عملکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در 7 ماهه سال 1405 اعلام شد

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از بانک مرکزی، توسعه سازوکارهای کارآمد تأمین مالی بخش واقعی اقتصاد، از الزامات ارتقای ثبات پولی و مالی، بهبود تخصیص منابع و کاهش فشار بر منابع نقدی شبکه بانکی است. در این راستا، بانک مرکزی در چارچوب وظایف سیاست گذاری و تنظیم گری خود، توسعه تأمین مالی زنجیره تولید را با هدف کاهش وابستگی بنگاه ها به تسهیلات نقدی سنتی، تسهیل گردش اعتبار در زنجیره های اقتصادی و هدایت منابع به فعالیت های مولد در دستور کار قرار داده است. اوراق گام، برات الکترونیکی زنجیره تولید، کارت رفاهی متصل به اوراق گام و فاکتورینگ از جمله ابزارهای طراحی و عملیاتی شده در این چارچوب هستند. بررسی عملکرد این ابزارها طی هفت ماهه سال 1405 نشان می دهد مجموع عملکرد آن ها از 400 همت فراتر رفته و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 1064.6 درصد افزایش داشته است.

بر اساس این گزارش بررسی عملکرد ابزارهای نوین تأمین مالی در هفت ماهه سال 1405 نشان دهنده رشد استفاده و افزایش سهم این روش ها در تأمین مالی زنجیره تولید است به گونه ای که در دوره مورد بررسی بیش از 400 همت از طریق این ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید صورت گرفته در حالیکه این رقم در هفت ماهه ابتدایی سال 1404 تنها 34.3 همت بوده است. به عبارتی در هفت ماهه ابتدایی سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته تامین مالی از طریق ابزارهای گام، برات الکترونیک، کارت رفاهی متصل به اوراق گام و فاکتورینگ حدود 10.7 برابر رشد کرده است.

توسعه تأمین مالی زنجیره تولید، گامی در جهت اصلاح ساختار تأمین مالی اقتصاد، ارتقای کارایی تخصیص اعتبارات و کاهش فشار بر منابع نقدی شبکه بانکی است. تداوم و تعمیق این رویکرد، مستلزم همراهی و مشارکت شبکه بانکی، فعالان اقتصادی، دستگاه های اجرایی و وزارتخانه های ذی ربط و اهتمام آن ها به پذیرش، به کارگیری و توسعه این ابزارهاست؛ امری که می تواند ضمن تقویت تأمین مالی پایدار تولید، به حفظ ثبات پولی و مالی کشور کمک کند.

جدول 1 - عملکرد کلی ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید در هفت ماهه سال 1405 (هزار میلیارد ریال)

ردیف ابزار سهمیه ابلاغی سال 1405 مهر 1404 مهر 1405 درصد تغییر هفت ماهه 1404 هفت ماهه 1405 درصد تغییر درصد تحقق متناسب با مدت سپری شده 1 برات الکترونیکی زنجیره تولید 4500.0 39.5 723.2 1730.9 166.4 2974.7 1687.7 113.3 2 اوراق گام 2200.0 46.4 199.8 330.6 170.8 706.2 366.2 39.0* 3 کارت رفاهی متصل به اوراق گام** 1300.0 4.0 31.8 695.0 6.5 180.4 2675.4 23.8 4 فاکتورینگ 700.0 - 16.3 - 0.0 51.6 - 12.6 جمع 8700.0 89.9 971.1 980.2 343.7 4002.9 1064.6 78.9

* درصد تحقق اوراق گام با احتساب سهمیه اوراق گام و کارت رفاهی جمعاً به مبغ 3500 هزار میلیارد ریال لحاظ شده است.
** مبلغ مزبور صرفاً مربوط به بانک رفاه کارگران می باشد.

1- اوراق گواهی اعتبار مولد (گام):

اوراق گام به عنوان یکی از ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید، در بخش های مختلف اقتصادی از جمله خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع غذایی، دارو و درمان، بازرگانی و صنایع فلزی مورد استفاده قرار گرفته و زمینه تأمین مالی بنگاه های فعال در این حوزه ها را فراهم کرده است. میزان تامین مالی از طریق اوراق گام در هفت ماهه سال 1405 بالغ بر 79 همت شده است که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد 366 درصدی را نشان می دهد. شایان ذکر است که 19 بانک در شبکه بانکی در زمینه صدور اوراق گام فعال می باشند.

در راستای بهره گیری از ظرفیت اوراق گام در تسهیل تامین سرمایه گردش بنگاه های اقتصادی، طی سالهای اخیر تمهیداتی برای استفاده از این ابزار در فرایند تامین و فروش ارز مورد نیاز واردکنندگان در نظر گرفته شده است. بر همین اساس بانک مرکزی امکان تامین و فروش ارز در قبال پذیرش اوراق گام را در حال حاضر برای شرکت های واردکننده دارو و تجهیزات پزشکی فراهم نموده است. به طور کلی عملکرد تامین ارز در قبال پذیرش اوراق گام در چارچوب مصوبات مورد اشاره از ابتدا تا پایان مهرماه سال جاری 77.8 هزار میلیارد ریال بوده است. عملکرد مذکور بیانگر بهره گیری از ظرفیت اوراق گام در فرآیند تامین ارز و گسترش کاربرد این ابزار در حوزه های مختلف است.

