معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
«کتاب» در منظومه فکری «رهبر شهید ایران»، تنها ابزاری فرهنگی در کنار دیگر ابزارهای ارتباطی نیست؛ «کتاب»، یکی از بنیادی ترین راه های انتقال تجربه، تداوم اندیشه و ساختن افق آینده است.

«کتاب» در منظومه فکری «رهبر شهید ایران»، تنها ابزاری فرهنگی در کنار دیگر ابزارهای ارتباطی نیست؛ «کتاب»، یکی از بنیادی ترین راه های انتقال تجربه، تداوم اندیشه و ساختن افق آینده است. از همین منظر، مطالعه آثار مکتوب «حضرت آیت الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه ای(رضوان الله علیه)» را نمی توان تنها مرور مجموعه ای از نوشته ها، سخنرانی ها یا درس گفتارها دانست؛ این آثار، قطعات به هم پیوسته ای از حیاتی فکری و گسترده اند که در دوره های مختلف زندگی علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایشان شکل گرفته و در قالب های گوناگون به مخاطب امروز رسیده است .
دلبستگی عمیق «رهبر شهید» به کتاب و مطالعه، از سال های نوجوانی آغاز شد و در سال های بعد، در کنار تحصیلات حوزوی، با مطالعه ادبیات فارسی، رمان، شعر و آثار فکری نویسندگان ایرانی و جهان ادامه یافت. روایت هایی که از عادت مطالعاتی ایشان باقی مانده، نشان می دهد «کتاب» برای ایشان نه فعالیتی تشریفاتی و مناسبتی، بلکه بخشی از زندگی فکری و روزمره بوده است. این اُنس با کتاب، در کنار دانش حوزوی و مطالعات اسلامی در قامت یک فقیه، به شکل گیری اندیشه و مکتبی انجامید که در مواجهه با مسائل جامعه، فرهنگ، سیاست و تمدن، همواره از پشتوانه ای گسترده از متون و تجربه های فکری بهره می گرفت .
اهمیت «کتاب» در اندیشه «رهبر شهید»، از آنجا نیز آشکار می شود که بسیاری از موضوعاتی که بعدها در قالب دیدگاه های اجتماعی، فرهنگی و تمدنی مطرح شدند، پیش از آن در سال های مطالعه، پژوهش، ترجمه، تألیف و گفت وگو با اهل فرهنگ و دانش، صورت بندی شده بودند. از این منظر، «کتاب» را می توان یکی از مهم ترین مسیرهای دسترسی به ریشه های اندیشه ایشان دانست؛ مسیری که در آن، سخنرانی و بیانیه تنها مقطعی از اندیشه را نشان می دهد، اما کتاب و مجموعه آثار مکتوب امکان پیگیری موضوعی در امتداد زمان را فراهم می کند .
در میان این «میراث مکتوب رهبر شهید ایران»، آثار مرتبط با زبان و ادبیات فارسی جایگاهی ویژه دارند؛ زیرا «زبان فارسی» در نگاه «آقای مجاهد و شهید ایران»، بخشی از زیرساخت فرهنگی و هویتی جامعه است و نسبت آن با فرهنگ، دانش، تاریخ و تمدن، نسبتی بنیادین تلقی می شود. «زبان فارسی» در منظومه فکری ایشان، در انتقال فرهنگ، پیوند نسل ها، حفظ حافظه تاریخی و تحقق افق تمدن ایرانی ـ اسلامی نقش مهمی دارد .
از همین روی، قرار گرفتن در ایام «سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران»، با شعار «با کتاب گفت وگو کنیم»، فرصت مناسبی است تا بخشی از این میراث مکتوب دوباره در برابر مخاطب قرار گیرد. این دوره از 23 تا 30 آبان 1405 برگزار می شود و در برنامه های آن، توجه ویژه ای نیز به بزرگداشت «رهبر شهید انقلاب» و موضوع زبان فارسی شده است .
