قرآن باید از برنامه های مناسبتی به متن زندگی دانشجویان راه پیدا کند

هفته قرآن و عترت دانشگاه ها فرصتی برای بازخوانی جایگاه قرآن در فضای علمی و فرهنگی دانشگاه و ارزیابی عملکرد مجموعه های فعال در این عرصه است. در این میان، سازمان بسیج دانشجویی نیز با اجرای برنامه های مختلف آموزشی، تبلیغی و ترویجی، تلاش کرده است زمینه انس بیشتر دانشجویان با قرآن و معارف اهل بیت(ع) را فراهم کند.

هفته قرآن و عترت دانشگاه ها فرصتی برای بازخوانی جایگاه قرآن در فضای علمی و فرهنگی دانشگاه و ارزیابی عملکرد مجموعه های فعال در این عرصه است. در این میان، سازمان بسیج دانشجویی نیز با اجرای برنامه های مختلف آموزشی، تبلیغی و ترویجی، تلاش کرده است زمینه انس بیشتر دانشجویان با قرآن و معارف اهل بیت(ع) را فراهم کند.

در همین راستا ایکنا با محمد بابایی؛ معاون قرآن و عترت سازمان بسیج دانشجویی کشور، درباره برنامه های این سازمان در هفته قرآن و عترت، رویکردهای جدید در فعالیت های قرآنی دانشگاه ها، راهکارهای استمرار این فعالیت ها به گفت وگو نشستیم که در ادامه مشرح آن را می خوانیم:

ایکنا- در هفته قرآن و عترت دانشگاه ها، مجموعه ای از برنامه ها و شعارها با هدف تقویت فعالیت های قرآنی در دانشگاه ها طراحی و ابلاغ شد. سازمان بسیج دانشجویی در کنار برنامه های عمومی این هفته، چه برنامه های شاخصی را دنبال کرد و مهم ترین دستاورد این مجموعه چه بود؟

در هفته قرآن و عترت، برنامه هایی همچون کارگاه های آموزش تدبر در قرآن، پویش میثاق فعالان قرآن و عترت، طرح زندگی با آیه ها و سایر برنامه های ابلاغی در دانشگاه ها اجرا شد. البته اجرای این برنامه ها متناسب با ظرفیت استان ها و دانشگاه ها متفاوت بود و فعالان قرآنی بسیج دانشجویی در دانشگاه ها تلاش کردند این برنامه ها را به شکل مطلوب برگزار کنند.

در کنار برنامه های روتین، دو اتفاق شاخص نیز در این هفته رقم خورد که یکی از مهم ترین آن ها راه اندازی مرکز آموزش های قرآن و معارف اهل بیت(ع) بود. همچنین در این هفته از برنامه ها و ظرفیت های جدیدی در حوزه فعالیت های قرآنی رونمایی کردیم که می تواند در ادامه مسیر، به گسترش فعالیت های قرآنی در دانشگاه ها کمک کند.

ایکنا- درباره مرکز آموزش های قرآن و معارف اهل بیت(ع) بیشتر توضیح دهید. این مرکز با چه هدفی راه اندازی شده و چه تفاوتی با شیوه های سنتی آموزش قرآن دارد؟

این مرکز با رویکرد آموزش های نوین و به صورت مجازی فعالیت می کند. سامانه آموزشی مورد نیاز را در اختیار گرفته ایم و در تلاش هستیم آموزش هایی را ارائه کنیم که بتواند طیف گسترده تری از دانشجویان را با قرآن و معارف اهل بیت(ع) آشنا کند. نگاه ما این است که آموزش قرآن نباید صرفاً به شیوه های سنتی و مخاطبان خاص محدود شود. ما می خواهیم هر دانشجو با هر سلیقه، علاقه و رشته تحصیلی بتواند با قرآن ارتباط برقرار کند.

برای مثال، ممکن است دانشجویی علاقه مند باشد بداند اساساً جهان بینی قرآن چیست، قرآن درباره جهان مدرن چه نگاهی دارد و نسبت میان اسلام و اندیشه های جدید چگونه قابل بررسی است. در همین راستا، دوره هایی مانند «جهان بینی مدرنیته و اسلام» طراحی شده که در آن دیدگاه های مختلف بررسی و نقاط اشتراک و تفاوت آن ها تبیین می شود.  استقبال از این مرکز نیز بسیار خوب بوده است. با وجود اینکه مدت کوتاهی از راه اندازی آن می گذرد، در همان روزهای ابتدایی نزدیک به 400 نفر برای یکی از دوره های آموزشی ثبت نام کردند.

