معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
به قلم محمدحسن مردانی نویسنده کتاب «پستچی» نوشته چیستا یثربی، اثری با حجم نسبتاً کم و در 104 صفحه است که با تکیه بر ایده ای عاشقانه و روایتی ساده و صمیمی، تلاش می کند مخاطب را با داستانی از یک دلدادگی طولانی و ناتمام همراه کند. داستان درباره دختری است که در 14 سالگی به پستچی جوانی دل می بندد؛ پسری که هر روز برای رساندن نامه به در خانه آن ها می آید.
به قلم محمدحسن مردانی نویسنده
کتاب «پستچی» نوشته چیستا یثربی، اثری با حجم نسبتاً کم و در 104 صفحه است که با تکیه بر ایده ای عاشقانه و روایتی ساده و صمیمی، تلاش می کند مخاطب را با داستانی از یک دلدادگی طولانی و ناتمام همراه کند.
داستان درباره دختری است که در 14 سالگی به پستچی جوانی دل می بندد؛ پسری که هر روز برای رساندن نامه به در خانه آن ها می آید. دختر برای آنکه بهانه ای برای دیدن پستچی داشته باشد، شروع به نامه نوشتن برای خودش می کند و با پست کردن نامه ها، زمینه حضور روزانه پستچی را فراهم می آورد. این دلدادگی به تدریج وارد مسیر پیچیده تری می شود و در گذر سال ها، به رابطه ای عاطفی میان آن دو می انجامد؛ رابطه ای که به دلایل گوناگون، از جمله مأموریت های علی در جبهه های جنگ و حضور او در عرصه هایی مانند بوسنی، سوریه و لبنان، بارها ناتمام می ماند و سرانجام مشخصی پیدا نمی کند.
نخستین ویژگی مثبت کتاب، ایده محوری آن است. نامه نوشتن فرد برای خودش، به خودی خود ایده ای جذاب و دارای ظرفیت داستانی است؛ به ویژه وقتی این رفتار از دلدادگی نوجوانانه سرچشمه می گیرد و بهانه ای برای دیدار با معشوق می شود.
از سوی دیگر، روایت عشق و فراز و فرودهای رابطه ای عاطفی، همواره از موضوعات مورد علاقه بخش قابل توجهی از مخاطبان ادبیات بوده است. بنابراین، نویسنده از ابتدا سوژه ای را انتخاب کرده که قابلیت برقراری ارتباط با مخاطب عمومی را دارد.
از دیگر نقاط قوت کتاب، نثر روان، ساده و صمیمی آن است. زبان روایت به زبان روزمره نزدیک است و از پیچیدگی های زبانی و توصیف های دشوار فاصله دارد. همین ویژگی باعث می شود خواننده به راحتی با متن ارتباط برقرار کند و بدون نیاز به مکث های طولانی، صفحات متعددی از کتاب را در یک نوبت، مطالعه کند.
سرزندگی و سادگی زبان، در کنار فصل بندی های کوتاه که هرکدام معمولاً دو یا چند صفحه هستند، به خوش خوانی اثر کمک کرده است. حجم 104 صفحه ای کتاب نیز باعث می شود مخاطب با اثری کم حجم و نسبتاً سریع خوان مواجه باشد.
عنوان کتاب نیز از امتیازهای آن است. «پستچی» عنوانی ساده، موجز و در عین حال کنجکاوی برانگیز است که مستقیماً به یکی از عناصر محوری داستان اشاره دارد و در ذهن مخاطب باقی می ماند. طراحی جلد نیز با سادگی و گیرایی خود، با حال وهوای اثر تناسب دارد و از پیچیدگی های بصری غیرضروری دوری کرده است.
نکته دیگری که در مواجهه با کتاب جلب توجه می کند، انتخاب نام چیستا برای شخصیت اصلی داستان است؛ نامی که با نام نویسنده یکسان است. افزون بر این، اشاره به برخی هنرمندان و اشخاص واقعی که ظاهراً از دوستان یا همکاران نویسنده هستند، این تصور را در مخاطب تقویت می کند که با روایتی برگرفته از زندگی واقعی نویسنده مواجه است؛ یا دست کم نویسنده کوشیده چنین برداشتی در ذهن خواننده ایجاد کند.