ایکنا نیز به همین مناسبت و در قالب سلسله گزارش هایی با عنوان «میراث ادبی رهبر شهید»، به سراغ شماری از مهم ترین کتاب های مرتبط با «حضرت آیت الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه ای(رضوان الله علیه)» می رود؛ آثاری که هر یک می تواند پنجره ای به بخشی از جهان فکری، فرهنگی و ادبی ایشان بگشاید و امکان مواجهه مستقیم تر مخاطب با این میراث مکتوب را فراهم کند .
در گام دوم، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به کوشش «محمدحسن مقیسه»، اثری مناسب برای تورق بخش دیگری از میراث و یادگار ماندگار آثار «رهبر شهید» است؛ کتابی که موضوع آن یکی از دغدغه های پایدار «آقای شهید ایران» در حوزه فرهنگ، یعنی «زبان فارسی» است و نشان می دهد چگونه «زبان» می تواند از سطح ارتباط روزمره فراتر رود و در پیوند با هویت، فرهنگ، دانش و تمدن، معنایی گسترده تر پیدا کند .
«امین زبان و ادب پارسی»؛ کتابی برای شناخت یک دغدغه دیرپا
کتاب «امین زبان و ادب پارسی» را می توان یکی از آثار شاخص در حوزه گردآوری و تبیین دیدگاه های «رهبر شهید» درباره زبان و ادبیات فارسی دانست. این کتاب به کوشش «محمدحسن مقیسه» و از سوی «انتشارات انقلاب اسلامی» منتشر شده است. نخستین انتشار اثر به دهه 1390 بازمی گردد و در سال 1405 و هم زمان با گسترش دوباره توجه به «میراث ادبی رهبر شهید»، چاپ چهارم آن با ویرایش جدید، صفحه آرایی و طرح جلد تازه در اختیار مخاطبان قرار گرفته است. این اثر در طول سال های انتشار خود حدود 9 هزار نسخه فروش داشته و در برخی دوره های دانشگاهی نیز مورد استفاده و تدریس قرار گرفته است .
عنوان کتاب (امین زبان و ادب پارسی) از همان ابتدا حامل معنایی دوگانه و در عین حال معنادار است. «امین» از یک سو تخلص شعری «رهبر شهید» است و از سوی دیگر در عنوان کتاب، معنای «پاسداری و امانت داری» از زبان و ادب فارسی را به ذهن متبادر می کند. خود «محمدحسن مقیسه» (تدوینگر و محقق کتاب) نیز در توضیح نام کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به همین ایهام اشاره کرده و «امین» را هم تخلص شعری و هم اشاره ای به «امین» بودن «رهبر شهید» در قبال زبان و ادب فارسی دانسته است .
از همین نقطه می توان دریافت که این کتاب قرار نیست تنها مجموعه ای از جملات پراکنده درباره زبان فارسی باشد. مسئله اصلی آن، ترسیم نوع نگاه «رهبر شهید» به زبان و استخراج مجموعه ای از مؤلفه ها و راهکارهایی است که در سخنان و دیدگاه های ایشان درباره صیانت، تقویت و گسترش زبان فارسی وجود دارد. «مقیسه» -تدوینگر و محقق کتاب کتاب «امین زبان و ادب پارسی»- در توضیح این رویکرد گفته است که «هدف کتاب، معرفی نوع نگاه «رهبر شهید» به زبان و ادب فارسی و احصای ابعاد چارچوب ذهنی ایشان در زمینه صیانت و گسترش زبان فارسی بوده است . »
زبان؛ فراتر از ابزار سخن گفتن
یکی از مهم ترین نکاتی که در خوانش کتاب «امین زبان و ادب پارسی» آشکار می شود، آن است که «زبان» در این منظومه فکری، تنها موضوعی ادبی یا زبان شناختی نیست. «زبان»، ظرف فرهنگ و حافظ تجربه تاریخی جامعه است. به همین دلیل، هنگامی که از «حفظ زبان فارسی» سخن گفته می شود، موضوع فقط مقابله با واژه های بیگانه، اصلاح نثر یا رعایت دستور زبان نیست؛ مسئله، حفظ ظرفیت یک ملت برای تولید، انتقال و بازتولید معناست .