2- برات الکترونیکی زنجیره تولید:

برات الکترونیکی زنجیره تولید با قابلیت انتقال در طول زنجیره (کامل و بخشی) از ابتدای سال 1404 جهت تأمین مالی سرمایه در گردش اشخاص حقیقی و حقوقی عملیاتی شده است. در حال حاضر 15 بانک شامل بانک های صادرات ایران، سپه، صنعت و معدن، تجارت، ملی ایران، ملت، رفاه کارگران، سینا، پارسیان، شهر، کشاورزی، سامان، پاسارگاد، گردشگری و سامان با دسترسی به زیرساخت مربوطه قادر به صدور برات الکترونیکی زنجیره تولید می باشند.

عمده استفاده از برات الکترونیکی زنجیره تولید جهت تسویه معاملات صورت گرفته در حوزه های مربوط به صنایع فولاد، دام و طیور، خودرو، محصولات پالایشگاهی، لوازم خانگی، برق و الکترونیک و مواد غذایی می باشد. در راستای گسترش کاربرد این ابزار و تسهیل تأمین مالی بنگاه های اقتصادی، بستر لازم جهت تسویه معاملات اعتباری انجام شده در بورس کالا و بورس انرژی فراهم می باشد. صدور برات الکترونیکی زنجیره تولید در 7 ماهه سال جاری بالغ بر 297 همت شده است.

3- کارت رفاهی متصل به اوراق گام:

در راستای افزایش قدرت خرید خانوارها، بانک مرکزی اقدام به طراحی ابزاری جهت تأمین مالی خانوار به صورت اعتباری و در قالب ابزارهای تأمین مالی اقساطی BNPL با عنوان «کارت رفاهی متصل به اوراق گام» کرده است تا تأمین مالی خانوار و بنگاه های اقتصادی به صورت یکپارچه صورت پذیرد. بر این اساس تامین مالی اعتباری خانوار از طریق خرید خانوار با کارت رفاهی در هفت ماهه سال جاری 180.4 هزار میلیارد ریال رسیده است. تاکنون 4 بانک نسبت به تجاری سازی اقدام نموده اند و 10 بانک نیز در مرحله نهایی سازی و آزمون های فنی قرار دارند. پیش بینی می گردد پیاده سازی این ابزار توسط تمامی بانک های کشور، نقش بسزایی را در توسعه تأمین مالی خانوار در چارچوب فروش اقساطی ایفا کند و زمینه ایجاد رقابت با سایر روش های فروش اقساطی با کاهش قیمت تمام شده محصول برای خانوارها را در پی داشته باشد.

4- مطالبات قراردادی (فاکتورینگ):

ضوابط پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) با هدف واگذاری مطالبات تامین کنندگان و پیمانکاران از کارفرمایان به نهادهای مالی (از جمله شبکه بانکی)، در چارچوب ماده (8) قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی مصوب مورخ 15‏‏‏‏/02‏‏‏‏/1398 مجلس شورای اسلامی تهیه و به شبکه بانکی ابلاغ شده است.

در این راستا، پذیرش مطالبات قراردادی در7 ماهه نخست سال 1405 جمعاً به ارزش 51.6 هزار میلیارد ریال در بانک های ملت، رفاه کارگران، صنعت و معدن و توسعه تعاون بوده است. لازم به ذکر است با توجه به گسترش تدریجی شناخت و آشنایی شبکه بانکی و فعالان اقتصادی با ابزارهای نوین و الزامات اقتصاد کلان در توسعه این قبیل ابزارها، تقویت زیرساخت های فنی و اطلاعاتی فاکتورینگ و ارتباط بر خط سامانه وزارت امور اقتصادی و دارایی با سامانه های مرتبط بانک مرکزی و شبکه بانکی می تواند زمینه استفاده گسترده تر از مطالبات قراردادی به عنوان یک دارایی مالی قابل اتکا را فراهم کند.

در این چارچوب، تسریع در پیاده سازی سامانه سازمان برنامه و بودجه کشور، بهبود فرآیندهای عملیاتی سامانه وزارت امور اقتصادی و دارایی و ایفای نقش سایر نهادهای مالی به عنوان پذیرنده مطالبات قراردادی به منظور تأمین مالی بنگاه های اقتصادی در چارچوب ماده (8) قانون مذکور، زمینه توسعه تأمین مالی بنگاه ها و افزایش کارایی گردش منابع در زنجیره های تولید و تأمین را فراهم خواهد کرد.