این انتخاب می تواند به افزایش حس نزدیکی مخاطب با شخصیت اصلی و تقویت همذات پنداری او کمک کند؛ هرچند در عین حال، پرسشی درباره مرز میان داستان و زندگی نامه در ذهن خواننده به وجود می آورد.
با وجود این نقاط قوت، «پستچی» از منظر فن داستان نویسی با کاستی های قابل توجهی روبه روست. نخستین مسئله، همین ابهام در قالب روایی اثر است. مخاطب در طول مطالعه نمی تواند به درستی تشخیص دهد که با داستانی حاصل از تخیل نویسنده مواجه است یا نوعی زندگی نامه.
اگرچه استفاده از نام واقعی نویسنده برای شخصیت اصلی و اشاره به اشخاص واقعی می تواند شگردی برای نزدیک کردن داستان به تجربه زیسته باشد، اما نویسنده قرارداد روشنی با مخاطب برقرار نمی کند. در نتیجه، مرز میان واقعیت و تخیل در بخش هایی از کتاب نامشخص باقی می ماند.
از دیگر ایرادهای اثر، ناهماهنگی در پرداخت حوادث است. بعضی اتفاقات با آب وتاب و جزئیات نسبتاً زیادی روایت می شوند، اما در مقابل، بعضی از حوادث مهم و تأثیرگذار بسیار گذرا و شتاب زده از مقابل چشم مخاطب عبور می کنند. در چنین شرایطی، خواننده انتظار دارد بعضی موقعیت ها که ظرفیت داستانی بیشتری دارند، با جزئیات و پرداخت عمیق تری روایت شوند؛ اما نویسنده از کنار آن ها عبور می کند. این مسئله به انسجام روایت و میزان تأثیرگذاری اتفاقات لطمه می زند.
شخصیت پردازی نیز از جمله بخش هایی است که به نظر می رسد، جای کار بیشتری داشته است. بسیاری از شخصیت های کتاب در حد یک تیپ باقی می مانند و نویسنده کمتر به لایه های درونی، انگیزه ها و ویژگی های فردی آن ها نفوذ می کند. برای نمونه، شخصیت پدر و مادر چیستا به اندازه کافی پرداخت نشده اند.
در بخش هایی از کتاب به رابطه عاشقانه آن ها و سپس جدایی شان اشاره می شود، اما مخاطب نمی فهمد این دو با وجود تفاوت های فکری و فرهنگی، چگونه با یکدیگر آشنا شده و پیوند عاطفی میانشان شکل گرفته است. پدری که ظاهراً روحیه ای نوگرا دارد و مادری که سنتی تر به نظر می رسد، چگونه به یکدیگر علاقه مند شده اند و چه عواملی این رابطه را شکل داده است؟ پرسش هایی از این دست در ذهن مخاطب باقی می ماند، بی آنکه پاسخ روشنی برای آن ها ارائه شود.
حتی درباره خانواده شخصیت اصلی نیز اطلاعات چندانی در اختیار خواننده قرار نمی گیرد. مشخص نیست چیستا چند خواهر و برادر دارد، اعضای خانواده چه ویژگی هایی دارند و روابط میان آن ها چگونه است. اشاره کوتاه به اینکه خانه پدری چیستا در پایان داستان در تملک برادر او قرار دارد و پرهیز از هر توضیح تکمیلی، گواهی بر ناکافی بودن اطلاعات برای ترسیم فضای خانوادگی شخصیت اصلی داستان است.
همچنین، شخصیت هایی مانند حاجی که در اعزام علی به مأموریت ها نقش دارد نیز از همین ضعف رنج می برند و بیشتر به صورت تیپ هایی گذرا در روایت حضور دارند تا شخصیت هایی با هویت و ویژگی های مستقل.
اما شاید یکی از جدی ترین ایرادهای کتاب را باید در منطق داستانی و پیرنگ آن جست وجو کرد. برای نمونه، در ابتدای داستان گفته می شود چیستا 14 سال دارد و علی چهار سال از او بزرگتر است. بنابراین، علی در آن زمان 18 ساله است. این مسئله با موقعیت شغلی او، یعنی پستچی محل، پرسش هایی ایجاد می کند، به خصوص آنکه در ادامه نیز این اختلاف سنی حفظ می شود و در مقطعی که چیستا 18 ساله و علی 22 ساله است، همچنان درباره سابقه و شرایط شغلی او توضیح روشنی ارائه نمی شود.
