حیرت ربات ها از روابط انسانی؛ الگوی سریالی درباره هوش مصنوعی نداشتیم

نسیم عرب امیری نویسنده سریال «نسخه آزمایشی» که این شب ها از شبکه سه پخش می شود درباره شکل گیری ایده و نگارش این سریال به صورت تیمی به خبرنگار مهر گفت: زمانی که همراه با مصطفی زندی و پیمان جدیدی نگارش و تکمیل طرح را آغاز کردیم، یکی از مهم ترین دغدغه های ما این بود که نمونه مشابهی برای چنین کاری وجود نداشت. نوشتن درباره ربات های انسان نما و هوش مصنوعی، به ویژه در قالب یک اثر کمدی، تجربه ای تازه بود و همین مسئله باعث می شد بارها متن را بازنویسی کنیم و با کشف و شهود به موقعیت های داستانی برسیم.

وی درباره امکان شباهت این سریال با آثاری مثل «مسافران» رامبد جوان افزود: در حوزه کمدی و آثار علمی تخیلی جهان، نمونه هایی درباره ورود موجودات فضایی به زمین وجود دارد، که من آن نمونه ها را دیده بودم مثل سریال کلاسیک و 6 فصلی «سومین سنگ بعد از خورشید» که روی مجموعه های بعد از خود هم تأثیر گذاشته اند. من سریال «مسافران» را ندیده ام اما می توانم بگویم اینجا ما با یک کمدی علمی تخیلی مواجه هستیم که موضوعش هوش مصنوعی و ربات های انسان نماست و تلاش می کند پیامدهای احتمالی حضور این فناوری در زندگی روزمره را نیز به تصویر بکشد.

الگوی سریالی با محور ربات و هوش مصنوعی ندیدیم

این نویسنده با اشاره به دشواری پیدا کردن الگو برای نگارش چنین اثری بیان کرد: وقتی درباره موضوعی مانند موجودات فضایی می نویسید، به دلیل وجود نمونه های متعدد، مسیر روشن تری پیش رو دارید اما درباره ربات هایی که قرار است در مناسبات روزمره انسان ها حضور پیدا کنند، چنین الگویی در اختیار ندارید. ما بارها در جست وجوی نمونه های خارجی بودیم، اما به اثری که بتواند الگوی نزدیکی برای کارمان باشد نرسیدیم. همین مسئله کار گروه نویسندگان را دشوارتر می کرد.

عرب امیری درباره نحوه همکاری با دیگر نویسندگان سریال توضیح داد: بخش های ابتدایی سریال را که از قسمت های مهم و زمان بر کار بودند، به شکل گروهی نوشتیم. پس از آن، متن ها به صورت جداگانه پیش می رفت و در ادامه با هم می خواندیم، بررسی می کردیم و تغییرات لازم را انجام می دادیم. همکاری با مصطفی زندی و پیمان جدیدی تجربه بسیار خوبی بود و حضور نویسندگانی که سابقه فعالیت در آثار کمدی مانند «هزارپا» و «هتل» را داشتند، به شکل گیری فضای مشترک و پیشبرد قصه کمک کرد.

وی درباره نسبت فضای فانتزی سریال با مسائل روزمره مخاطبان گفت: از ابتدا برای هر سه نفر ما مهم بود که فانتزی اثر از واقعیت جدا نشود. اعتقاد داشتیم قصه زمانی می تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند که ریشه ای در زندگی واقعی داشته باشد. به همین دلیل، از قسمت نخست با خانواده ای روبه رو می شویم که به دلیل مشکلات اقتصادی و افزایش هزینه اجاره بها، ناچار به نقل مکان به خانه ای با اجاره ای غیرمتعارف می شوند و همین اتفاق آنها را وارد ماجراهای اصلی قصه می کند. تلاش کردیم دغدغه هایی را نشان دهیم که برای بسیاری از خانواده ها آشنا باشد.