از دیگر برنامه های این مرکز، برگزاری دوره تربیت مربی جهادی قرآن است. ما به مربیانی نیاز داریم که بتوانند به صورت جهادی در متن دانشگاه حضور پیدا کنند و فعالیت قرآنی انجام دهند. در این دوره، علاوه بر آموزش مفاهیم قرآنی، مهارت مخاطب شناسی، شیوه فعالیت در دانشگاه و چگونگی طراحی برنامه های کم هزینه و اثربخش نیز آموزش داده می شود. همچنین تلاش می کنیم شرکت کنندگان با ظرفیت خیرین، دانشگاه ها و دستگاه های مختلف برای تأمین منابع فعالیت های قرآنی آشنا شوند.

ایکنا- با توجه به فعالیت مراکز مختلف تدبر در قرآن در کشور، به ویژه مجموعه هایی که با رویکرد دانشگاهی فعالیت می کنند، وجه تمایز مرکز آموزش های نوین بسیج دانشجویی چیست؟

ابتدا باید تأکید کنم که ما قصد رقابت تخریبی با هیچ مجموعه قرآنی را نداریم. هر اندازه فعالیت قرآنی در کشور توسعه پیدا کند، اتفاق مبارکی است و معتقدیم به برنامه های قرآنی بسیار بیشتری نیاز داریم. اما یکی از مزیت های مهم ما، برخورداری از شبکه گسترده بسیج دانشجویی در سطح کشور است. این شبکه یک ظرفیت کم نظیر برای توسعه آموزش ها و فعالیت های قرآنی محسوب می شود. از طرف دیگر، آموزش های ما رایگان، مجازی، کوتاه مدت و قابل دسترس برای دانشجویان سراسر کشور است. تلاش کرده ایم دوره ها به شکلی طراحی شوند که دانشجو بتواند در مدت زمان مناسب، مفاهیم اصلی را دریافت کند و از آموزش های طولانی و فرسایشی فاصله بگیریم. برای مثال، دوره های تدبر در قرآن ما با رویکردی کاربردی و متناسب با زندگی دانشجویی طراحی شده اند. هدف این است که دانشجو بتواند مفاهیم قرآن را در مسائل و شرایط زندگی روزمره خود به کار بگیرد.

ایکنا- در طراحی این دوره ها از چه منابع و مبانی علمی استفاده می کنید؟ آیا محتوای آموزشی اختصاصی نیز تولید شده است؟

در حوزه تدبر و تفسیر، از ظرفیت آثار مفسران بزرگ و منابع معتبر، از جمله المیزان و آثار تفسیری استادان و مفسران معاصر استفاده می کنیم. البته رویکرد اصلی ما صرفاً انتقال محتوا نیست، بلکه فرآوری و بازآرایی مفاهیم متناسب با نیاز مخاطب امروز است. ما در کشور از نظر منابع و محتوای دینی کمبود نداریم. قرآن کریم، نهج البلاغه و صحیفه سجادیه از سرمایه های عظیم معرفتی ما هستند. مسئله اصلی این است که چگونه این معارف را به مخاطب ارائه کنیم.

واقعیت این است که سبک زندگی، ابزارهای ارتباطی، نوع نگاه و حتی منطق دریافت اطلاعات در نسل جدید تغییر کرده است. بنابراین نمی توان انتظار داشت همان شیوه های آموزشی چند دهه قبل، بدون هیچ تغییری برای دانشجوی امروز نیز جذاب و اثربخش باشد. قرآن کریم می فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بلِسَانِ قَوْمِهِ». ما نیز باید زبان مخاطب امروز را بشناسیم و مفاهیم قرآنی را با ادبیات قابل فهم و متناسب با نیازهای او عرضه کنیم.