«زبان فارسی» طی قرن ها حامل بخشی بزرگ از میراث فکری و ادبی ایرانیان و جهان اسلام بوده است. شعر «فردوسی»، «سعدی»، «حافظ»، «مولانا» و دیگر بزرگان «ادب فارسی» تنها آثار ادبی در معنای محدود کلمه نیستند؛ آنها بخشی از حافظه فرهنگی جامعه ایرانی و فارسی زبان را در خود جای داده اند. از این منظر، تضعیف زبان می تواند به گسست میان نسل های مختلف و فاصله گرفتن جامعه از بخشی از میراث تاریخی خود منجر شود .
در پژوهشی که درباره جایگاه و کارکرد زبان فارسی در نگاه «رهبر شهید» انجام شده، بر همین پیوند میان زبان، فرهنگ، انتقال عناصر فرهنگی، ارتباط نسل ها، حفظ حافظه تاریخی و افق تمدن ایرانی ـ اسلامی تأکید شده است .
بنابراین، تأکید «رهبر شهید» بر «زبان فارسی» را باید در چارچوب وسیع تری از اندیشه فرهنگی ایشان فهم کرد. زبان برای جامعه ای که می خواهد دارای هویت مستقل، تولید علمی، ادبیات پویا و حضور فرهنگی در جهان باشد، یک زیرساخت است. هرچه این زیرساخت توانمندتر باشد، امکان بیان مفاهیم پیچیده علمی، فلسفی، دینی و فرهنگی نیز بیشتر خواهد شد .
این نگاه، در کتاب «امین زبان و ادب پارسی» از طریق کنار هم قرار گرفتن دیدگاه هایی که در مناسبت ها و موقعیت های مختلف بیان شده اند، به صورت نگرش منظومه ای قابل مطالعه درآمده است .
از «زبان ملی» تا مسئله هویت
کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در فصل نخست با موضوع «زبان ملی و ادبیات» آغاز می شود. انتخاب این عنوان برای شروع بحث، خود نشان دهنده مسیری است که گردآورنده (محمدحسن مقیسه) برای فهم دیدگاه «رهبر شهید» ترسیم کرده است. زبان فارسی در اینجا ابتدا در نسبت با «جامعه و هویت ملی» قرار می گیرد و سپس بحث به تاریخ، وضعیت امروز و آینده آن گسترش می یابد .
این مسئله اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا در نگاه «رهبر شهید»، دفاع از زبان فارسی به معنای نادیده گرفتن زبان ها و گویش های محلی و قومی نیست. برعکس، تنوع زبانی در جامعه ایرانی می تواند بخشی از «ثروت فرهنگی کشور» باشد، در حالی که فارسی به عنوان زبان ملی، نقش پیونددهنده و مشترک را ایفا می کند. در گفت وگویی که پیش از این «ایکنا» هم زمان با انتشار ویرایش جدید کتاب انجام شده، محمدحسن مقیسه با اشاره به همین دیدگاه توضیح داده است که «رهبر شهید»، میان زبان های محلی و زبان ملی تعارضی نمی دیدند و حتی از نمونه هایی یاد کرده اند که گویشوران زبان های دیگر، خود از مدافعان زبان فارسی بوده اند .
از این منظر، زبان فارسی در کتاب نه ابزاری برای «یکسان سازی فرهنگی»، بلکه بستری برای «هم پیوندی ملی» معرفی می شود. زبان مشترک می تواند امکان گفت وگوی جمعی، انتقال تجربه و شکل گیری حافظه ای مشترک را فراهم کند؛ در عین حال، زبان ها و گویش های محلی نیز سرمایه هایی هستند که در گستره فرهنگ ایرانی جایگاه خود را دارند .