عرب امیری با اشاره به ظرفیت های کمدی تقابل انسان و هوش مصنوعی اظهار کرد: هوش مصنوعی می تواند پیچیده ترین معادلات ریاضی را حل کند، اما در مواجهه با بعضی از رفتارها و مناسبات انسانی، به ویژه کنایه ها و تعارف های رایج در فرهنگ ایرانی، دچار مشکل می شود. همین تفاوت میان منطق صفر و یکی هوش مصنوعی و روابط عاطفی و پیچیده انسان ها، به خودی خود موقعیت های کمدی ایجاد می کند و ما نیازی نداشتیم برای خنداندن مخاطب به تیپ ها یا شوخی های تکراری متوسل شویم.

وی افزود: نکته دیگری که برای ما اهمیت داشت، این بود که در روزگاری که انسان ها در بسیاری از رفتارهایشان به ربات ها شبیه می شوند، ربات هایی را نشان دهیم که می خواهند انسان بودن را تجربه کنند. آنها وقتی با رابطه عاطفی پدر و فرزند، محبت خانوادگی یا مفهوم عشق مواجه می شوند، گاهی دچار شگفتی می شوند و حتی حسرت تجربه چنین احساساتی را می خورند.

فرستادن طرحی که شبیه سریال بود

این نویسنده درباره بازخوردهای اولیه مخاطبان نیز گفت: بازخوردهایی که تا امروز دیده ام، عمدتاً مثبت بوده است. برای من جالب بود که یکی از دوستان طرحی را برایم فرستاد که شباهت زیادی به نسخه اولیه طرح خودمان داشت. نویسنده آن اثر گفته بود پس از تماشای سریال «نسخه آزمایشی» در شبکه سه، به موضوع هوش مصنوعی علاقه مند شده و تحت تأثیر آن به سراغ نگارش طرحی مشابه رفته است. امیدواریم این مجموعه بتواند زمینه ساز تولید آثار بیشتری با موضوع هوش مصنوعی در تلویزیون و سینما باشد.

عرب امیری با اشاره به موضوعات قسمت های آینده سریال گفت: در ادامه با اپیزودهایی مواجه می شویم که به موضوعات روز و دغدغه های خانواده ها می پردازند؛ از جمله کافه گردی و مسائل مرتبط با نوجوانان و جوانان. همچنین تلاش کرده ایم به تفاوت نگاه نسل ها توجه کنیم. پسر خانواده با دغدغه هایی مانند کارآفرینی و استقلال مالی، نماینده بخشی از جوانان امروز است و دختر خانواده نیز با وجود جوان بودن، توجه بیشتری به خانواده و مسئولیت های خانوادگی دارد.

وی با اشاره به یکی از موقعیت های کمدی سریال توضیح داد: هوش مصنوعی در مواجهه با برخی اصطلاحات و کنایه های روزمره فارسی دچار سردرگمی می شود. برای مثال، وقتی یک انسان می گوید «دست من نمک ندارد»، ربات ممکن است معنای تحت اللفظی آن را برداشت کند و به دنبال ارتباطی میان دست و نمک بگردد. این تفاوت در فهم زبان و روابط انسانی، یکی از ظرفیت هایی است که در طول سریال از آن برای خلق موقعیت های طنز استفاده کرده ایم.

عرب امیری در پایان با تأکید بر اهمیت ارتباط مخاطب عام با چنین موضوعی گفت: برای ما مهم بود اثری بسازیم که از نظر پرداختن به فناوری و هوش مصنوعی تازه باشد، اما مخاطب را به دلیل پیچیدگی موضوع از دست ندهد. به همین دلیل تلاش کردیم شخصیت ها دوست داشتنی باشند و مخاطب بتواند با روابط آنها ارتباط برقرار کند.

سریال «نسخه آزمایشی» به کارگردانی مسعود اطیابی محصولی از سیمافیلم است که در کنار روایت زندگی شخصیت های انسانی، ماجرای شخصیت های رباتیک را نیز پیش می برد. این سریال تلاش می کند در قالب موقعیت های طنز، مواجهه انسان با فناوری های نوین را به تصویر بکشد.

هومن برق نورد، محمد نادری، رویا میرعلمی، محمدرضا هدایتی، نگار فروزنده و مونا فرجاد از بازیگران این مجموعه هستند که روزهای زوج از شبکه سه سیما پخش می شود.