سیاست یک لاقبا

به گزارش مشرق ، کبری آسوپار فعال رسانه طی یادداشتی در روزنامه فرهیختگان نوشت:

اولین تصویری که توییت جنجالی با کلیدواژه «یک لاقبا» مخابره می کند، قابی است از شرکت در مسابقه «چه کسی بدبخت تر است»؛ ما یا روسیه یا اوکراین؟ جنگ کدام یک از ما را بدبخت تر کرده است؟ این همان مسابقه ای است که هر کس بخواهد خود را در آن برنده نشان دهد، در واقع بازنده اصلی است و لاجرم جنگ را حتی قبل از میدان نظامی باخته است. توییت را دوباره بخوانیم: «مقایسه جنگ روسیه - اوکراین با وضعیت ایران خنده دار است. روسیه ابرقدرت اقتصادی، نظامی و خودش مهاجم است؛ اوکراین هم کل غرب و آمریکا پشتش ایستاده اند. مقایسه آن با جنگ آمریکا، اسرائیل و چند کشور منطقه علیه ایران یک لاقبا درست نیست. این جنگ روی اقتصاد ما بسیار سنگین تر اثر گذاشته است.» توییت می خواهد بگوید ما در اثر جنگ وضعیت بدتری داریم نسبت به روسیه و اوکراین در اثر جنگ و نکته همین است که اثبات این مدعا چه سودی برای ایران دارد؛ آن هم از تریبون یک مشاور دولتی؟ بیشتر اعتراضات هم از سر همین است که کسی در چهارچوب مشاوران رئیس جمهور چنین گفته است؛ وگرنه صرف توییت یک فعال رسانه ای طبعاً بسیار کمتر دیده و نقد می شد.

فریاد «ما بدبخت تر شدیم» چه آورده ای برای ایران در میانه جنگ دارد که باید از زبان نزدیکان دولت بیان شود؟ ضرر هم دارد؛ کدام کشوری که با ایستادگی مقابل متجاوز نظامی، خاک خود را از دهان گرگ درآورده و به هزارویک سختی پرچمش را همچنان پس از توطئه های متعدد، برافراشته نگه داشته است و دوستان را به قدرت خود امیدوار و دشمنان را از نابودی خود ناامید کرده، حال در بزنگاه ارزیابی آثار جنگ و ارزشیابی میزان دستیابی متجاوز به اهداف خود از جنگ و مناقشه تاب آوری دو طرف و تعیین طرف پیروز، می آید و فریاد ما بیشتر بدبخت تر شدیم، سر می دهد؟

در بزنگاهی ایستاده ایم که هر موضع ایرانی می تواند در آینده جنگ و تبدیل وضعیت کنونی به جنگی تمام عیار مؤثر باشد، بعد صرف مشاجره های داخلی، می تواند مجوزی باشد که خود را در موضعی علنی و نزدیک به دولت، نه طرف بدبخت تر جنگ خودمان که حتی از طرف های جنگ های دیگران هم بدبخت تر نشان دهیم؟ این همه که نوشتیم، هنوز به آن کلمه جنجالی «یک لاقبا» که در آن توییت، صفتی برای ایران شده است، نرسیده ایم. چه جنگ باشد و چه نباشد؛ چه صدای موضع ما را دشمنمان هم بشنود یا نشنود؛ چه موضعمان دولتی تفسیر شود و چه نشود، چه موضع امروز ما در تصمیم فردای دشمن مؤثر باشد و چه نباشد، بیایید فراموش نکنیم که یک لاقبا برای آنکه وصف وطن عزیزمان بشود، صفت قشنگی نیست و عزتی که برای ایران می پسندیم و در واقع هم وجود دارد و رؤیا و بلوف نیست، نباید بگذارد یک لاقبا و ایران در قالب موصوف و صفت پشت سرهم بیایند. این پرهیز، ربطی به هیچ سیاستی ندارد. هر جای دنیای سیاست نشسته ایم، باید مراقبت کنیم که در مورد وطنمان چگونه حرف می زنیم.