از گذشته تا آینده؛ زبان در رهگذر تاریخ
فصل دوم کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به «زبان و ادبیات فارسی در رهگذر تاریخ» اختصاص یافته و گذشته، اکنون و افق پیش روی زبان را در کنار یکدیگر قرار می دهد. این ساختار، زبان را پدیده ای ایستا نمی بیند؛ زبانی که در طول تاریخ با تحولات اجتماعی و فرهنگی همراه شده، در برابر زبان های دیگر قرار گرفته، از آنها اثر پذیرفته و در عین حال توانسته است «هویت» و «ساختار» خود را حفظ کند .
یکی از وجوه مهم این بحث، توجه به توانایی زبان فارسی برای مواجهه با نیازهای جدید است. زبان اگر قرار باشد در جهان امروز حضور مؤثر داشته باشد، باید توانایی تولید واژگان، مفاهیم علمی و ادبی و پاسخ گویی به نیازهای نوین را داشته باشد. از همین رو، موضوع زبان فارسی در نگاه «رهبر شهید» به گذشته محدود نمی شود؛ مسئله اصلی، نسبت میراث گذشته با نیازهای آینده است .
این نگاه را می توان در پیوند میان «زبان» و «تمدن» نیز دنبال کرد. «تمدن» تنها با بناها، نهادها یا ساختارهای سیاسی شکل نمی گیرد؛ «تمدن» نیازمند زبان و ادبیاتی است که بتواند تجربه، اندیشه و ارزش های آن را صورت بندی و به نسل های بعد منتقل کند. به همین دلیل، زبان فارسی در «منظومه فکری رهبر شهید»، یکی از عناصر مؤثر در حرکت به سوی «تمدن نوین اسلامی» تلقی می شود .
صیانت، تقویت و گسترش؛ سه مرحله یک نگاه
یکی از ویژگی های مهم کتاب «امین زبان و ادب پارسی» آن است که مسئله زبان را در سطح توصیه های کلی متوقف نمی کند. فصل سوم کتاب به وضعیت زبان فارسی، ویژگی ها، راهکارها، موانع، سستی ها و کوتاهی ها می پردازد و فصل چهارم وظایف رسانه ها، سازمان ها و علاقه مندان به زبان و ادبیات فارسی را مورد توجه قرار می دهد .
این دو فصل، از حیث کاربردی بودن اهمیت ویژه ای دارند؛ زیرا نشان می دهند که «پاسداشت زبان فارسی» در نگاه «رهبر فرزانه، حکیم و شهید ایران» تنها وظیفه شاعران و استادان ادبیات نیست. رسانه، مدرسه، دانشگاه، دستگاه های اجرایی، نهادهای فرهنگی و حتی گویندگان و نویسندگان عمومی، هر یک در وضعیت زبان نقش دارند .
در همین زمینه، محمدحسن مقیسه در گفت وگویی که پیشتر با «ایکنا» انجام شده -و ذکرش نیز رفته بود- در توضیح محتوای کتاب گفته است که «در دیدگاه «رهبر شهید» برای نهادهای مختلف، از صداوسیما و مطبوعات تا آموزش و پرورش، وزارت علوم، وزارت امور خارجه، حوزه های علمیه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، وظایفی در قبال زبان فارسی تعریف شده است.» از این منظر، راهبرد کلی کتاب را می توان در سه سطح «حفاظت»، «تقویت» و «گسترش» زبان فارسی دنبال کرد .
این تقسیم بندی، «زبان» را به موضوعی زنده و پویا تبدیل می کند. زبانی که تنها از گزند آسیب ها محافظت شود اما امکان رشد و تولید نداشته باشد، نمی تواند در عرصه جهانی حضوری اثرگذار داشته باشد. بنابراین، صیانت باید مقدمه تقویت و تقویت باید زمینه ساز گسترش باشد .
