به گزارش ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین محمدجواد مسلمی، دانشجوی دکتری معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف، 25 آبان ماه در نشست علمی « هندسه ایمان و نفاق با تکیه بر دیدگاه رهبر شهید در تفسیر سوره برائت»، به بررسی آیات 64 تا 80 سوره توبه پرداخت و گفت: در این آیات، خداوند متعال سیمای واضحی از جریان ایمان و جریان نفاق ترسیم می کند و صفات مومنین و منافقین را در قرآن کریم تبیین می کند.
به گزارش ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین محمدجواد مسلمی، دانشجوی دکتری معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف، 25 آبان ماه در نشست علمی «
هندسه ایمان و نفاق با تکیه بر دیدگاه رهبر شهید در تفسیر سوره برائت»، به بررسی آیات 64 تا 80 سوره توبه پرداخت و گفت: در این آیات، خداوند متعال سیمای واضحی از جریان ایمان و جریان نفاق ترسیم می کند و صفات مومنین و
منافقین را در قرآن کریم تبیین می کند. مسلمی با اشاره به آیه 64 سوره توبه «
یَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبّئُهُمْ بمَا فِی قُلُوبهِمْ ۚ قُلِ اسْتَهْزئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ»، اضافه کرد: آیه تأکید دارد که منافقان بیم دارند سوره یا آیه ای در رابطه با آن ها نازل شود و از آن چه در قلوبشان نهفته است، یعنی آن نفاق پنهانی، برای مؤمنان برملا شود. امام شهید هنگامی که این آیات را بررسی می کنند، ابتدا می فرمایند که اگرچه در کتب تفسیری شأن نزول هایی برای این آیات بیان شده، اما بهتر آن است که ابتدا خودمان برداشتمان را از خود آیات ارائه دهیم و در پایان ببینیم که آیا شأن نزول های مطرح شده با فهم ما مطابقت دارد یا خیر. وی افزود: این خود یک روش تفسیری و تبیینی است که ما از امام شهید می آموزیم. ایشان معتقدند مفسران گاهی به دلیل تمرکز بیش از حد بر شأن نزول ها که گاه فاقد اسناد درست هستند، برداشت خود از آیات قرآن را تحت تأثیر قرار می دهند، بنابراین ایشان پیشنهاد می کنند که ابتدا با خود آیات شروع کنیم. مسلمی با بیان اینکه منافقین از این می ترسند که نقشه های ذهنی شان در برابر پیامبر خدا و مؤمنان برملا شود، اظهار کرد: نخستین نقشه ای که این آیات به آن اشاره می کنند، مسخره کردن پیامبر اکرم (ص) و مؤمنان است. منافقان در جلسات خود تصمیمات خاتم الانبیا را به مسخره می گرفتند. آن ها ادعا می کردند که پیامبر در جنگ ها، به ویژه جنگ تبوک، مهارت یا سواد لازم را ندارد. این رفتارها با دوران ما نیز قابل تطبیق است؛ منافقانی که علیه مؤمنین و امام شهید ما سخن می گفتند، هر آن چه را ایشان در حوزه های سیاست، اقتصاد یا فنون جنگی به آن مسلط بودند، زیر سؤال می بردند. وی با بیان اینکه دسیسه دیگر آن ها، توطئه های ساختاری برای ایجاد پایگاه های فرهنگی یا نظامی در دل جامعه اسلامی بود، اضافه کرد: مسجد ضرار یکی از مصادیق آن است که در نهایت دستور تخریب آن صادر شد. نمونه دیگر از دسیسه های آنان، سوءقصد به جان پیامبر خدا بود. 12 نفر از منافقین در عقبه با یکدیگر پیمان بستند تا پیامبر را به شهادت برسانند که طبق روایات، هشت نفر آنان از بنی امیه بودند؛ همان شجره ملعونه ای که قرآن از آن یاد کرده و بعدها نیز آسیب