مشارکت مردم مهم ترین ابزار بازسازی سرمایه اجتماعی

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما؛ بر اساس اعلام روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، نخستین نشست هم اندیشی و گفت وگوی مسائل اجتماعی کشور با محوریت بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی، چالش های موجود و راهکار های تقویت همبستگی و انسجام اجتماعی در تالار گفت وگوی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور در این نشست با تأکید بر اینکه سرمایه اجتماعی زیربنای سایر سرمایه های جامعه است، گفت: سرمایه های انسانی، مادی، مالی و فرهنگی در بستر سرمایه اجتماعی شکل می گیرند و تداوم پیدا می کنند و در صورت تضعیف این سرمایه سایر ظرفیت های جامعه نیز با فرسایش مواجه خواهند شد. جامعه امروز با مجموعه ای از بحران ها و تکانه های مختلف روبه روست و همین مسئله ضرورت بازنگری در سیاست های اجتماعی و اتخاذ راهکار های مؤثر برای ترمیم اعتماد عمومی و تقویت پیوند های اجتماعی را دوچندان می کند.

سیدجواد حسینی با اشاره به ظرفیت های اجتماعی ایجادشده در شرایط بحرانی و جنگ گفت: نباید صرفاً به پیامد های آسیب زای بحران ها و جنگ توجه کرد چراکه در کنار آسیب های روانی و اجتماعی فرصت هایی نیز برای افزایش همبستگی و مشارکت عمومی به وجود می آید. در چنین شرایطی مشارکت مردم و احساس تعلق اجتماعی افزایش پیدا می کند و هنر سیاست گذاری آن است که این همبستگی شکل گرفته در شرایط اضطراری را به سرمایه ای پایدار در دوران پس از بحران تبدیل کند.

وی با اشاره به افزایش مشارکت های مردمی در دوره جنگ افزود: بر اساس آمار های سازمان بهزیستی، مشارکت های مردمی در این دوره رشد قابل توجهی داشته است و باید از این ظرفیت برای تقویت ارتباط میان مردم، تشکل های مدنی و نهاد های اجتماعی استفاده کرد. همچنین رویکرد وفاق اجتماعی در دولت چهاردهم می تواند فرصت مناسبی برای بازسازی اعتماد عمومی و ترمیم گسست های اجتماعی باشد.

شناسایی کانون های آسیب پذیر در سه سطح

حسینی شناسایی دقیق عوامل تضعیف کننده سرمایه اجتماعی را یکی از اقدامات ضروری دانست و گفت: این مسئله باید در سه سطح جغرافیایی، اجتماعی و نهادی مورد توجه قرار گیرد. در سطح جغرافیایی باید مسائل و آسیب های هر استان، شهرستان و منطقه به درستی شناسایی شود، در سطح اجتماعی نیز مطالبات و مشکلات گروه های مختلف از جمله زنان، جوانان و اقوام، نیازمند بررسی و پیگیری جدی است. همچنین در سطح نهادی نیز باید عملکرد و تصمیم های دستگاه های اثرگذار از نظر تأثیر آنها بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی مورد ارزیابی قرار گیرد تا زمینه اصلاح رویه ها و کاهش عوامل آسیب زا فراهم شود.

وی مدیریت هیجانات جمعی و فراهم کردن زمینه بروز نشاط اجتماعی را از دیگر الزامات تقویت سرمایه اجتماعی برشمرد و گفت: جامعه برای بروز هیجانات و احساسات خود به فضا ها و مجرا های اجتماعی مناسب نیاز دارد. در فرهنگ ایرانی، مناسک مربوط به سوگواری و اندوه از جایگاه تثبیت شده ای برخوردار است، اما در زمینه ایجاد فرصت های فراگیر برای شادی و نشاط جمعی با چالش هایی مواجه هستیم.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: باید برای شکل گیری نشاط جمعی برنامه ریزی کرد؛ به گونه ای که این فرصت ها نه به رفتار های تنش آمیز منجر شوند و نه در قالب برنامه های رسمی و کم اثر باقی بمانند. ایجاد فضا های سالم و فراگیر برای تجربه شادی و تعاملات اجتماعی می تواند به تقویت همبستگی و پیوند های میان مردم کمک کند.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت انسجام در ساختار حاکمیت و ترمیم فاصله میان دولت و مردم گفت: جامعه باید حضور یک دولت منسجم، مقتدر و کارآمد را در زندگی خود احساس کند. این احساس بیش از هر چیز به توانایی دولت در تصمیم گیری به موقع و اجرای مؤثر تصمیم ها بستگی دارد. همچنین ناهماهنگی های درون حاکمیتی و تأخیر در تصمیم گیری و اجرا می تواند احساس رهاشدگی و بی دولتی را در جامعه تقویت کند بنابراین ترمیم شکاف های نهادی و پاسخ گویی مناسب به مسائل مردم باید در اولویت قرار گیرد.

سید جواد حسینی مشارکت مردم و تقویت جامعه مدنی را از مهم ترین ابزار های بازسازی سرمایه اجتماعی دانست و گفت: سرمایه اجتماعی صرفاً با تصمیمات دولتی تقویت نمی شود، بلکه تشکل های مردمی و سازمان های مردم نهاد باید میدان فعالیت گسترده تری پیدا کنند و از ظرفیت آنها در حل مسائل اجتماعی استفاده شود. تشکل های مردمی باید در سراسر کشور و در مناطق مختلف گسترش پیدا کنند، گروه های متنوع اجتماعی را پوشش دهند و متناسب با نیاز های جدید جامعه به حوزه های فعالیت خود تنوع ببخشند.

وی افزود: در سازمان بهزیستی تلاش کرده ایم فرآیند تصمیم گیری را از ستاد به سطح محله و اجتماع منتقل کنیم و با تقویت استقلال و مشارکت محله محور، زمینه حضور مؤثرتر مردم در حل مسائل اجتماعی را فراهم آوریم. در همین راستا، برنامه های اجتماع محور در حدود 3 هزار محله با 15 فعالیت محوری راه اندازی شده و شبکه داوطلبان اجتماعی نیز با جذب حدود 170 هزار داوطلب در حال توسعه است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور به توسعه پاتوق های سالمندی و راه اندازی حدود 900 مرکز مهر گفت و گو اشاره کرد و گفت: این اقدامات با هدف افزایش تعاملات گرم و چهره به چهره، تقویت ارتباطات اجتماعی و ایجاد فرصت های بیشتر برای گفت و گو و مشارکت مردم دنبال می شود. همچنین بازسازی سرمایه اجتماعی نیازمند مجموعه ای از اقدامات هماهنگ در سطوح مختلف است از شناسایی دقیق مسائل و پاسخ گویی به مطالبات گروه های اجتماعی تا تقویت نشاط عمومی، افزایش انسجام نهادی و توسعه مشارکت های مردمی. باید ظرفیت های ایجادشده در جامعه را شناسایی و تقویت کنیم تا همبستگی اجتماعی از یک واکنش مقطعی در شرایط بحران به پیوندی پایدار در جامعه تبدیل شود.