معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
به قلم مجتبی انصاری مقدم، پژوهشگر علوم قرآن و حدیث خویشتن داری اخلاقی از بنیادی ترین مؤلفه های شکل گیری شخصیت متعادل و رفتار مسئولانه انسان است. این مفهوم به توانایی فرد در مدیریت خواهش های نفسانی ، کنترل هیجانات و مهار تمایلاتی اشاره دارد که ممکن است او را از معیارهای اخلاقی و ارزش های انسانی دور سازند.
به قلم مجتبی انصاری مقدم، پژوهشگر علوم قرآن و حدیث
خویشتن داری اخلاقی از بنیادی ترین مؤلفه های شکل گیری شخصیت متعادل و رفتار مسئولانه انسان است. این مفهوم به توانایی فرد در مدیریت خواهش های نفسانی، کنترل هیجانات و مهار تمایلاتی اشاره دارد که ممکن است او را از معیارهای اخلاقی و ارزش های انسانی دور سازند. قرآن کریم خویشتن داری را صرفاً به معنای سرکوب امیال و محدودکردن رفتار نمی داند، بلکه آن را در چارچوب خودسازی، تقوا، تزکیه نفس و مسئولیت پذیری اخلاقی تبیین می کند و بر این اساس مجموعه ای از رهنمودهای قرآنی را می توان در زمینه تقویت این فضیلت اخلاقی شناسایی کرد.
یکی از بنیادی ترین مبانی خویشتن داری در قرآن ضرورت مهار تمایلات نفسانی و قرار دادن آن ها تحت هدایت عقلانیت اخلاقی و ایمان است. قرآن کریم می فرماید: «وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوَیٰ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوَیٰ» (نازعات: 40ـ41). این آیه خودمهارگری را در پیوند با احساس مسئولیت در برابر خداوند و توانایی مقاومت در برابر خواهش های ناموجه نفس قرار می دهد، بنابراین خویشتن داری اخلاقی پیش از آنکه در رفتار بیرونی آشکار شود، در توانایی انسان برای مدیریت تمایلات درونی و انتخاب آگاهانه رفتار درست شکل می گیرد.
قرآن کریم یکی از جلوه های برجسته خویشتن داری را در مدیریت خشم و کنترل واکنش های هیجانی معرفی می کند: «وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ» (آل عمران: 134). در این آیه فروبردن خشم با گذشت از دیگران و سپس احسان پیوند خورده است که این ترتیب نشان می دهد خویشتن داری اخلاقی صرفاً به معنای جلوگیری از بروز رفتار پرخاشگرانه نیست، بلکه می تواند انسان را از مرحله مهار هیجان به مرتبه گذشت و نیکوکاری ارتقا دهد که از این منظر ارزش اخلاقی انسان در چگونگی مواجهه او با موقعیت های تحریک کننده و توانایی انتخاب واکنشی سنجیده و فضیلت مدار آشکار می شود.
یکی دیگر از عرصه های مهم خویشتن داری، مدیریت ادراکات و کنترل زمینه های تحریک تمایلات ناموجه است. قرآن کریم خطاب به مردان و زنان مؤمن می فرماید: «یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ» (نور: 30ـ31). تقدم مسئله کنترل نگاه بر حفظ عفت، بیانگر اهمیت مراقبت از ورودی های ادراکی در فرایند خودمهارگری است، بر این اساس خویشتن داری تنها به کنترل رفتار پس از شکل گیری میل محدود نمی شود، بلکه پیشگیری از شکل گیری زمینه های لغزش اخلاقی را نیز دربرمی گیرد.
قرآن کریم دامنه خودمهارگری را به عرصه گفتار، قضاوت و موضع گیری های اجتماعی نیز گسترش می دهد. در آیه 36 سوره اسراء آمده است: «وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَٰئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا». این آیه انسان را از پیروی و اظهار نظر درباره امور فاقد پشتوانه علمی بازمی دارد و مسئولیت اخلاقی او را در قبال شنیده ها، دیده ها و داوری هایش یادآور می شود. همچنین فرمان «وَقُولُوا قَوْلًا سَدیدًا» (احزاب: 70) بر ضرورت سنجیدگی، استواری و درستی گفتار تأکید دارد، بنابراین، خویشتن داری اخلاقی مستلزم آن است که انسان نه تنها رفتار، بلکه زبان، قضاوت و واکنش های کلامی خود را نیز مدیریت کند.
یکی از دشوارترین جلوه های خویشتن داری اخلاقی، حفظ معیارهای ارزشی در شرایطی است که احساسات شخصی و منافع فردی ممکن است انسان را به بی عدالتی سوق دهند. قرآن کریم می فرماید: «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَیٰ أَلَّا تَعْدلُوا اعْدلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَیٰ» (مائده: 8). این آیه نشان می دهد که حتی دشمنی و ناخشنودی نسبت به دیگران نیز نباید موجب عدول از عدالت شود که از این منظر خویشتن داری اخلاقی زمانی به بلوغ می رسد که انسان بتواند در موقعیت های تعارض منافع و هیجانات منفی نیز اصول اخلاقی را بر تمایلات شخصی مقدم بدارد.
خویشتن داری اخلاقی بدون مراقبت مستمر از رفتار و ارزیابی عملکرد فردی به فضیلتی پایدار تبدیل نمی شود. قرآن کریم می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ» (حشر: 18). دعوت به تأمل در آنچه انسان برای آینده خود پیش فرستاده است بر ضرورت خودارزیابی و بازنگری مستمر در رفتار دلالت دارد که چنین مراقبتی به فرد امکان می دهد میان خواسته های آنی و پیامدهای بلندمدت رفتار خود تمایز قائل شود و مسئولیت انتخاب های اخلاقی خویش را بپذیرد.
برآیند رهنمودهای قرآنی نشان می دهد که خویشتن داری اخلاقی مفهومی چندبعدی است که مهار خواهش های نفسانی، مدیریت خشم، مراقبت از نگاه، کنترل گفتار، پایبندی به عدالت و ارزیابی مستمر رفتار را دربرمی گیرد. نکته اساسی آن است که قرآن کریم این فضیلت را نه به مثابه محدودسازی منفعلانه رفتار، بلکه به عنوان نوعی توانمندی درونی برای انتخاب آگاهانه و مسئولانه معرفی می کند. بر این اساس انسان خویشتن دار کسی نیست که فاقد میل، هیجان و تمایل باشد، بلکه کسی است که اجازه نمی دهد این تمایلات بدون هدایت معیارهای الهی و اخلاقی بر تصمیم ها و رفتارهای او حاکم شوند. چنین برداشتی از خویشتن داری آن را از یک مهارت فردی فراتر برده و به یکی از ارکان اساسی تعالی اخلاقی و سلامت روابط انسانی تبدیل می کند.
{{name}}
{{content}}