ایکنا- همانطور که اشاره کردید یکی از برنامه های شاخص سازمان بسیج دانشجویی در این حوزه، طرح «راویان قرآن» است. این طرح چگونه شکل گرفت و چه اهدافی را دنبال می کند؟

حدود سه سال پیش، با هدف ایجاد تحول در شیوه معرفی مفاهیم قرآنی، طرح راویان قرآن را طراحی کردیم. در این طرح تلاش کردیم دو حوزه هنر و روایتگری را با یکدیگر ترکیب کنیم.

در بخش نخست، از ظرفیت هنرهای بصری، طراحی، ترکیب بندی رنگ، تصویرسازی و حتی ابزارهای نوین مانند هوش مصنوعی استفاده کردیم تا مفاهیم و داستان های قرآنی در قالب تابلوهای جذاب ارائه شوند. قرآن کریم سرشار از روایت ها و موقعیت های داستانی است. ما این ظرفیت ها را استخراج کردیم، برای آن ها سناریو نوشتیم و متناسب با مخاطب عمومی، به ویژه دانشجویان و دانش آموزان، در قالب آثار بصری عرضه کردیم. در هر دوره، مجموعه ای از 40 تابلو تولید شده است و تاکنون سه مجموعه در این قالب آماده شده که در مجموع 120 اثر را شامل می شود. این تابلوها در ابعاد 50 در 70 تولید شده اند و به دلیل طراحی مناسب، قابلیت حمل و استفاده آسان در محیط دانشگاه را دارند.

اما بخش دوم طرح، تربیت راوی قرآن است. ما دانشجویان علاقه مند را آموزش می دهیم تا علاوه بر آشنایی با مفاهیم قرآنی، مهارت روایتگری، فن بیان، مخاطب شناسی و شیوه ارتباط با گروه های مختلف را فرا بگیرند. راویان قرآن با استفاده از این تابلوها در دانشگاه ها، خوابگاه ها، مدارس، مساجد، روستاها و حتی تجمعات عمومی حضور پیدا می کنند و مفاهیم قرآنی را برای مردم روایت می کنند. نکته مهم این است که تابلوهای ما لزوماً با نمایش مستقیم آیه آغاز نمی شوند؛ بلکه از تصویر و روایت برای جلب توجه مخاطب استفاده می کنیم. در کنار تابلو نیز کد QR قرار داده شده تا افراد علاقه مند بتوانند توضیحات تکمیلی و محتوای مرتبط را دریافت کنند. برای نمونه، در موضوع جایگاه زن در قرآن، به جای آنکه صرفاً به بیان مجموعه ای از گزاره های دینی اکتفا کنیم، با استفاده از داستان حضرت مریم(س) و سایر روایت های قرآنی، درباره کرامت و ظرفیت های وجودی زن صحبت می کنیم. یا در موضوع علم، تلاش می کنیم ظرفیت های علمی قرآن را به زبانی قابل فهم برای دانشجویان معرفی کنیم.

ایکنا- در واقع تلاش کرده اید قرآن را از قالب آموزش صرفاً مناسبتی خارج کنید و به یک تجربه فرهنگی و هنری برای دانشجو تبدیل کنید؟

دقیقاً همین طور است. ما معتقدیم باید زیبایی های قرآن را به مخاطب نشان دهیم. گاهی لازم است ابتدا مخاطب را با زیبایی ها و جذابیت های یک مفهوم آشنا کنیم تا زمینه ارتباط عمیق تر او با معارف قرآنی فراهم شود. هدف ما این نیست که صرفاً مخاطبی را که از قبل با فعالیت های قرآنی آشناست، دوباره به برنامه دعوت کنیم؛ بلکه می خواهیم قرآن را به متن زندگی و فضای عمومی دانشگاه ببریم.  در همین راستا، سومین دوره تربیت راویان قرآن نیز هم زمان با هفته قرآن و عترت اعلام شده و ثبت نام آن در حال انجام است. برای پذیرش افراد، شاخص هایی مانند آشنایی با قرآن، برخورداری از فن بیان مناسب، روحیه جهادی و انگیزه فعالیت میدانی را در نظر گرفته ایم. ما صرفاً به دنبال تربیت افرادی نیستیم که در یک دوره آموزشی شرکت کنند و مدرکی بگیرند؛ بلکه می خواهیم نیروهایی تربیت شوند که بتوانند در میدان، برای ترویج و نشر معارف قرآن فعالیت کنند.

