تفسیر تسنیم؛ حاصل چهار دهه تلاش علمی و همکاری سه نسل از پژوهشگران

به گزارش ایکنا، عباس اسماعیلی زاده؛ دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه 26 آبان ماه در نشست علمی « نگاهی به تفسیر تسنیم آیت الله العظمی جوادی آملی در سیر نگارش های قرآنی »، به تجربه های شخصی و سوابق خود در جریان تالیف تفسیر تسنیم آیت الله العظمی جوادی آملی اشاره کرد و گفت: خداوند متعال توفیق عطا فرمود که در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد، حدود دو سال در مؤسسه ایشان در شهر مقدس قم خدمت کنم و در فضای تفسیر شریف تسنیم حضور داشته باشم.

به گزارش ایکنا، عباس اسماعیلی زاده؛ دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه 26 آبان ماه در نشست علمی «نگاهی به تفسیر تسنیم آیت الله العظمی جوادی آملی در سیر نگارش های قرآنی»، به تجربه های شخصی و سوابق خود در جریان تالیف تفسیر تسنیم آیت الله العظمی جوادی آملی اشاره کرد و گفت: خداوند متعال توفیق عطا فرمود که در دوران تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد، حدود دو سال در مؤسسه ایشان در شهر مقدس قم خدمت کنم و در فضای تفسیر شریف تسنیم حضور داشته باشم.

وی افزود: در آن دوره، توفیق یافتم تا در تنظیم اولیه سوره های انفال و حدید همکاری داشته باشم. این دوران برای بنده بیش از آن که یک همکاری باشد، در واقع نوعی شاگردی و آموزش بود تا بتوانم روش کار در این تفسیر گران بها را بیاموزم.

سیر تکوین تفسیر تسنیم از ایده تا پدیده

اسماعیل زاده با بیان اینکه تفسیر شریف تسنیم دارای پیشینه ای حدود 40 ساله است، اظهار کرد: اگر بخواهیم سیر تکوین این اثر را بررسی کنیم، باید گفت این مسیر از «ایده» شروع و به «پدیده» ختم شد. ایده این تفسیر در حدود سال 1360 در ذهن آیت الله جوادی آملی شکل گرفت و رونمایی نهایی آن در سال 1404 اتفاق افتاد. وی افزود: در ابتدا، ایشان در سفرهایی که به مشهد داشتند به ویژه در سال های جنگ، درس های تفسیری را ارائه می دادند اما بعدها تصمیم گرفتند این مباحث را به عنوان درس خارج تفسیر در حوزه علمیه قم برگزار کنند. نکته بسیار حائز اهمیت این است که در تاریخ تفسیری ما، کمتر پیش آمده است که خروجی یک تفسیر، در واقع حاصل یک درس خارج باشد. دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: درس های ایشان در مسجد اعظم قم، در کنار درس های بزرگان دیگری چون آیت الله فاضل، آیت الله سبحانی و آیت الله تبریزی برگزار می شد. سطح مخاطبان این درس، طلاب مقطع خارج و دانشجویان دکتری بود که در مسیر اجتهاد قرار داشتند. بنابراین، این تفسیر از ابتدا برای سطحی از مخاطبان طراحی شده بود که توانایی درک مباحث پیچیده فقهی و اصولی را داشته باشند.

روش شناسی و مراحل نگارش

اسماعیل زاده، تصریح کرد: فرآیند تبدیل این درس ها به کتاب، یک روند دقیق و گروهی بود. پس از القای درس توسط استاد، مجموعه ای از پژوهشگران که در برخی دوره ها تعداد آن ها به 50 یا حتی 120 نفر می رسید بر روی مطالب کار می کردند. وی با اشاره به مراحل تالیف این اثر اضافه کرد: اولین مرحله، پیاده سازی یعنی تبدیل سخنان شفاهی استاد به متن مکتوب بود؛ مرحله دوم مستندسازی و نقد؛ پژوهشگران مطالب را از منابع مختلف نقد و مستند می کردند. برای مثال، من در زمان همکاری، برای هر آیه حدود 52 تفسیر را بررسی می کردم تا مباحث استاد را با سایر تفاسیر تطبیق دهم. وی افزود: قوی سازی مرحله سوم بود؛ در این مرحله، مطالب بازنگری شده و بر اساس دسته بندی های اختصاصی تفسیر تسنیم مرتب می شدند؛ مرحله چهارم هم ویرایش این اثر بود؛ تفسیر تسنیم دارای شیوه نامه نگارش و ویرایش بسیار دقیقی بود. یکی از تأکیدات شدید آیت الله جوادی آملی این بود که عبارت های ایشان به گونه ای ویرایش شود که لحن و سبک سخنانشان در متن باقی بماند تا مخاطبی که درس های شفاهی ایشان را شنیده است در هنگام خواندن کتاب، همان حس را داشته باشد.

