دانشگاه قرآنی؛ جایی که آموزه های قرآن به متن زندگی دانشجویان می آید

یکی از چالش های اساسی در این مسیر، ایجاد پیوند میان مفاهیم قرآنی و مسائل ملموس نسل دانشجوست؛ مسائلی همچون اضطراب و نگرانی نسبت به آینده، روابط اجتماعی، اخلاق علمی، فشارهای اقتصادی و مسئولیت پذیری در قبال جامعه. از این منظر، دانشگاه قرآنی باید بتواند مفاهیم دینی را به زبانی قابل فهم و متناسب با اقتضائات نسل جدید ارائه دهد و زمینه تبدیل معرفت قرآنی به رفتار و کنش اجتماعی را فراهم کند.

یکی از چالش های اساسی در این مسیر، ایجاد پیوند میان مفاهیم قرآنی و مسائل ملموس نسل دانشجوست؛ مسائلی همچون اضطراب و نگرانی نسبت به آینده، روابط اجتماعی، اخلاق علمی، فشارهای اقتصادی و مسئولیت پذیری در قبال جامعه. از این منظر، دانشگاه قرآنی باید بتواند مفاهیم دینی را به زبانی قابل فهم و متناسب با اقتضائات نسل جدید ارائه دهد و زمینه تبدیل معرفت قرآنی به رفتار و کنش اجتماعی را فراهم کند.   در همین راستا، خبرنگار ایکنا در گفت وگو با علی اصغر شعاعی، قاری و دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، به بررسی شاخصه های دانشگاه قرآنی، راهکارهای تبدیل برنامه های مناسبتی به جریان مستمر قرآنی، چگونگی ترجمه اندیشه و منش قائد شهید به زبان نسل جدید دانشگاهی و ضرورت ارزیابی اثرگذاری فعالیت های قرآنی بر نگرش و رفتار دانشجویان پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می خوانیم: ایکنا ـ وقتی از «دانشگاه قرآنی» صحبت می کنیم، دقیقاً چه تفاوتی باید در فضای علمی، فرهنگی و حتی روابط استاد و دانشجو با یک دانشگاه معمولی مشاهده شود؟ چه شاخصی نشان می دهد که یک دانشگاه واقعاً قرآنی شده است؟ تفاوت اصلی باید در هدف نهایی آموزش دیده شود. در دانشگاه معمولی، موفقیت بیشتر با مدرک، شغل و پیشرفت فردی سنجیده می شود اما در دانشگاه قرآنی، علم باید به تهذیب و مسئولیت پذیری منجر شود. روابط استاد و دانشجو هم باید از حالت رسمی و صرفاً آموزشی خارج شود و رنگ راهنمایی و همراهی به خود بگیرد. شاخص واقعی این است که دانشجو بعد از چند ترم، خودش را در برابر قرآن، جامعه و آینده اش مسئول تر احساس کند نه فقط معلوماتش بیشتر شده باشد. تفاوت اصلی در اولویت بندی ارزش هاست. در یک دانشگاه اسلامی، دانشجویان خود را مبلغ قرآن می دانند و سعی می کنند در زمینه فعالیت های قرآنی به سطح لازم برسند. دانشجو صرفاً به فکر خودش و رشد شخصیت خودش نیست، بلکه می خواهد فردی مفید باشد و تا آخر عمر خود را خادم قرآن بداند. به عنوان مصداق های عینی می توان به برخی موارد اشاره کرد از جمله اینکه استاد فقط نمره و پایان ترم را ملاک موفقیت نداند؛ مثلاً در کنار واحد درسی، دانشجو را در یک پروژه کوچک خدمت اجتماعی یا حل یک مسئله واقعی دانشگاه مشارکت دهد. در خوابگاه و کلاس، رفتارهایی مثل امانت داری، رعایت حق هم اتاقی، پرهیز از غیبت و کمک به دانشجوی ضعیف تر به عنوان بخشی از «تربیت قرآنی» جدی گرفته شود. باید دانشجو پس از چند ترم احساس کند نسبت به مشکلات اطرافش بی تفاوت نیست؛ مثلاً در طرح های جهادی، کمک به دانشجویان تازه وارد، یا مشارکت در حل مشکلات فرهنگی خوابگاه فعال تر شده باشد. ایکنا ـ چگونه می توان دوشنبه های قرآنی را از یک برنامه مناسبتی و محدود به جمعی از علاقه مندان، به یک جریان مستمر و اثرگذار در زندگی روزمره همه دانشجویان تبدیل کرد؟ برای تبدیل دوشنبه های قرآنی به یک جریان واقعی، باید آن را از حالت برنامه مناسبتی خارج و به نیازهای روزمره دانشجویان وصل کرد. موضوع هر هفته باید کوتاه و کاربردی باشد تا همه بتوانند مشارکت کنند. مهم این است که دانشجو احساس کند این برنامه برای خود اوست و کمک به رشد او و آرامش او می کند. وقتی فضا به گونه ای باشد که خودش هم بتواند نظر بدهد، موضوع پیشنهاد کند یا تجربه اش را مطرح کند، آن وقت این برنامه از یک مراسم محدود، به یک جریان اثرگذار در زندگی روزمره همه دانشجویان تبدیل می شود. به عنوان مصداق عینی می توان بر برخی موضوعات تاکید کنیم؛ مثلا موضوعات هفتگی کوتاه و کاربردی مانند «قرآن و مدیریت اضطراب امتحان»، «قرآن و امانت داری در روابط دانشجویی»، «قرآن و صرفه جویی و قناعت در زندگی دانشجویی»انتخاب شود؛ خود دانشجویان گرداننده بخشی از برنامه باشند؛ مثلاً هر هفته یک دانشجو تجربه خودش از یک آیه در زندگی روزمره را در دو دقیقه تعریف کند. یک صندوق پیشنهاد موضوع یا نظرسنجی کوتاه در فضای مجازی گذاشته تا موضوع هفته بعد با مشارکت دانشجویان انتخاب شود. برنامه به یک کار عملی کوچک گره بخورد؛ مثلاً بعد از جلسه درباره «کمک به همسایه و هم اتاقی»، دانشجویان یک هفته یک کار خدمت کوچک انجام دهند و تجربه شان را در جلسه بعد بگویند. دوشنبه های قرآنی در خوابگاه ها، دانشکده ها و گروه های کوچک دوستانه نه فقط در سالن رسمی دانشگاه تکرار شود،. ایکنا ـ اگر بخواهیم اندیشه و منش قرآنی قائد شهید را به زبان نسل جدید دانشگاهی ترجمه کنیم، کدام بخش از این میراث برای مسائل و دغدغه های امروز دانشجویان راه گشاتر است؟ دو بخش از میراث قائد شهید برای نسل امروز دانشگاهی راه گشاتر است: یکی مسئولیت پذیری در برابر جامعه و ترجیح منافع جمعی بر راحتی شخصی، و دیگری خودسازی و صفای باطن. مصداق روشن از زندگی ایشان این است که با وجود مسئولیت های سنگین، هرگز از برنامه های عبادی و محاسبه نفس غافل نشدند و در عین حال همیشه دغدغه مردم و جامعه را داشتند. وقتی دانشجو هم در برابر مشکلات اجتماعی احساس مسئولیت می کند و هم در میان فشارهای زندگی، ارتباط قلبی و صفای باطنی خود را حفظ می نماید، در واقع هر دو جنبه منش قائد شهید را به زبان امروز ترجمه کرده است. دانشجویی که با وجود اشتغال یا پروژه سنگین، نماز اول وقت و برنامه عبادی روزانه اش را رها نمی کند و همچنان به دیگران هم رسیدگی دارد. و مشارکت در کارهای جمعی مثل کمک به محرومان، طرح های جهادی، حل اختلاف در خوابگاه یا حمایت از دانشجویان نیازمند(دانشجویی که منافع جمعی را بر راحتی شخصیش ترجیح می دهد) دانشجویی که هر شب چند دقیقه به این فکر کند که امروز در رفتار با هم اتاقی، استاد و خانواده چه نقطه ضعفی داشته و فردا چه کاری را بهتر انجام دهد. ایکنا ـ یکی از چالش های فعالیت های فرهنگی دانشگاه، فاصله میان برنامه های رسمی و نیازهای واقعی دانشجویان است. چگونه می توان مفاهیم قرآن و عترت را به پاسخ هایی ملموس برای مسائل فکری، اخلاقی و اجتماعی دانشجویان تبدیل کرد؟ یکی از مشکلات اصلی برنامه های فرهنگی این است که خیلی وقت ها با دغدغه های واقعی دانشجو فاصله دارد. برای حل این موضوع باید مستقیم سراغ مسئله های روزمره او رفت. مثلاً وقتی دانشجو نگران آینده شغلی اش است، به جای حرف های کلی، مفهوم توکل و تلاش را طوری مطرح کنیم که حس کند واقعاً به درد الانش می خورد. یا در بحث اخلاق و روابط اجتماعی، آیات و روایات را با موقعیت هایی که خودش در دانشگاه و خوابگاه تجربه می کند گره بزنیم. وقتی دانشجو ببیند این مفاهیم برای حل مشکل شخصی اش کاربرد دارد، دیگر احساس نمی کند برنامه ها فقط رسمی و دور از زندگی اش هستند. اموری که می تواند در این عرصه توصیه شود مثلا برای اخلاق در خوابگاه، موضوع غیبت، حریم خصوصی، حق هم اتاقی و قضاوت نکردن بررسی شود یا سناریوی اختلاف بر سر استفاده از فضای مشترک. برای فضای مجازی، بحث «صداقت و آبروی مردم» با مثال های عینی انتشار عکس یا پیام بدون اجازه، تهمت در گروه های دانشجویی و تمسخر دیگران پیوند داده شود. برای امانت داری علمی، مسئله تقلب در امتحان و کپی برداری از پروژه دیگران با مفاهیم قرآنی عدالت، صداقت و حق الناس گره بخورد. برای مشکلات مالی و فشار اقتصادی دانشجو، مفاهیم قناعت، تلاش، انفاق و کمک متقابل با مثال های واقعی زندگی دانشجویی مثل مدیریت هزینه، اجاره خانه و خرید مشترک مطرح شود. برای روابط بین دختر و پسر و دغدغه های مربوط به ازدواج، جلسات پرسش و پاسخ با حضور کارشناس و با تکیه بر آیات و روایات و تجربه های واقعی برگزار شود، نه فقط توصیه های کلی. برای اضطراب و افسردگی، مفاهیم توکل، دعا، شکر و ارتباط با خدا به زبان ساده و با تمرین های عملی روزانه ارائه شود. ایکنا ـ اگر قرار باشد میزان موفقیت برنامه های قرآنی دانشگاه را نه با تعداد جلسات، مسابقات و شرکت کنندگان، بلکه با میزان تغییر در نگرش و رفتار دانشجویان بسنجیم، چه سازوکار مشخصی برای ارزیابی این تغییر وجود دارد؟» اگر قرار باشد موفقیت برنامه های قرآنی را با تغییر واقعی نگرش و رفتار بسنجیم، دیگر نمی شود فقط به تعداد جلسات و شرکت کنندگان نگاه کرد. باید دید دانشجو بعد از این برنامه ها در عمل چه فرقی کرده است. می شود چند نشانه ساده اما معنادار را در ابتدا و انتهای ترم بررسی کرد: اینکه چقدر در کارهای گروهی حاضر به همکاری واقعی است، وقتی نظر مخالف می شنود چطور برخورد می کند، و آیا حاضر است برای یک کار مفید از راحتی خودش بگذرد یا نه. حتی یک گفت وگوی صادقانه یا چند سؤال کوتاه قبل و بعد از برنامه ها، اگر درست طراحی شود، خیلی بهتر از آمار شرکت کنندگان نشان می دهد که آیا تغییری شکل گرفته یا فقط ظاهری بوده است. در کارهای گروهی، مشاهده شود آیا دانشجو حاضر است نقش های سخت تر و کم دیده تر را بپذیرد یا فقط به فکر سهم و نمره خودش است. در برابر نظر مخالف، بررسی شود واکنش دانشجو از تمسخر و پرخاش به شنیدن و گفت وگوی محترمانه تغییر کرده است یا نه. مصداق های رفتاری ساده ثبت شود؛ مثل میزان مشارکت در طرح های خدمت داوطلبانه، کمک به دانشجویان ضعیف تر، حضور منظم در کارهای جمعی و کاهش اختلافات خوابگاهی. گفت وگوهای کوتاه و صادقانه با چند دانشجو انجام تا مشخص شود آیا مفاهیم قرآنی در تصمیم های واقعی زندگی شان اثر گذاشته است یا فقط در جلسه باقی مانده است. انتهای پیام

نظرات

captcha