ایکنا- این رویکرد در جشنواره قرآن و عترت «حیات» نیز دنبال شده است؟

بله. سومین دوره جشنواره قرآن و عترت حیات نیز با همین نگاه در حال برگزاری است. تلاش کرده ایم رشته های جشنواره را متنوع تر کنیم تا دانشجویان با علایق و استعدادهای مختلف بتوانند در آن مشارکت داشته باشند. برای مثال، راویان قرآن یکی از رشته های این جشنواره است. همچنین در رشته «قرآن برای جهان» تلاش کرده ایم از ظرفیت زبان انگلیسی استفاده کنیم. در این بخش، سوره هایی از قرآن در اختیار دانشجویان قرار می گیرد تا آن ها بتوانند مفاهیم و آیات را به زبان انگلیسی ارائه کنند. از دیگر محورهای جشنواره، تولید محتوای قرآنی و مذهبی در فضای مجازی، به ویژه شبکه های اجتماعی است.

نگاه ما این است که باید از ظرفیت های متنوع هنری، رسانه ای و علمی برای جذب دانشجویان استفاده کنیم. قرآن درباره موضوعاتی مانند صداقت، امانت داری، احترام به والدین، حفظ حقوق دیگران و مسئولیت اجتماعی سخنان روشنی دارد؛ مفاهیمی که با فطرت انسان سازگارند و محدود به یک جامعه یا جغرافیای خاص نیستند.

ایکنا- یکی از موضوعات مهم در فعالیت های فرهنگی دانشگاه ها، تبدیل معارف قرآنی به گفتمان فرهنگی و اجتماعی و تقویت مسئولیت پذیری دانشجویان است. سازمان بسیج دانشجویی تا چه اندازه توانسته از ظرفیت تشکل ها، گروه های جهادی و کانون های فرهنگی برای تحقق این هدف استفاده کند؟

ما در این مسیر تلاش می کنیم و معتقدیم ظرفیت های بسیار خوبی در دانشگاه ها وجود دارد، اما هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله داریم. یکی از مشکلات جدی در حوزه فعالیت های فرهنگی و قرآنی، نبود انسجام کافی میان مجموعه های مختلف است. گاهی هر دستگاه و مجموعه ای به صورت جزیره ای فعالیت می کند و هماهنگی لازم میان ظرفیت های موجود شکل نمی گیرد.

در دانشگاه ها، شورای هماهنگی فعالیت های قرآنی می تواند نقش مؤثری در ایجاد هم افزایی داشته باشد. ما نیز پیشنهادهایی برای تقویت همکاری میان کانون های قرآن و عترت، بسیج دانشجویی و نهادهای فرهنگی دانشگاه ها ارائه کرده ایم. اعتقاد داریم اگر این مجموعه ها در کنار یکدیگر و با برنامه ریزی منسجم فعالیت کنند، نتایج بسیار بهتری حاصل خواهد شد.

ایکنا- یکی از چالش های جدی فعالیت های قرآنی در دانشگاه ها، استمرار برنامه ها پس از پایان مناسبت هاست. معمولاً در هفته قرآن و عترت شاهد اجرای برنامه های متنوعی هستیم، اما نگرانی این است که فعالیت ها به همان بازه زمانی محدود بماند. برای استمرار این جریان چه تدبیری اندیشیده اید؟

استمرار فعالیت ها به دو موضوع مهم بستگی دارد؛ یکی نوع مدیریت و دیگری جنس فعالیت. اگر مدیریت ما صرفاً پشت میزی و مناسبتی باشد، طبیعی است که با پایان هفته قرآن و عترت، فعالیت ها نیز متوقف شوند. اما اگر بتوانیم شبکه ای از نیروهای فعال و علاقه مند ایجاد کنیم، این شبکه خودش زمینه استمرار فعالیت را فراهم می کند.