و اما یک لاقبا؛ جنجال گرچه از این واژه آغاز شد، اما اعتراضات سر واژگان نیست. مناقشه بر سر یک تفکر است؛ تفکری که تنهایی ایستادن را یک لاقبایی می بیند؛ تفکری که روی پای خود ایستادن را یک لاقبایی می بیند؛ تفکری که به جای تقدیس استقلال و عدم وابستگی، آن را یک لاقبایی توصیف می کند. ایراد آن عبارت اینجاست. خسارات جنگ، حتی صرف خسارات اقتصادی هم قابل کتمان نیست، اما برای برآورد آن، لازم نیست حتماً از مسیر تحقیر ایران گذشت. از سویی برای بیان این مفهوم که ایران بی کمک دیگران از خود در برابر آمریکا و اسرائیل دفاع کرده است، می توان از تعبیر «کشوری که در یک جنگ نابرابر اقتصادی و نظامی قرار گرفته» استفاده کرد که نه تنها شأن ملت و کشور را فرونمی کاهد، بلکه از قضا نشان دهنده برتری ایران و ایرانی است. کلمه ها می توانند یک ملت را بلند کنند یا آنکه سرمایه اجتماعی را فرسایش دهند. وقتی یک ایرانی، کشور خود را با تعبیری تحقیرآمیز خطاب می کند، پیش از نگرانی از آنکه دشمن دارد نگاهمان می کند، باید نگران تأثیر داخلی شد؛ چه آنکه چنین ادبیاتی به احساس غرور ملی و اعتماد عمومی آسیب می زند که این آسیب، کمتر از خسارت اقتصادی جنگ نیست.

انتخاب واژه، همیشه بازتاب اندیشه است و مع الاسف بزرگ نمایی دشمن و کوچک نمایی خودی، مشکل جریانی است، نه یک تفکر فردی و البته همیشه هم بوده است؛ از گذشته های دور که حاجعلی رزم آرا، نخست وزیر پهلوی با تمسخر به ایرانیان می گفت: «ملتی که نمی تواند آفتابه گلی تولید کند، چطور می خواهند صنعت نفت اداره کند؟» تا همین دوران معاصر که صادق زیباکلام می گفت: «کشوری که بعد از شصت سال عصاره صنعت خودروسازی اش، پراید و پیکان است، چگونه ممکن است در زمینه تولید واکسن کرونا، تبدیل به یک تولیدکننده بین المللی شود؟» تا اکبر ترکان، مشاور حسن روحانی که می گفت: «اگر تعرفه واردات برداشته شود، قابلیت رقابت در هیچ تکنولوژی و هیچ صنعتی به جز آبگوشت بزباش و قورمه سبزی را نخواهیم داشت.» تا محمدجواد ظریف که گفته بود: «آیا آمریکا که با یک بمبش می تواند تمام سیستم های نظامی ما را از کار بیندازد، از سیستم نظامی ما می ترسد؟» و... مفاهیمی که البته گذر زمان نادرستی همه شان را نشان داد.

ایران در تولید، در صادرات، در توان نظامی و در اداره صنعت نفت نشان داد به خوبی از عهده کار برمی آید، فقط اگر دولتمردانش آن را باور کنند. واژه برای توصیف چنین وطنی زیاد است؛ فقط کمی سلیقه عزتمند لازم است و حال خوب فراجناحی و نگاه فراخ ملی و اگر کسی در مناقشه داخلی مانده و دنبال طی هر مسیری برای تبرئه دولت متبوعش از همه انتقادهای حق و ناحق اقتصادی است، ایران را یک لاقبا نخواند و خلاصه اش اینکه بد نگوییم به مهتاب اگر تب داریم! این مدل سیاست اگر پدر و مادرش هم معلوم باشد، خودش یک لاقباست!