شاهد، مبشر و نذیر؛ سه ویژگی رسول خدا(ص) و سه وظیفه مؤمنان

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری ، مفسر قرآن کریم و مؤلف تفسیر مشکاة ، در سلسله جلسات مجازی تفسیر سوره فتح با اشاره به آیه « إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذیرًا (فتح، 8) » اظهار کرد: خداوند در این آیه جایگاه و موقعیت حضرت محمد(ص) را بازگو می کند تا پیوند نبوت و رسالت ایشان را به ذات احدیت نشان دهد، به بیان دیگر حکم رسالت این سفیر الهی مستقیماً از سوی ذات حق صادر و تأیید شده است و همین امر اهمیت بالایی دارد.

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم و مؤلف تفسیر مشکاة، در سلسله جلسات مجازی تفسیر سوره فتح با اشاره به آیه «إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذیرًا (فتح، 8)» اظهار کرد: خداوند در این آیه جایگاه و موقعیت حضرت محمد(ص) را بازگو می کند تا پیوند نبوت و رسالت ایشان را به ذات احدیت نشان دهد، به بیان دیگر حکم رسالت این سفیر الهی مستقیماً از سوی ذات حق صادر و تأیید شده است و همین امر اهمیت بالایی دارد. وی با اشاره به پیشینه مباحث این سلسله جلسات ادامه داد: در جلسات گذشته گزارش مشروحی درباره چهار امتیاز و دستاورد بزرگ صلح حدیبیه تا فتح مکه برای حضرت محمد(ص) مطرح شد و نتایج آن برای مؤمنان براساس آیه «هُوَ الَّذی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوب الْمُؤْمِنِینَ» تا پایان آیه ششم بررسی شد. انصاری بیان کرد: در آیه هفتم نیز موضوع عقوبت منافقان و مشرکان مطرح است؛ چراکه سپاهیان مقتدر الهی برای اجرای فرامین او همه عناصر خلقت و پدیده های هستی هستند و حتی آب و باد که در ظاهر عامل حیات یا بشارت هستند در اراده الهی می توانند به سپاهی سهمگین برای عقوبت و نابودی گروه های ناسپاس تبدیل شوند. این مفسر قرآن کریم در تبیین نخستین ویژگی حضرت محمد(ص) گفت: کلمه شاهد از ماده شهود است و در قرآن گاهی از پیامبر با تعبیر شاهد و گاه شهید یاد شده است، با این تفاوت که پیامبر(ص) در دنیا شاهد است و در جهان آخرت شهید و وزن کلمه شهید دوام و شدت بیشتری را می رساند. مؤلف تفسیر مشکاة با بیان اینکه واژه شاهد دو معنای مهم دارد، اظهار کرد: نخست اینکه رسول خدا(ص) برهان و حجت روشن الهی برای هستی و بشریت است و خداوند او را الگوی کامل انسان ها قرار داده است؛ چنان که در آیه «وَکَذَٰلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا (بقره، 143)» به آن اشاره شده است. وی با تأکید بر اینکه اعتدال یکی از اصول مکتب اسلام است، افزود: پیروان انبیای گذشته گاهی دچار افراط شدند (مانند دنیاطلبی قوم موسی) و گاهی نیز دچار تفریط شدند (مانند رهبانیت و انزوای افراطی پس از عیسی مریم)، اما امت اسلام و در رأس آن ها حضرت محمد(ص) الگوی اعتدال در دنیا و آخرت هستند، چنان که در آیه «رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً(بقره، 201)» آمده است؛ وجود پیامبر(ص) به عنوان اسوه حسنه، حجت خدا و الگوی تمام عیار در همه ابعاد زندگی است. صاحب تفسیر مشکاة معنای دوم شاهد بودن حضرت محمد(ص) را مربوط به عالم قیامت دانست و بیان کرد: در روز قیامت برای دادرسی و قضاوت در حق انسان ها همه آداب قضاوت برقرار می شود؛ چنان که در آیه «وَ وُضِعَ الْکِتَابُ فَجِیءَ بالنَّبیِّینَ وَالشُّهَدَاءِ (زمر،  ۶۹)» آمده است. یکی از ارکان داوری الهی شهود است و شهود اعمال انسان ها در قیامت به ترتیب عبارت اند از ذات احدیت که شاهد اصلی اعمال است، فرشتگان الهی و کرام الکاتبین که اعمال خیر و شر را در دنیا ثبت کرده اند و اجزای زمین که انسان در آن طاعت یا گناه کرده است، اجزای زمان، اعضا و جوارح خود انسان و در نهایت انبیاء و اوصیای الهی که سرآمد شهود در قیامت حضرت محمد(ص) و ذوات مقدسه