ابهام درباره موقعیت شغلی و هویت علی به همین جا ختم نمی شود. او همزمان، پستچی و فردی با روحیه بسیجی و رزمنده معرفی می شود که در مأموریت های گوناگون، از جمله در ارتباط با جبهه های سوریه و لبنان، حضور پیدا می کند؛ اما نسبت میان این دو موقعیت و سازوکار مأموریت های او روشن نیست. مخاطب نمی داند علی عضو چه مجموعه ای است، چه جایگاه سازمانی دارد و اساساً چگونه میان شغل پستچی و فعالیت های نظامی او ارتباط برقرار می شود.
از سوی دیگر، هر بار که قرار است رابطه عاطفی علی و چیستا به سرانجام برسد و پیوند زناشویی میان آن ها شکل بگیرد، علی راهی مأموریتی می شود و این اتفاق بار دیگر رابطه را ناتمام می گذارد. این تصمیم تکرارشونده، بدون آنکه انگیزه ها و دلایل آن به درستی تشریح شود، از نظر منطق روایی قانع کننده نیست. مخاطب ممکن است تصور کند علی به دلیل احساسات و باورهای دینی و روحیه ایثارگرانه اش راهی مأموریت می شود، اما این برداشت بیشتر حاصل حدس و گمان خواننده است تا اطلاعاتی که نویسنده به روشنی در اختیار او قرار داده باشد.
افزون بر این، از اتفاقاتی که در طول این مأموریت ها برای علی رخ می دهد، اهداف حضورش و فعالیت هایی که انجام می دهد نیز تصویر روشنی ارائه نمی شود.
در نهایت، آنچه از شخصیت علی در ذهن مخاطب باقی می ماند، بیشتر حضورهای گاه به گاه، عطر او و رابطه عاشقانه ای است که هیچ گاه به شکل کامل تحقق پیدا نمی کند. این در حالی است که بسیاری از پرسش های اساسی درباره شخصیت، زندگی، انگیزه ها و تصمیم های او بی پاسخ می ماند. البته ابهام می تواند یکی از ابزارهای هنری داستان نویس باشد، اما ابهام زمانی کارکرد داستانی پیدا می کند که آگاهانه و در خدمت روایت باشد؛ نه حاصل فقدان پرداخت و توضیح ناکافی درباره عناصر اصلی داستان.
در کنار این مسائل، کتاب از نظر ویرایش زبانی و فنی نیز بی نقص نیست. در بعضی بخش ها، اشکالات دستوری و نگارشی، از جمله کاربرد غیرضروری نقش نمای مفعولی «را» و ایرادهایی در نقطه گذاری و تفکیک جملات دیده می شود. این موارد شاید به تنهایی خلل بزرگی در ارتباط عمومی مخاطب با کتاب ایجاد نکنند، اما نشان می دهند که اثر می توانست با مرحله ای از ویراستاری دقیق تر، از کیفیت زبانی و فنی بهتری برخوردار شود.
در مجموع، «پستچی» را می توان اثری خوش خوان با ایده ای جذاب و مضمونی عامه پسند دانست که به واسطه نثر روان، زبان صمیمی، فصل بندی های کوتاه و حجم کم، می تواند برای مخاطب عمومی و علاقه مند به روایت های عاشقانه، تجربه ای سرگرم کننده و گاه مفرح فراهم کند.
با این حال، اگر معیار ارزیابی را تکنیک داستان نویسی، استحکام پیرنگ، منطق روایی، شخصیت پردازی و پرداخت هنری حوادث قرار دهیم، کتاب چندان قدرتمند ظاهر نمی شود. از این منظر، نمی توان آن را اثری شاخص برای مخاطبان حرفه ای داستان نویسی یا علاقه مندان جدی ادبیات داستانی به شمار آورد.
«پستچی» بیش از آنکه بر قدرت تکنیک های داستان پردازی تکیه داشته باشد، بر جذابیت سوژه، مضمون عاشقانه و سادگی روایت استوار است؛ ویژگی هایی که می توانند خواننده عمومی را با خود همراه کنند، اما برای تبدیل شدن روایتی جذاب به داستانی برخوردار از استحکام ادبی و فنی، به تنهایی کافی نیستند. با این حال، کتاب «پستچی» یکی از کتاب های مورد اقبال در سال های اخیر است که نسخه چاپی و صوتی آن با اقبال عمومی مواجه شده است.
انتهای پیام
{{name}}
{{content}}