در حال حاضر، شبکه راویان قرآن ما حدود 1100 نفر عضو دارد و در دوره جدید نیز پیش بینی می کنیم حدود 600 نفر به این مجموعه اضافه شوند. البته بخشی از نیروها با پایان تحصیل از دانشگاه خارج می شوند، بنابراین باید به صورت مستمر این شبکه را تقویت و نیروهای جدید را جایگزین کنیم. این شبکه به آموزش، پشتیبانی، ارتباط مستمر و تغذیه محتوایی نیاز دارد. وقتی این ارتباط حفظ شود، فعالیت قرآنی نیز به یک جریان مستمر تبدیل خواهد شد.

برای نمونه، در دوره هایی که دانشگاه ها تعطیل بودند، راویان قرآن فعالیت خود را متوقف نکردند و در تجمعات، مساجد و فضاهای عمومی حضور پیدا کردند و به روایتگری پرداختند. این موضوع نشان می دهد که وقتی شبکه ای از نیروهای آموزش دیده و باانگیزه شکل بگیرد، فعالیت ها به یک مناسبت خاص محدود نمی شود. از سوی دیگر، برای استمرار باید نیاز واقعی مخاطب را بشناسیم. فعالیت قرآنی نباید خسته کننده و تکراری باشد. باید زیبایی ها و عمق مفاهیم قرآن را به مخاطب نشان دهیم و از ابزارهای هنری، رسانه ای و فناوری های جدید استفاده کنیم.

ایکنا- با توجه به اینکه بخشی از دانشجویان ارتباط مستقیمی با فعالیت های قرآنی ندارند، چگونه می توان این گروه را که گاهی از آن ها با عنوان قشر خاکستری یاد می شود، به این فعالیت ها جذب کرد؟ آیا ارزیابی مشخصی از میزان موفقیت این شیوه ها دارید؟

نگاه ما این است که نباید منتظر بمانیم دانشجو خودش به سمت فعالیت قرآنی بیاید؛ بلکه باید قرآن را به متن زندگی و فضای حضور او ببریم. ما معتقدیم بسیاری از دانشجویانی که در فعالیت های قرآنی حضور ندارند، لزوماً مسئله ای با دین و قرآن ندارند، بلکه ممکن است آشنایی کافی با مفاهیم قرآن نداشته باشند یا شیوه های ارائه ما برای آن ها جذاب نباشد.

بنابراین باید با فطرت انسان ها صحبت کنیم. برای مثال، وقتی درباره نجات جان انسان صحبت می کنیم و آیه «وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا» را مطرح می کنیم، در واقع یکی از عمیق ترین مفاهیم انسانی قرآن را به مخاطب معرفی می کنیم.  در طرح راویان قرآن، تلاش کرده ایم به جای اینکه منتظر حضور افراد در یک برنامه قرآنی باشیم، نمایشگاه و آثار قرآنی را در نقاط پرتردد دانشگاه قرار دهیم تا افراد به صورت طبیعی با آن مواجه شوند.

برای نمونه، داستان حضرت مریم(س)، جایگاه زن در قرآن، مفهوم حیا و سایر موضوعات را به زبان تصویر و روایت ارائه می کنیم. این شیوه باعث می شود حتی دانشجویی که پیش از این ارتباط چندانی با فعالیت های قرآنی نداشته، برای شنیدن و آشنایی بیشتر با موضوع علاقه مند شود.

البته ارزیابی میزان جذب مخاطب نیازمند شاخص های دقیق تری است. ما از طریق دفاتر استانی، مسئولان قرآن و عترت و گزارش های فعالیت دانشگاه ها، عملکرد مجموعه ها را بررسی می کنیم. همچنین برای فعالیت ها شاخص های ارزیابی و امتیازدهی در نظر گرفته ایم تا مشخص شود منابع و امکاناتی که در این حوزه هزینه می شود، چه میزان اثرگذاری داشته است.

