معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
به قلم مرتضی فلاح کرکان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان و متخصص جراحی کلیه در جریان برگزاری آزمون های نهایی دانشجویان، گاهی در کنار پرسش های علمی و تخصصی، سؤال ساده ای هم مطرح می کنم: آخرین کتابی که خوانده اید چه بوده است؟ اگر دانشجو پاسخ روشنی نداشته باشد، می پرسم: آخرین فیلم خوبی که دیده اید چه بوده؟ یا آخرین موسیقی ارزشمندی که گوش کرده اید چه بوده است؟ تکرار این تجربه، برای من به یک دغدغه تبدیل شده است.
به قلم مرتضی فلاح کرکان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان و متخصص جراحی کلیه
در جریان برگزاری آزمون های نهایی دانشجویان، گاهی در کنار پرسش های علمی و تخصصی، سؤال ساده ای هم مطرح می کنم: آخرین کتابی که خوانده اید چه بوده است؟ اگر دانشجو پاسخ روشنی نداشته باشد، می پرسم: آخرین فیلم خوبی که دیده اید چه بوده؟ یا آخرین موسیقی ارزشمندی که گوش کرده اید چه بوده است؟
تکرار این تجربه، برای من به یک دغدغه تبدیل شده است. نه از این جهت که انتظار داشته باشم همه دانشجویان کتاب خوان حرفه ای باشند یا سلیقه فرهنگی یکسانی داشته باشند؛ بلکه از این جهت که گاهی به نظر می رسد ارتباط بخشی از نسل جوان با کتاب، ادبیات، تاریخ، سینما و موسیقی ارزشمند کم رنگ شده است. البته این مشاهده شخصی را نمی توان به همه دانشجویان یا یک نسل تعمیم داد؛ اما می تواند پرسشی جدی را پیش روی ما قرار دهد: آیا در روزگاری که دسترسی به اطلاعات از همیشه آسان تر شده، توانایی ما برای مطالعه عمیق، تفکر مستقل و فهم جهان پیرامون نیز به همان نسبت افزایش یافته است؟
امروزه فناوری و شبکه های اجتماعی فرصت های ارزشمندی برای یادگیری و ارتباط ایجاد کرده اند؛ اما میان دسترسی به اطلاعات، کسب دانش و توانایی اندیشیدن تفاوت وجود دارد. ممکن است روزانه صدها مطلب ببینیم و بخوانیم، اما چه مقدار از آن ها را واقعا فهمیده ایم؟ و تا چه اندازه توانسته ایم اطلاعات پراکنده را به یک شناخت منسجم و قضاوت منطقی تبدیل کنیم؟
مسئله مخالفت با فناوری نیست؛ مسئله حفظ تعادل میان دریافت سریع اطلاعات و فرصت دادن به ذهن برای فهمیدن، تحلیل کردن و اندیشیدن است.
در ارزیابی یورواستات (Eurostat) که در سال 2022 انجام شده است، حدود 52.8 درصد جمعیت 16 سال به بالای اتحادیه اروپا دست کم یک کتاب در طول سال خوانده اند. منظور از مطالعه در این آمار، کتاب چاپی، الکترونیکی یا صوتی است.
در ایران نیز بر اساس پیمایش فرهنگ کتاب خوانی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در سال 1404، 41.1 درصد پاسخ گویان گفته اند کتاب می خوانند. میانگین مطالعه کتاب های غیردرسی در کل نمونه حدود 10.9 دقیقه در روز گزارش شده است.
این آمارها به دلیل تفاوت روش پیمایش و تعریف مطالعه، قابل مقایسه مستقیم و قطعی نیستند؛ اما یادآور می شوند که جایگاه مطالعه در زندگی روزمره و کیفیت ارتباط جامعه با کتاب، موضوعی جدی و قابل تأمل است.
مطالعه کتاب، به ویژه مطالعه پیوسته و عمیق، تنها راه کسب اطلاعات نیست؛ بلکه فعالیتی ذهنی و فرهنگی است که می تواند ابعاد مختلف شخصیت و توانایی های انسان را پرورش دهد. از مهم ترین آثار کتاب خوانی می توان به این موارد اشاره کرد: تقویت زبان و قدرت بیان، تمرین تمرکز و حافظه، پرورش تخیل و خلاقیت، تقویت تحلیل و تفکر انتقادی، افزایش همدلی و شناخت انسان، گسترش دانش تاریخی و اجتماعی، کمک به خودشناسی و بهزیستی روانی و حفظ فعالیت ذهنی در طول عمر در مجموع، کتاب خوانی می تواند به پرورش ذهنی دقیق تر، زبانی توانمندتر، تخیلی فعال تر، انسانی همدل تر و شهروندی آگاه تر کمک کند.
این دغدغه فقط به دانشجویان پزشکی مربوط نیست. دانشگاه ها در رشته های مختلف، از پزشکی و مهندسی تا معماری، اقتصاد، حقوق و هنر، مسئولیت مهمی دارند. ما از دانشگاه انتظار داریم پزشک ماهر، مهندس توانمند، معمار خلاق و اقتصاددان آگاه تربیت کند؛ اما آیا وظیفه دانشگاه فقط آموزش تخصص است؟
فارغ التحصیل دانشگاه در آینده صرفا در محدوده رشته خود فعالیت نمی کند. او ممکن است مدیر، کارآفرین، معلم، مسئول یک نهاد یا شهروندی اثرگذار در جامعه باشد. پزشک علاوه بر دانش پزشکی، به شناخت انسان و جامعه نیاز دارد؛ معمار باید فرهنگ و نیازهای انسانی را بشناسد و اقتصاددان نیز بدون شناخت تاریخ و رفتار اجتماعی، در تحلیل مسائل واقعی محدود خواهد بود.