های بسیاری به جامعه اسلامی وارد کردند. وی افزود: امام شهید در اینجا به نکته ای ظریف اشاره می کنند؛ برداشتی که امام شهید دارند، این است که منافقین با وجدان خود می دانستند که پیامبر صاحب معجزه و الهام است و ادیان پیشین را نیز دیده بودند، هرچند نفاق اجازه نمی داد ایمان محکمی بیاورند. همچنین، آن ها می ترسیدند مبادا پیامبر خدا جاسوسی در میانشان داشته باشد که از کارهای آنان خبر دهد و دست آن ها را برای خدا برملا کند. مسلمی با اشاره به آیه 67 سوره توبه: «
الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ۚ یَأْمُرُونَ بالْمُنْکَرِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَیَقْبضُونَ أَیْدیَهُمْ ۚ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ ۗ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»، تصریح کرد: قرآن کریم از اینجا به طور رسمی سیمای منافقین را برملا می کند. پیش از این، از ترس آن ها از برملاشدن اهدافشان سخن گفته بود، اما از اینجا به بعد، چهره و ویژگی های رفتاری آنان مشخص می شود. وی ادامه داد: نخستین نکته ای که قرآن بیان می کند، این است که منافقین با یکدیگر یکدست هستند. نباید به گروه ها یا قبایل مختلف آن ها نگاه کنید؛ آن ها در لحظه حساس، همگی با هم متحد می شوند تا علیه شما و پیامبر خدا دسیسه کنند. امروزه نیز وضعیت به همین صورت است؛ در جبهه نفاق ممکن است روزنامه ها یا گروه های سیاسی مختلفی وجود داشته باشند و حتی شاید با هم اختلاف نیز داشته باشند، اما در زمان ضرورت، همگی با هم متحد می شوند تا مؤمنان و پیامبر خدا را زمین بزنند. مسلمی بیان کرد: ویژگی دوم که قرآن برای منافقین بیان می کند، این است که آن ها برخلاف تعالیم دین که به امر به معروف و نهی از منکر امر کرده است، امر به منکر و نهی از معروف می کنند. منافقین، منکرات را با همان هماهنگی که در دسیسه ها دارند، ترویج می کنند. همچنین یکی از رفتارهای آنان، مسخره کردن اهل ایمان و پیامبر خداست. وی اضافه کرد: ویژگی سوم این است که آن ها در هنگام نیاز، از کمک به دین خدا امتناع می ورزند؛ یعنی در مواقع حساس، به جای یاری رساندن، خود را از دین جدا می کنند. در آیات بعدی می بینیم که حتی مومنانی را که به جبهه ایمان کمک می کنند، مسخره می کنند. پس متحدبودن، نهی از معروف و امر به منکر و بخل و امتناع از کمک به مؤمنان در درون جامعه اسلامی، ویژگی های جبهه نفاق است.
تفاوت کفار با منافقان
وی بیان کرد: تفاوت آن ها با کفار در این است که کفار دشمن خارجی هستند، اما منافقان در درون جامعه اسلامی زندگی می کنند و باید در برابر آن ها هوشیار بود. بخل آن ها تنها مالی نیست، بلکه در برابر جهاد نیز از انجام آن امتناع می کنند. دانشجوی دکتری دانشگاه علوم و معارف اسلامی با بیان این سؤال که خداوند چه تدبیری برای این منافقین اندیشیده است، گفت: خداوند وعده داده است که منافقان و کافران در آتش جهنم خواهند بود و در آن جاودان اند. همچنین در آیه قبل اشاره شد که چون آن ها خداوند را فراموش کرده اند، خداوند نیز آن ها را به فراموشی سپرده است. بنابراین، منافقین سه پیامد دارند: نخست، از دایره انسانیت و عدالت خارج هستند؛ دوم، با عذاب الهی روبرو می شوند و سوم، در عذاب دچار خلود خواهند بود.
