرار خودی» سعی می کند مسلمان ها را به این نکته آگاه سازد که مقام انسان چیست.»
خودی؛ نقطه مقابل از خودبیگانگی وی گفت: «خودی در ادبیات عرفانی فارسی گاهی معنای مضموم دارد، اما اقبال به خودی معنای مثبت می دهد. حافظ [در جایی] می گوید... یک نکته بگویم: تعالیم عرفانی این است که خودت را نبین؛ خودی بد است. اما اقبال خودی را به معنای خود بودن می داند و خود بودن مستلزم خودشناسی است. درس بزرگ سقراط که «خود را بشناس» را با مثنوی «اسرار خودی» پیوند می زند تا ملتی از خودبیگانه را با خود آشنا سازد و بیدار سازد. خودی نقطه مقابل از خودبیگانگی است.»
حداد عادل در ادامه با خواندن ابیاتی از اقبال گفت: «حداد عادل در این بخش ابیاتی خواند با این مضمون که انسان دو خلیفه خدا در زمین است، فقط آب و گل نیست و حامل روح الهی است.»
وی افزود: «حالا بیایید خودتان را مانند یک قطره در دریای امت گم کنید و قدم بعدی را با افرادی بردارید که خود الهی شان را احراز کرده اند و یافته اند و از خودبیگانگی فاصله گرفته اند. حالا اقبال می آید و این ها را می خواهد به صورت یک امت واحد در برابر استعمار دربیاورد که شأن خود را پیدا کند.»
آبشخور اندیشه اقبال؛ آیه سوره حشر حداد عادل با استناد به قرآن گفت: «یک آیه قرآن برایتان می خوانم از سوره حشر که بدانید آبشخور اندیشه اقبال کجاست. خدا می فرماید: «وَلَا تَکُونُوا کَالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ»؛ مثل کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند و خدا هم خود آن ها را از یاد خودشان برد. یعنی خدا فراموشی به معنای خود فراموشی است و از خودبیگانگی نتیجه از خدا بیگانگی است. اقبال می خواهد این امت را خودی کند؛ تک تک آدم ها را در «اسرار خودی» با شأن خودشان آشنا می کند و در «رموز بیخودی» آن ها را به وحدت دعوت می کند.»
مولانا، حافظ و سنایی در آینه اندیشه اقبال رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: «ادبیات عرفانی، با آن سرمایه معنوی بزرگ، الهام بخش دائم اقبال بود. او مرید مولانا بود. در آغاز نسبت به حافظ بدگمان بود و فکر می کرد شعر حافظ باعث رخوت و سستی می شود. از جمله عاشق سنایی بود؛ سنایی که خود الهام بخش مولانا بود. تأثیر اقبال در ایران را نباید کم شمرد.»
اقبال و بیداری ایران؛ از دهه 20 تا انقلاب اسلامی حداد عادل خطاب به جوانان ایرانی حاضر در جلسه گفت: «بنده به جوان های عزیز هم وطن خودم، ایرانی هایی که در این جلسه هستند، عرض می کنم: در دوران پهلوی اول که معارف اسلامی و عرفانی و معنوی زیر پای آن چکمه پوش بی سواد نوکر انگلستان در ایران له شده بود، ما هیچ شاعری در ایران نداشتیم که مثل اقبال در پاکستان، اندیشه اسلامی را به زبان فارسی به گوش ایرانیان برساند. این یک واقعیت است. شما بروید ببینید در دهه 20 در ایران، وقتی سایه نوکر بیگانه از سر مردم ایران برطرف شد، ایرانی ها چطور از اندیشه اقبال استقبال کردند و اندیشه های اقبال چقدر در ایجاد بیداری در ایران مؤثر بود.» وی تأکید کرد: «بنده هیچ تردیدی ندارم که اندیشه اقبال در افکار متفکران که سازندگان بنای فکری انقلاب اسلامی بوده اند، صد در صد مؤثر بود.»
خاطره سخنرانی رهبر شهید و شهادت جاوید اقبال حداد عادل با اشاره به «رهبر شهید» گفت: «رهبر شهید عزیز ما از جمله کسانی بودند که با تاریخ، با سرنوشت مسلمان ها در شبه قاره و با اندیشه های اقبال به خوبی آشنا بودند. آن رهبر بزرگ ما که یک نسخه اجتماعی بزرگ بود و عاقبت پاداش خودش را در شهادت گرفت. اقبال را خوب می شناخت و مسلمان ها را خوب می شناخت. در این باره کتاب دارد. یادم هست یک بار که نزدیک به 40 سال پیش در ایران همایشی برای اقبال برپا شد، در اختتامیه آیت الله شهید ما آمدند برای سخنرانی. کنار دست ایشان دکتر جاوید اقبال، فرزند اقبال، نشسته بود. بنده در مجلس، در تالار فردوسی دانشکده ادبیات حاضر بودم. ایشان یک سخنرانی بسیار عالمانه و دقیق درباره اقبال و [اندیشه های] او کردند. بعد از سخنرانی ایشان، جاوید اقبال میکروفون را به دست گرفت و گفت اگر همه رؤسای جمهور کشورهای اسلامی به اندازه ایشان اقبال را می شناختند، سرنوشت جهان اسلام غیر از این بود. این نشانه تأثیر اقبال در تفکر انقلابی ایران در دوران معاصر است و البته جای تحقیق کسانی بود که تلاش کردند تا اقبال را به ایرانیان معرفی کنند.»
اقبال متعلق به تاریخ نیست؛ نیاز امروز ایران و پاکستان حداد عادل تأکید کرد: «امروز هم در ایران و هم در پاکستان ما به اقبال شناسی محتاجیم. اقبال متفکری نیست که به تاریخ سپرده شده باشد. سخن گفتن از اقبال، سخن گفتن از یک امر تاریخی نیست؛ سخن گفتن از دردهای امروز جامعه اسلامی است.»
وی افزود: «امروز که ایران در مقابل یک ابرقدرت جنایتکار و یک [رژیم] جنایتکارتر از آن، یعنی اسرائیل، به پا خاسته و با شهامت و شهادت از موجودیت خودش و از مسلمانان دفاع می کند، این همان آرزویی است که اقبال داشت؛ اینکه ملت ها خودشان را باور کنند و از خودمختگی و خودبیگانگی نجات پیدا کنند و از هستی و عظمت و استقلال خودشان دفاع کنند. این در ایران محقق شده است؛ گویی او پیشگویی کرده بود.»
پیشگویی اقبال درباره ایران حداد عادل با خواندن ابیاتی از اقبال گفت: «آن وقت که گفت: «میرسد مردی که زنجیر غلامی بگسلد» یا «میرسد مردی که زنجیر غلامان بگسلد» و «دیده ام از روزنه دیوار زندان شما». خطاب به ایرانیان می گوید: «ای جوانان عجم جان من جان شما». چه محبتی به ایرانی، چه عشقی به ایران و ایرانی دارد: «جان من جان شما». بعد پیشگویی می کند و امام را می بیند که دارد می آید: «میرسد مردی که زنجیر غلامان بگسلد / دیده ام از روزنه دیوار زندان شما».» وی در پایان گفت: «اجازه بدهید در پایان یکی دو شعر دیگر بخوانم.» نمایشگاه آثار هنری دوستی ایران و پاکستان، تا نیمه آذر در خانه عکاسان حوزه هنری میزبان علاقه مندان است.
{{name}}
{{content}}