رسانه؛ مدرسه عمومی زبان
در میان نهادهایی که کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به آنها توجه می کند، رسانه جایگاهی قابل تأمل دارد. رسانه، بیش از هر نهاد دیگری با زبان روزمره مردم در تماس است و می تواند الگوهای گفتاری و نوشتاری را تثبیت یا تغییر دهد. از همین رو، سخن گفتن درست و فصیح در رسانه، تنها انتخابی زیبایی شناختی نیست؛ بخشی از «مسئولیت فرهنگی رسانه» به شمار می آید .
این مسئله در مورد «رهبر شهید» اهمیت مضاعف پیدا می کند؛ زیرا ایشان در طول دهه های فعالیت اجتماعی و سیاسی، حجم گسترده ای از سخنرانی ها، پیام ها، خطبه ها و گفت وگوها را به زبان فارسی ارائه کرده اند. در کتاب «امین زبان و ادب پارسی» بخشی از این میراث زبانی در فصل «دُرواژه ها» گرد آمده است تا نمونه هایی از توانایی گفتاری و نوشتاری ایشان نیز در کنار مباحث نظری دیده شود .
«غلامعلی حدادعادل» نیز در اظهارنظری که در کتاب «امین زبان و ادب پارسی» آمده، بر ویژگی زبانی سخنرانی های «رهبر شهید» تأکید کرده و آن را از عوامل مهم اثرگذاری ایشان بر زبان و ادبیات فارسی دانسته است. اهمیت این سخن در آن است که «پاسداشت زبان» در اینجا نه فقط در قالب توصیه درباره زبان، بلکه در خود عمل سخن گفتن تحقق پیدا می کند .
به بیان دیگر، یکی از وجوه قابل توجه این میراث، آن است که گوینده ای که درباره «سلامت زبان» سخن می گوید، در بخش بزرگی از آثار گفتاری خود نیز به زبان معیار، ساختار سالم جمله و انتخاب دقیق واژگان توجه نشان داده است. از همین رو، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» با افزودن نمونه هایی از سخنان و پیام ها، امکان مشاهده عملی این ویژگی را برای خواننده فراهم می کند .
آموزش و گسترش زبان فارسی در ایران و جهان
فصل پنجم کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به آموزش و گسترش زبان و ادبیات فارسی در ایران و جهان اختصاص دارد. این بخش، یکی از نقاطی است که نگاه فرهنگی «رهبر شهید» به زبان با افق بین المللی آن پیوند می خورد .
«زبان فارسی» تنها متعلق به جغرافیای سیاسی امروز ایران نیست. این زبان در بخش هایی از تاریخ، حوزه گسترده ای از جهان فرهنگی منطقه را دربرگرفته و آثار فراوانی در قلمروهای مختلف فرهنگی با آن پدید آمده است. بنابراین، گسترش فارسی در خارج از مرزها می تواند بخشی از «دیپلماسی فرهنگی» و «ارتباط تمدنی» ایران با جهان باشد .
این مسئله در شرایط امروز، با توسعه دانشگاه ها، کرسی های آموزش زبان فارسی و ارتباطات فرهنگی میان کشورها، اهمیت بیشتری پیدا می کند. انتشار کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در خارج از ایران نیز خود نشانه ای از قابلیت فرامرزی چنین آثاری است. کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در سال های پس از انتشار به زبان «اُردو» ترجمه شده و خلاصه ای از آن نیز همراه با اثری دیگر به زبان «بنگالی» ارائه شده است؛ همچنین اصل فارسی کتاب به کشورهایی چون هند، پاکستان، ارمنستان و بوسنی راه یافته است .
این مسیر، با تلقی تمدنی از زبان فارسی تناسب دارد. اگر زبان را تنها ابزار ارتباط داخلی بدانیم، گسترش آن در خارج از مرزها ضرورتی ثانویه خواهد بود؛ اما اگر زبان را حامل فرهنگ و اندیشه بدانیم، آموزش آن در دیگر کشورها به معنای گسترش امکان گفت وگو و انتقال میراث فرهنگی است .