ویژگی های ساختاری و نوآوری ها

اسماعیل زاده با بیان اینکه تفسیر تسنیم در لایه های مختلفی ارائه شده است، اظهار کرد: در ابتدا بحث هایی پیرامون «تفسیر»، «اشارات»، «لطایف» و «حقایق» مطرح شد. بر اساس روایتی که می گوید قرآن برای عوام(عبارات)، اولیا(اشارات) و انبیا(لطایف و حقایق) است، این تفکیک صورت گرفته بود. هرچند بعدها برای سهولت در دسترسی، برخی از این بخش ها ادغام شدند. دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد تاکید کرد: نکته برجسته دیگر، جایگزینی گزیده تفسیر به جای ترجمه است. من معتقدم ترجمه قرآن به تنهایی کافی نیست و حتی می تواند گمراه کننده باشد. در تفسیر تسنیم، به جای ترجمه ساده، «گزیده تفسیر» می آید که در واقع خلاصه ای از نظرات مجتهدانه استاد درباره لغات و مفاهیم آیه است. برای نمونه، در آیه «الحمد لله رب العالمین»، به جای یک ترجمه یک خطی، یک صفحه کامل درباره معنای «الحمد» و «رب» و متعلقات آن ها ارائه شده است.

ارتباط با المیزان و نگاه تمدنی

اسماعیل زاده با بیان اینکه آیت الله جوادی آملی همواره خود را وامدار علامه طباطبایی می دانند، گفت: ایشان معتقدند که تفسیر المیزان باید کامل شود و هدفشان از نگارش تسنیم، نوعی تکمیل المیزان بود. ایشان صراحتاً می فرمایند که قصد دارند «المیزان فارسی» بنویسند؛ یعنی کتابی هم سنگ المیزان اما به زبان فارسی و این یک نگاه تمدنی است. وی تصریح کرد: ایشان معتقد بودند روزی فرا می رسد که برای فهم عمیق تفسیر تسنیم، عرب زبان ها مجبور شوند زبان فارسی را یاد بگیرند، همان طور که امروز برای فهم المیزان، زبان عربی لازم است.

قرآن محوری در برابر قرآن بسندگی

اسماعیل زاده با بیان اینکه من تفسیر تسنیم را در کنار تفسیر «الفرقان» آیت الله صادقی تهرانی و «المیزان» علامه طباطبایی قرار می دهم، اظهار کرد: این سه تفسیر را می توان در جریان «قرآن محوری» دانست. باید میان «قرآن محوری» و «قرآن بسندگی» تمایز قائل شد. قرآن بسندگی که از شبه قاره هند آغاز شد در برخی موارد افراطی شده و هرگونه استناد به غیر قرآن را رد می کند. اما قرآن محوری یعنی قرآن را مرجع قرار دهیم، اما از روایات و عقل نیز برای فهم بهتر استفاده کنیم. وی ادامه داد: در این طیف، آقای صادقی تهرانی در لب مرز قرآن بسندگی حرکت می کنند، علامه طباطبایی به دلیل تکیه زیاد بر روایات، گاهی به سمت روایت محوری متمایل می شوند مثلاً در مدنی یا مکی دانستن برخی سوره ها بر اساس روایت، اما آیت الله جوادی آملی در نقطه ای متوازن قرار دارند؛ یعنی هم به قرآن متکی هستند و هم از روایات به عنوان ابزار فهم استفاده می کنند.

حجیت تفسیر قرآن به قرآن

دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه در مقدمه تفسیر تسنیم، بحث مفصلی درباره حجیت تفسیر قرآن به قرآن مطرح شده است، گفت: ایشان معتقدند قرآن در تبیین معارف خود مستقل است. هرچند ایشان بر اهمیت روایات تأکید دارند، اما معتقدند که قرآن باید ابتدا خودش را تبیین کند. در واقع، ایشان بر این باورند که برای رسیدن به فهم درست، باید ابتدا قرآن را خواند و سپس روایات را در کنار آن قرار داد تا هر دو مکمل یکدیگر باشند. وی در پایان تأکید کرد: تفسیر تسنیم تنها یک اثر علمی نیست، بلکه حاصل تلاش سه نسل از طلاب و پژوهشگران است. این تفسیر با رویکردی جامع، هم قرآن را به قرآن تفسیر کرده، هم از عقل بهره برده و هم مباحث فقهی و استنباطی را در ذیل آیات گنجانده است. این اثر، گامی بلند در جهت تمدن سازی اسلامی و بازگشت به حقیقت قرآن کریم است. انتهای پیام

نظرات

captcha