تخصص به ما می آموزد چگونه یک کار را انجام دهیم؛ اما شناخت انسان، تاریخ، فرهنگ و جامعه به ما کمک می کند بفهمیم چرا، چگونه و برای چه کسانی باید آن کار را انجام دهیم. بنابراین دانشگاه باید در کنار آموزش تخصصی، زمینه رشد فرهنگی، اجتماعی و فکری دانشجویان را نیز فراهم کند.
اگر بخشی از دانشجویان ارتباط محدودی با کتاب و آثار فرهنگی دارند، نمی توان مسئولیت آن را فقط به خود آنان نسبت داد. عادت مطالعه و علاقه به هنر معمولا از سال های کودکی و نوجوانی شکل می گیرد. خانواده نخستین محیط شکل گیری این عادت است. کودکی که والدین خود را در حال مطالعه می بیند و در خانه به کتاب دسترسی دارد، فرصت بیشتری برای ایجاد رابطه ای مثبت با مطالعه خواهد داشت.
آموزش وپرورش باید مطالعه را از محدوده کتاب درسی، امتحان و تکلیف خارج کند و با کتابخانه های فعال، مطالعه آزاد و گفت وگو درباره آثار ادبی و هنری، این عادت را در دانش آموزان تقویت کند. دانشگاه ها می توانند با ایجاد باشگاه های کتاب خوانی، نشست های نقد کتاب و فیلم و معرفی آثار فرهنگی، فضای آموزش را از انتقال صرف دانش تخصصی فراتر ببرند.
نهاد کتابخانه های عمومی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز در توسعه دسترسی به کتاب، تقویت کتابخانه های مدرسه و محله و اجرای برنامه های جذاب برای کودکان و نوجوانان نقش مهمی دارند. رسانه ملی و رسانه های عمومی می توانند با معرفی کتاب های خوب، گفت وگو با نویسندگان و هنرمندان و تولید برنامه های جذاب درباره ادبیات، تاریخ، سینما و موسیقی، سهم مؤثری در ترویج فرهنگ مطالعه داشته باشند.
در فنلاند، «راهبرد ملی سواد 2030» با هدف ارتقای سواد خواندن و سواد چندگانه تدوین شده است. در این رویکرد، همکاری خانواده، مدرسه، کتابخانه ها و نهادهای محلی اهمیت دارد و سواد به عنوان بخشی از توانایی مشارکت آگاهانه در جامعه شناخته می شود.
در انگلستان نیز برنامه هایی با محوریت Reading for Pleasure یا «مطالعه از روی علاقه و لذت» اجرا شده اند. هدف این برنامه ها فقط بهبود مهارت خواندن نیست؛ بلکه ایجاد رابطه ای داوطلبانه و پایدار با کتاب در زندگی روزمره است. انتخاب آزادانه کتاب، همراهی خانواده و معلمان و گفت وگو درباره آثار از عناصر مهم این رویکرد به شمار می روند.
درس مهم این تجربه ها آن است که فرهنگ مطالعه با توصیه و دستور صرف ایجاد نمی شود؛ باید محیطی فراهم شود که خواندن در آن آسان، در دسترس، جذاب و ارزشمند باشد.
برای تقویت فرهنگ مطالعه، به اقداماتی عملی و قابل ارزیابی نیاز داریم: 1- اختصاص زمان مشخص برای مطالعه آزاد در مدارس، بدون الزام به امتحان و تکلیف.2- تبدیل کتابخانه های مدارس و دانشگاه ها به محیط های فعال فرهنگی و گفت وگو.3- ایجاد باشگاه های اندیشه و فرهنگ در دانشگاه ها با محورهای کتاب و اندیشه، سینما و هنر و موسیقی و فرهنگ. 4- برگزاری حلقه های کتاب خوانی و نشست های نقد فیلم و آثار هنری با مشارکت دانشجویان رشته های مختلف. 5- حضور نویسندگان، مترجمان، هنرمندان و پژوهشگران در محیط های آموزشی و فراهم کردن فرصت گفت وگو با نسل جوان. 6- تولید برنامه های جذاب و مستمر در رسانه ها برای معرفی کتاب و آثار ارزشمند فرهنگی. 7- تقویت سواد رسانه ای و توانایی ارزیابی اعتبار اطلاعات در مدارس و دانشگاه ها. 8- سنجش موفقیت برنامه های ترویج مطالعه نه فقط با تعداد کتاب های توزیع شده، بلکه با رشد عادت مطالعه، توانایی درک و تحلیل متن و مشارکت فرهنگی.
سواد فقط توانایی خواندن و نوشتن نیست؛ سواد باید به فهمیدن، پرسیدن، تحلیل کردن و تصمیم گرفتن کمک کند. در عصر انفجار اطلاعات، بیش از هر زمان دیگری به انسان هایی نیاز داریم که بتوانند از میان انبوه اطلاعات، حقیقت را تشخیص دهند؛ به جای قضاوت شتاب زده فکر کنند؛ به جای تکرار نظر دیگران پرسشگر باشند و علاوه بر تخصص حرفه ای، از شناخت تاریخی، فرهنگی و انسانی کافی برخوردار باشند.
هدف، بازگشت به گذشته یا کنارگذاشتن فناوری نیست. هدف آن است که در کنار بهره گیری از دستاوردهای دنیای جدید، توانایی هایی را که انسان را به موجودی اندیشمند، خلاق و مسئول تبدیل می کنند، حفظ کنیم. شاید مسئله اصلی امروز کمبود اطلاعات نباشد؛ مسئله این باشد که چگونه از میان این همه اطلاعات، فرصت فهمیدن و اندیشیدن را برای خود حفظ کنیم.
انتهای پیام
{{name}}
{{content}}