زبان علم؛ مسئله ای فراتر از واژه سازی
یکی دیگر از ابعاد مهم نگاه «رهبر شهید» به زبان فارسی، ظرفیت آن برای بیان مفاهیم علمی و تخصصی است. زبان زنده، زبانی است که بتواند درباره جهان جدید سخن بگوید؛ از فناوری و علوم انسانی تا علوم طبیعی، سیاست، اقتصاد و مسائل پیچیده اجتماعی .
از این منظر، واژه گزینی و تولید معادل های فارسی برای مفاهیم جدید، تنها مسئله ای اداری نیست. اگر زبان فارسی نتواند برای دانش جدید واژه و ساختار مناسب تولید کند، بخشی از حوزه های علمی به صورت طبیعی به زبان های دیگر واگذار خواهد شد. این امر در بلندمدت می تواند به کاهش توان زبان برای تولید و انتقال دانش بینجامد .
به همین دلیل، نقش «فرهنگستان زبان و ادب فارسی» و دیگر مراکز علمی و آموزشی در این منظومه اهمیت پیدا می کند. اما مسئله تنها فرهنگستان نیست؛ استاد دانشگاه، مترجم، نویسنده، روزنامه نگار، ناشر و حتی کاربر عادی فضای مجازی نیز در شکل دادن به زبان علمی و عمومی امروز سهم دارند .
در همین چارچوب، فصل ششم کتاب «امین زبان و ادب پارسی» به «زبان فارسی و ویرایش» اختصاص یافته است. ورود کتاب به موضوع ویرایش، نشان می دهد که «پاسداشت زبان» از سطح مباحث کلان فرهنگی به جزئیات متن نیز امتداد پیدا می کند؛ جایی که انتخاب واژه، ساخت جمله، حذف حشو، رعایت دستور و توجه به معیارهای نوشتار می تواند کیفیت ارتباط را افزایش دهد .
«دُرواژه ها»؛ وقتی نظریه به نمونه تبدیل می شود
فصل هفتم کتاب «امین زبان و ادب پارسی» با عنوان «دُرواژه ها» از جهتی متفاوت با فصل های پیشین عمل می کند. اگر فصل های قبلی اغلب به تبیین مسئله و وظایف و راهکارها اختصاص دارند، این بخش به نمونه هایی از سخن و نوشته «رهبر شهید» نزدیک می شود .
همین انتخاب، به ساختار کتاب «امین زبان و ادب پارسی» تنوع می بخشد. خواننده پس از مواجهه با مباحثی درباره زبان ملی، تاریخ زبان فارسی، آسیب ها، وظایف نهادها، آموزش و ویرایش، در پایان با نمونه هایی از کاربرد زبان در سخنرانی ها و پیام ها مواجه می شود .
در این بخش، «موسیقی جمله»، «تناسب واژه ها»، «استفاده از آیات و روایات»، «بهره گیری از شعر و ضرب المثل»، «تشبیه» و دیگر ظرفیت های بلاغی در کلام «رهبر شهید» مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در پایان به نوعی از سخن درباره زبان به نمایش زبان می رسد .
این نکته به ویژه از آن جهت اهمیت دارد که «رهبر شهید» تنها سیاستمداری نبود که به اهمیت زبان فارسی توجه نشان دهد؛ ایشان خود در شمار اهل شعر و ادب قرار داشتند. تخلص «امین» در سروده های ایشان، وجه دیگری از این نسبت را آشکار می کند. انتشار مجموعه ای از سروده های ایشان با عنوان «از دفتر شعر امین» در سال 1405 و برگزاری آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی» در هفته کتاب امسال، این وجه ادبی را بیش از پیش در معرض توجه قرار داده است .