ایکنا- برنامه های قرآنی سازمان بسیج دانشجویی پس از هفته قرآن و عترت چگونه ادامه پیدا می کند؟ مهم ترین اولویت شما در ادامه سال تحصیلی چیست؟

برنامه های ما به هفته قرآن و عترت محدود نمی شود و در طول سال جریان دارد. یکی از برنامه های اصلی ما جشنواره قرآن و عترت حیات است که مراحل و مسابقات مختلفی در سطح حوزه ها و استان ها دارد. مسابقات استانی در بهمن ماه برگزار می شود و مرحله کشوری نیز برای اردیبهشت ماه سال آینده پیش بینی شده است. در این فاصله نیز برنامه های آموزشی، تربیتی و فعالیت های مرتبط با طرح راویان قرآن ادامه پیدا می کند. همچنین در تلاش هستیم فعالیت های قرآنی را به محیط خوابگاه ها و محل زندگی دانشجویان گسترش دهیم. خوابگاه ها یکی از مهم ترین ظرفیت های ما برای ارتباط مستمر با دانشجویان هستند.

دانشجویان ساکن خوابگاه، علاوه بر نیازهای علمی و آموزشی، به تغذیه فکری و معنوی نیز نیاز دارند. راه اندازی پایگاه های قرآنی، کانون های فعال و هیئت های دانشجویی در خوابگاه ها می تواند زمینه مناسبی برای ارتباط عمیق تر با این گروه از دانشجویان فراهم کند.

ایکنا- با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی امروز جامعه، به نظر شما فعالیت های قرآنی دانشگاه ها چه نقشی در تقویت امید اجتماعی و گفتمان مقاومت می تواند داشته باشد؟

قرآن کریم ظرفیت بسیار گسترده ای برای امیدبخشی به جامعه دارد. ما در شرایطی قرار داریم که مردم با فشارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مختلفی مواجه هستند و در چنین فضایی، توجه به معارف قرآنی می تواند نقش مهمی در تقویت امید، ایمان و تاب آوری جامعه داشته باشد.

قرآن به انسان یادآوری می کند که زندگی محدود به این دنیا نیست و سختی ها و آزمایش های زندگی پایان مسیر نیستند. همچنین درباره حق الناس، مسئولیت پذیری، عدالت و پاسخگویی انسان در برابر اعمال خود تأکیدهای جدی دارد.  در جشنواره حیات نیز به موضوعاتی مانند حفظ آیات موضوعی با محور مقاومت توجه کرده ایم. علاوه بر آن، تولید محتوا درباره استکبارستیزی، دشمن شناسی، مقاومت و راهکارهای صیانت از انسان در برابر آسیب های مادی و معنوی در دستور کار قرار دارد. البته معتقدم این حوزه ظرفیت بسیار بیشتری برای کار دارد. اگر بتوانیم بر اساس نیازهای روز جامعه و مسائل واقعی مردم، مفاهیم قرآنی را استخراج و عرضه کنیم، می توانیم نقش مؤثرتری در تقویت گفتمان مقاومت و آگاهی بخشی اجتماعی داشته باشیم.

ایکنا- به عنوان پرسش پایانی، چه توصیه ای به مسئولان فرهنگی و تصمیم گیران کشور برای تقویت فعالیت های قرآنی دارید؟

در فرهنگ قرآن آمده است که هرکس عزت می خواهد، باید آن را از خداوند طلب کند. در واقع، قرآن به ما یادآوری می کند که مؤلفه های حقیقی عزت و سربلندی در ارتباط با خداوند و عمل به آموزه های الهی شکل می گیرد.

توصیه من به مسئولان این است که اهتمام ویژه ای به نشر و ترویج فرهنگ قرآن در میان همه اقشار جامعه، به ویژه نسل جوان و دانشجویان داشته باشند. ما امروز در جامعه به امیدبخشی، تقویت ایمان و افزایش انس با قرآن نیاز داریم. قرآن می تواند به انسان یادآوری کند که سختی ها گذرا هستند، مسئولیت ها جدی اند و هیچ حقی از بین نمی رود.

فرهنگ مقاومت و فرهنگ حسینی که امروز در جامعه ما جریان دارد، ریشه در معارف قرآن دارد. اگر می خواهیم این فرهنگ تقویت شود، باید به ترویج و آموزش قرآن توجه بیشتری داشته باشیم. از مسئولان فرهنگی و تصمیم گیران کشور درخواست می کنم ترویج فرهنگ قرآنی را به عنوان یک اولویت جدی در برنامه های خود قرار دهند و زمینه حضور مؤثرتر قرآن در متن زندگی مردم و دانشگاه ها را فراهم کنند.

انتهای پیام

نظرات

captcha