تاکید مراکز دانشگاهی بر ضرورت آبخیزداری در تغییرات اقلیمی

اندیشمندان و کارشناسان منابع طبیعی و کشاورزی در دومین نشست هم اندیشی های تخصصی، توجه به آبخیزداری را در شرایط تغییرات اقلیمی ضروری دانستند.

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، در دومین نشست از مجموعه هم اندیشی های تخصصی گروه علوم ‏کشاورزی و منابع طبیعی، مباحث جدیدی پیرامون «پدیده های نوظهور و آینده نگر» با عنوان «چشم انداز های فرین اقلیمی در ایران و ‏جایگاه آبخیزداری در استحصال سیلاب» مطرح و مورد بررسی قرار گرفت.

مسعود گودرزی، دانشیار گروه تغییر اقلیم و خشکسالی پژوهشکده حفاظت خاک و ‏آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، در سخنرانی خود در این نشست؛ با عنوان «پیش یابی چشم انداز اثرات تغییر اقلیم و ‏پدیده ال نینو بر شاخص های فرین اقلیمی در ایران»، تأثیر تغییر اقلیم و پدیده ال نینو بر الگو و شدت رویداد های حدی ‏اقلیمی را بررسی کرد.

وی در سخنرانی خود با اشاره به ضرورت بهره گیری از فناوری های نوین برای مدیریت منابع آب در ‏سطح حوزه های آبخیز، بیان کرد که تغییر اقلیم از طریق کاهش بارش و افزایش دما و نیز تغییر الگوی وقوع رویداد های حدی، ‏نظیر موج های سرمای شدید و گرمای فراگیر، رگبار های کوتاه مدت و شدید و سیلاب های ناگهانی، می تواند مخاطرات طبیعی ‏از جمله سیلاب، خشکسالی و گردوغبار را تشدید کند‎. ‎

بر اساس مباحث مطرح شده، این شرایط علاوه بر افزایش خسارات و آسیب پذیری سرزمین، با کاهش تولیدات کشاورزی و ‏افزایش تلفات محصولات، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور به شمار می رود. بارش های فرین نیز یکی از نشانگر های ‏مهم تغییر اقلیم است و کشور ایران در برابر این مخاطره از تاب آوری اندکی برخوردار است‎. ‎

در این سخنرانی همچنین به دامنه طول مدت گرما در ایران، از 3٫48 تا 12٫5 درجه سانتی گراد در روز، اشاره شد. افزایش ‏بی هنجاری مثبت دما در ارتفاعات نیز موجب تسریع در ذوب برف و ذخایر یخ و برف در برج های آبی ایران شده است. از سوی ‏دیگر، تغییر در طول دوره رشد گیاهی، افزایش مصرف آب و کاهش کمی و کیفی محصولات راهبردی را به دنبال داشته و بر ‏امنیت غذایی کشور تأثیر گذاشته است‎. ‎

در جریان بحث و تبادل نظر درباره این موضوع، بر ضرورت فراهم کردن مبنای علمی مناسب برای مدیریت ریسک سیلاب و ‏خشکسالی، اصلاح تقویم زراعی، انتخاب ارقام سازگار با شرایط اقلیمی، کاهش خسارات ناشی از سرمازدگی و تنش گرمایی و ‏تدوین راهبرد های سازگاری با تغییر اقلیم در کشور تأکید شد‎. ‎

پایگاهی برای اشتراک گذاری داده های اقلیمی

شهرام خلیقی سیگارودی، عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران نیز در سخنرانی خود با عنوان «هیدرولوژی آکادمی: بستری مشارکتی برای تولید، اصلاح و به اشتراک گذاری داده های اقلیمی»، ‏با ‏تأکید بر نقش فناوری های نوین در مدیریت منابع آب حوزه های آبخیز، پایگاه‎ «Hydrology Academy» ‎را معرفی کرد و ‏قابلیت های آن را در پایش و تولید داده های بارندگی روزانه، ماهانه و سالانه در سطح ایران و جهان تشریح کرد‎. ‎