مفهوم ولایت مؤمنین از منظر رهبر شهید
وی با اشاره به سیمای مؤمنین براساس آیه 71 سوره توبه، اظهار کرد: امام شهید نیز با دسته بندی فرازهای این آیات، سیمای مؤمنین را به زیبایی تبیین کرده اند. نخستین ویژگی این است که مؤمنین با یکدیگر همدست و یکدل هستند و رابطه ولایی میان آن ها حاکم است. قرآن در مورد مؤمنان فرمود که مردان و زنان مؤمن، «برخی اولیاء و دوستان برخی دیگر هستند»؛ این یعنی یک رابطه ولایی و پیوند عمیق میان آن ها برقرار است. امام شهید توضیح می دهند که این ولایت، هم نشان دهنده همدلی و یکدلی است و هم به معنای پیمان بستن و آماده بودن برای جان فشانی در کنار یکدیگر است. وی با بیان اینکه مؤمنین برخلاف منافقین، به معروف عمل کرده و از منکر دوری می کنند، اظهار کرد: ویژگی سوم آن ها این است که «اقامه نماز» می کنند؛ یعنی نه تنها نماز می گذرانند، بلکه با رعایت آداب و به صورت جماعت، آن را اقامه می کنند. منافق، اگر در صف جماعت هم حاضر شود، حواسش پرت است یا می خواهد سریع از اجتماع خارج شود، اما مؤمنان اقامه نماز می کنند و آداب آن را به جا می آورند. همچنین، آن ها از پرداخت زکات و حقوق مالی(مانند سهم فقرا) غافل نیستند، در حالی که منافقان در امور مالی به دیگر مسلمانان کمک نمی کنند. مسلمی بیان کرد: امام شهید در مورد «امر به معروف و نهی از منکر» معتقدند این کار لزوماً واجب عینی نیست، بلکه از فروع دین است اما تا زمانی که منکری در جامعه اجرا می شود، امر به معروف واجب است. این کار باید با انزجار قلبی، سپس تذکر زبانی و در نهایت با اقدامات عملی انجام شود. ایشان در مورد آیه
وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ ۚ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ. بر این باور بودند که این یک بیانیه برای کل امت است، نه یک تقسیم بندی تبعیض آمیز که گروهی را مأمور و بقیه را رها کند. وی با بیان اینکه پاداشی عظیم و رضوان الهی در انتظار مؤمنان است، به وظیفه پیامبر و مؤمنان در قبال منافقین پرداخت و تصریح کرد: وظیفه آنان جهاد با کفار و همچنین جهاد با منافقین است؛ البته جهاد با کفار با یک نوع و جهاد با منافقین به گونه ای دیگر است. جهاد با کفار که دشمن آشکار هستند، به معنای ایستادگی در میدان های نبرد و آمادگی نظامی است اما در مورد منافقین، جهاد فکری و فرهنگی، خنثی کردن توطئه آنان و داشتن شدت و حدت در برابر آنان است.
لزوم جهاد تبیین
وی تأکید کرد: از نگاه رهبر شهید علاوه بر جهاد نظامی، ما به جهاد تبیین نیاز داریم. گاهی لازم است برای تبیین حقیقت، نیروهایی را به عنوان تبیین گر اعزام کنیم تا با قلم و زبان خود به تبلیغ و ترویج حق بپردازند؛ همان گونه که امروز در فضای مجازی و اینترنت، جبهه تبیین فعال است. طلبه ها و دانشجویان، به ویژه در دانشگاه های معارف که در مقام تبیین، با زبان، قلم و تبلیغ چهره به چهره در ایام و مناسبات مختلف فعالیت می کنند، در واقع در حال انجام یک نوع جهاد هستند. این تلاش ها در روز قیامت مشخص و به حساب آنان به عنوان مجاهدان خدا نوشته خواهد شد. مسلمی با بیان اینکه یکی از صفات بارز منافقین، عهدشکنی است، اظهار کرد: آن ها با خدا پیمان می بندند که اگر روزی مال و روزی به ما عطا کرد، از آن بخشش می کنیم، اما وقتی خداوند به آنان عطا می کند، زیر عهد خود می زنند و از بخشش خودداری می کنند. آن ها کسانی را که با دست و دل باز در راه خدا هزینه می کنند و به امور خیر می پردازند، مورد طعنه قرار می دهند؛ مثلاً می گویند این پول را از کجا آورده است یا چگونه این مقدار زیاد مال دارد. حتی کسانی را که کمک های اندکی انجام می دهند، مسخره می کنند و می گویند تو که خود محتاج هستی، چگونه کمک می کنی؟ این پژوهشگر تصریح کرد: قرآن کریم در رابطه با منافقان هشدار شدیدی داده است و می فرماید که حتی اگر برای آنان 70 بار نیز استغفار کنی، خداوند آن ها را نخواهد بخشید. منافقانی که باعث می شوند دختران مؤمن که به حجاب خود پایبندند یا جوانانی که نماز، روزه و جهاد خیابانی انجام می دهند، مورد طعنه و مسخره قرار گیرند. این رفتارهای مسموم باعث می شود که مؤمنان در انجام وظایف خود دچار تردید شوند. انتهای پیام
{{name}}
{{content}}