فقیه، رهبر و شاعر؛ سه ساحَت در یک شخصیت ادبی
شاید یکی از جذاب ترین وجوه کتاب «امین زبان و ادب پارسی» آن باشد که موضوع کتاب را نمی توان از شخصیت ادبی «رهبر شهید» جدا کرد. نسبت ایشان با زبان فارسی، تنها و تنها نسبت یک مدیر فرهنگی با موضوعی سیاست گذاری شده نیست؛ ریشه های این علاقه به سال های جوانی و انس با شعر و ادبیات بازمی گردد .
«محمدحسن مقیسه»، تدوینگر و محقق کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در گفت وگویی مورد اشاره با «ایکنا» به علاقه «رهبر شهید» به ادبیات از سال های نوجوانی اشاره کرده و از انس ایشان با آثاری چون «گلستان» سعدی، «مثنوی» و «دیوان حافظ» سخن گفته است. او همچنین تأکید کرده که انتخاب موضوع زبان فارسی از سوی «رهبر شهید» را باید در امتداد علاقه دیرین ایشان به شعر و ادبیات فهم کرد، نه فقط به عنوان موضوعی مرتبط با مسئولیت سیاسی ایشان .
همین نکته به عنوان ویژگی ای مهم، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» را از مجموعه های فقط مبتنی بر سیاست گذاری فرهنگی متمایز می کند. در اینجا با شخصیتی مواجهیم که هم فقیه و عالم دینی است، هم رهبر سیاسی و اجتماعی، هم مترجم و نویسنده و هم اهل شعر. بنابراین، زبان فارسی برای ایشان در نقطه تلاقی دانش، دین، فرهنگ، هنر و سیاست قرار می گیرد .
تخلص «امین» نیز در همین منظومه معنایی جای می گیرد. شاعری که درباره زبان فارسی سخن می گوید و خود نیز با این زبان شعر می سراید، نسبت متفاوتی با موضوع دارد. «زبان» برای ایشان فقط موضوع یک سخنرانی نیست؛ ماده خامی است که با آن اندیشه، احساس و تجربه خود را بیان می کند .
زبان و افق تمدن نوین اسلامی
یکی از مهم ترین دلایل اهمیت کتاب «امین زبان و ادب پارسی» آن است که مسئله زبان را در سطحی فراتر از ادبیات دنبال می کند. اگر تمدن را مجموعه ای از اندیشه ها، ارزش ها، نهادها، دانش ها، هنرها و شیوه های زندگی بدانیم، همه این عناصر برای انتقال و تداوم به زبان نیاز دارند .
در «منظومه فکری رهبر شهید»، «تمدن نوین اسلامی» تنها با ساختار سیاسی یا اقتصادی محقق نمی شود. این تمدن به تولید فکر، فرهنگ، هنر، ادبیات و دانش نیاز دارد و زبان فارسی می تواند یکی از حاملان مهم این جریان باشد. پژوهش های علمی نیز در بررسی دیدگاه ایشان، زبان فارسی را از منظر دستیابی به هدف بنای «تمدن ایرانی ـ اسلامی»، دارای اهمیت دانسته اند .
از همین منظر، «دفاع از زبان فارسی» را می توان نوعی دفاع از ظرفیت تولید معنا دانست. جامعه ای که زبان خود را در تولید علم، ادبیات، رسانه و فرهنگ تقویت کند، امکان بیشتری برای صورت بندی تجربه تاریخی و ارائه آن به جهان خواهد داشت .
در این نگاه، زبان فارسی نه در برابر جهان، بلکه برای حضور مؤثرتر در جهان تقویت می شود. گسترش زبان، آموزش آن در خارج از کشور، تولید آثار علمی و ادبی و توانمند کردن رسانه ها، همه می توانند به افزایش قدرت فرهنگی ایران و جهان فارسی زبان کمک کنند .