این پلتفرم که توسط متخصصان ایرانی و حاصل پنج سال فعالیت مستقیم پژوهشی طراحی شده است، با رویکرد توسعه ‏مشارکتی، بستری برای تولید، اصلاح، سازمان دهی و به اشتراک گذاری داده های هیدرولوژیک و اقلیمی در مقیاس منطقه ای ‏فراهم می کند‎. ‎

رویکرد اصلی این زیرساخت، بهره گیری از فناوری سنجش از دور و روش های نوین تلفیق داده های ماهواره ای با مشاهدات ‏زمینی، به منظور بهبود دقت و قابلیت اطمینان داده ها و تولید محصولات استاندارد است. در این نشست، توانایی ها و ‏قابلیت های این پایگاه در پایش و تولید داده های بارندگی در مقیاس های روزانه، ماهانه و سالانه در سطح ایران و جهان مورد ‏بحث و تبادل نظر قرار گرفت‎. ‎

در این سامانه، دو الگوریتم‎ BICSIM ‎و‎ DASYN ‎به صورت هم زمان برای رفع خطا و هم زمان سازی داده های ماهواره ای با ‏داده های ایستگاهی به کار گرفته شده است. با توجه به دسترسی سریع به داده های قابل اطمینان و دارای خطای اندک، ‏محققان و کارشناسان می توانند در کوتاه ترین زمان، داده های خود را تولید و برای تقویت بیشتر سامانه به اشتراک بگذارند‎. ‎

همچنین این سامانه قابلیت آن را دارد که در آینده، سایر داده های اقلیمی از جمله دما را نیز پوشش دهد. در این بخش بر ‏ضرورت حمایت مدیران منابع آب از محصولات فناورانه ای که بر پایه مدل های بومی شده و متناسب با شرایط ایران توسعه ‏یافته اند، تأکید شد‎. ‎

‎آبخیزداری راه عبور از بحران

در ادامه این نشست علمی، عطاءاله ابراهیمی، رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج ‏کشاورزی، در سخنرانی خود با عنوان «آبخیزداری و آبخوان داری از دانش بومی تا راهبرد ملی: نقش آبخیزداری مشارکتی در ‏عبور از بحران آب در ایران»، به بررسی ظرفیت های آبخیزداری و آبخوان داری در بهره گیری از سیلاب ها، افزایش بهره وری منابع ‏آب، تقویت تولید و تغذیه مصنوعی آبخوان ها پرداخت‎. ‎

در این مبحث، کارشناسان با تأکید بر ضرورت تحول در نظام مدیریت و حکمرانی آب، گذار از رویکرد های رایج توسعه منابع ‏آب و تأمین و انتقال آب به سمت حفظ و نگهداشت منابع آب در سطح حوزه های آبخیز را ضروری دانستند‎. ‎

در این چارچوب، مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز از سراب تا پایاب و کاهش تلفات اجزای بیلان آب، به عنوان راهبردی اساسی ‏برای ارتقای بهره وری آب، مورد تأکید متخصصان و صاحب نظران حاضر در نشست قرار گرفت‎. ‎

بر اساس مباحث مطرح شده، وجود حدود 14 میلیون هکتار اراضی مستعد پخش سیلاب در کشور، ظرفیت ارزشمندی برای ‏توسعه فعالیت های آبخوان داری فراهم کرده است. همچنین امکان استحصال و نفوذدهی تا حدود هزار مترمکعب آب در هر ‏هکتار از طریق سامانه های پخش سیلاب، نشان دهنده اهمیت این رویکرد در بهره برداری بهینه از منابع آب است‎. ‎

در جمع بندی این نشست، با توجه به دانش بومی ارزشمند ایران در زمینه بهره برداری از آب باران و سیلاب و ضرورت مقابله ‏با چالش کمبود منابع آب، بر لزوم تلفیق دانش بومی و فناوری های نوین و تقویت مدیریت جامع حوزه های آبخیز تأکید شد‎. ‎

بر این اساس، تبدیل سیلاب از یک مخاطره طبیعی به فرصتی برای تولید، تغذیه آبخوان ها و تقویت پایداری منابع طبیعی، ‏مستلزم ارتقای جایگاه آبخیزداری و آبخوان داری در نظام برنامه ریزی و حکمرانی آب کشور دانسته شد‎. ‎

نظرات

captcha