کتابی که یک منظومه را پیش چشم می گذارد
کتاب «امین زبان و ادب پارسی» بیش از آنکه تنها کتابی درباره چند توصیه ادبی باشد، کوششی برای کنار هم قرار دادن قطعات یک منظومه فکری است. «محمدحسن مقیسه» با گردآوری سخنان و دیدگاه های «رهبر شهید»، تلاش کرده است موضوعاتی را که در مناسبت های مختلف و طی سال های گوناگون بیان شده اند، در ساختاری منسجم گرد آورد .
این روش تدوین، مزیتی مهم برای خواننده دارد؛ مخاطب به جای جست وجوی پراکنده در میان انبوه سخنرانی ها و پیام ها، می تواند موضوعی مشخص را در قالب کتابی مستقل دنبال کند. به همین دلیل، اثر هم برای مخاطب عمومی علاقه مند به زبان فارسی قابل استفاده است و هم برای پژوهشگرانی که می خواهند دیدگاه «رهبر شهید» درباره زبان را با نظم موضوعی مطالعه کنند .
از سوی دیگر، قرار گرفتن کتاب «امین زبان و ادب پارسی» در میان آثار پُرفروش و مورد توجه بازار نشر «انتشارات انقلاب اسلامی» در سال 1405 و تجدید چاپ آن، هم زمان با هفته کتاب و برنامه بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی»، زمینه ای تازه برای بازخوانی این اثر فراهم کرده است .
میراثی برای خواندن دوباره
اگر کتاب را یکی از اصلی ترین راه های شناخت جهان فکری یک متفکر بدانیم، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» یکی از دروازه های مهم ورود به بخش فرهنگی و ادبی میراث «رهبر شهید ایران» است. این کتاب از «زبان» آغاز می کند، اما در زبان متوقف نمی ماند؛ از «ادبیات به هویت»، از «هویت به فرهنگ»، از «فرهنگ به دانش» و از «دانش و فرهنگ به افق تمدنی» می رسد .
اهمیت این اثر در همین پیوستگی است. خواننده در صفحات کتاب «امین زبان و ادب پارسی» با مجموعه ای از توصیه های پراکنده مواجه نیست، بلکه با موضوعی روبه رو می شود که در طول سال ها، در سخنان و نوشته های «رهبر شهید» استمرار داشته است: زبان فارسی باید شناخته شود، درست به کار رود، از آسیب ها مصون بماند، توانمند شود، ظرفیت تولید علم و ادبیات پیدا کند و در بیرون از مرزهای ایران نیز امکان حضور و گسترش داشته باشد .
از این منظر، کتاب «امین زبان و ادب پارسی» را می توان اثری برای شناخت یک دغدغه دانست؛ دغدغه ای که از عشق به ادبیات آغاز می شود، در مسئولیت فرهنگی ادامه می یابد و در افق تمدنی به تصویری گسترده تر از جایگاه زبان فارسی می رسد .
در روزگاری که ارتباطات انسانی بیش از هر زمان دیگری به سرعت تغییر کرده و زبان نیز تحت تأثیر رسانه های نوین، فضای مجازی و تعامل گسترده میان فرهنگ ها قرار گرفته است، بازخوانی چنین آثاری می تواند فرصتی برای تأمل دوباره درباره نسبت زبان با هویت، فرهنگ و آینده فراهم کند. کتاب «امین زبان و ادب پارسی» از همین حیث، تنها کتابی درباره گذشته زبان فارسی نیست؛ کتابی است درباره اینکه این زبان چگونه می تواند در اکنون زندگی کند و برای آینده نیز ظرفیت تولید معنا داشته باشد .
و شاید مهم ترین ویژگی کتاب «امین زبان و ادب پارسی» همین باشد که در آن، «زبان» از موضوعی تخصصی در حوزه ادبیات به مسئله ای فرهنگی و تمدنی تبدیل می شود؛ مسئله ای که برای شناخت میراث مکتوب «رهبر شهید ایران» و فهم نسبت ایشان با فرهنگ، ادبیات و آینده ایران اسلامی، نمی توان از کنار آن به سادگی گذشت .
انتهای پیام
{{name}}
{{content}}