معصومین(ع) هستند. انصاری با اشاره به آیه «وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ (توبه، 106)» تصریح کرد: پیامبر(ص) نه تنها بر امت خود، بلکه بر سایر پیامبران نیز شهادت می دهد. از منظر فقهی در باب شهادت دو مرحله داریم؛ تحمل شهادت که به معنای دیدن صحنه واقعه است و دوم ادای شهادت که یعنی بیان آنچه دیده شده در دادگاه؛ اگر حضرت محمد(ص) ناظر و حاضر بر اعمال امت در دنیا نباشد و تحمل شهادت نکند، شهادت دادن ایشان در آخرت معنا ندارد. این مفسر قرآن کریم با بیان اینکه ویژگی دوم و سوم حضرت محمد(ص) بشارت و انذار است، اظهار کرد: پیامبران الهی مبشر و منذرند و مبشر یعنی کسی که خبری مسرت بخش و شادی آفرین به انسان می دهد. پیامبر اکرم(ص) با نگاهی عمیق به اعمال مردمان مسئولیت مراقبت از جامعه را برعهده داشتند؛ چنان که فرموده اند «کُلُّکُمْ رَاعٍ وَکُلُّکُمْ مَسْؤولٌ عَنْ رَعِیَّتِهِ». انصاری با اشاره به سیره تربیتی حضرت محمد(ص) در تشویق و هشدار افزود: وقتی پیامبر(ص) رفتار نیک و شایسته ای از انسان ها می دید آن ها را تشویق می کرد، به آن ها امید می داد و دلگرمشان می کرد، چراکه میل به تأیید و تشویق امری فطری در انسان است. مکتب تربیتی انبیای الهی بر بی تفاوتی بنا نشده، همان طور که در تربیت فرزند نیز نباید در برابر کارهای خوب و قدم های مثبت او بی تفاوت بود، بلکه باید با تقدیر و تشکر به او روحیه داد. وی در تبیین وظایف مؤمنان در قبال حضرت محمد(ص) براساس ادامه آیه «لِتُؤْمِنُوا باللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزّروهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبّحُوهُ بُکْرَةً وَأَصِیلًا(فتح، 9)» گفت: لام در «لِتُؤْمِنُوا» لام غایت است، یعنی انبیاء آمده اند تا مسیر ایمان را برای انسان ها هموار کنند، زیرا راه به سوی خداوند از مجرای پیامبران الهی می گذرد؛ بنابراین «الطُّرُقُ الَی اللهِ بعَدَد اَنفاسِ الخَلائِق» تفکری نادرست است، چراکه صراط مستقیم معلمان و نسخه ای مشخص دارد که از سوی وحی و به وسیله پیامبران ابلاغ شده است. انصاری با بیان اینکه پس از ایمان آوردن سه وظیفه مهم برای مؤمنان در قبال دین و پیامبر(ص) مطرح شده است، نخستین وظیفه را «وَتُعَزّرُوهُ» به معنای یاری کردن دانست و تصریح کرد: کلمه تعزیر در لغت به معنای یاری دادن و تقویت کردن است، همان طور که در فقه تعزیرات مجازات هایی برای بازدارندگی و کمک به سلامت جامعه هستند؛ یاری دادن خدا و پیامبر(ص) به این معنا نیست که ذات احدیت به یاری ما نیاز دارد؛ «یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَی اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ (فاطر، 15)»، بلکه مراد یاری کردن دین خدا، تقویت اهداف پیامبر(ص) و حمایت از ارزش ها و مؤمنان است. وی دومین وظیفه را «وَتُوَقِّرُوهُ» به معنای بزرگداشت و تکریم عنوان کرد و افزود: واژه وقار یعنی متانت، منزلت و ارجمندی. توقیر حضرت محمد(ص) دو قسم است؛ توقیر علمی یعنی شناخت درست مقام شامخ پیامبر(ص) به عنوان اشرف مخلوقات الهی؛ بنابراین اگر انسان عظمت و جایگاه حضرت محمد(ص) را بشناسد، در برابر او با ادب و تکریم رفتار می کند. خدا در قرآن فرموده است پیامبر(ص) را با نام صدا نزنید، بلکه با عناوین بزرگ و احترام آمیز خطابش کنید؛ توقیر عملی نیز یعنی فرد در مقام عمل گوش به فرمان اوامر و فرامین پیامبر(ص) بوده و خواسته های الهی را بدون تعلل و با اشتیاق بپذیرد. صاحب تفسیر مشکاة سومین وظیفه را «وَتُسَبّحُوهُ بُکْرَةً وَأَصِیلًا»، یعنی تسبیح خداوند در صبح و شام دانست و بیان کرد: معارف الهی بر چهار رکن تکبیر، تسبیح، تحمید و تحلیل بنا شده است. قدم اول در معرفت الهی تسبیح است، یعنی تنزیه و پیرایش ذهن از تصورات نادرست و شبهات درباره ذات حق، درست مانند پیرایش و زدودن زوائد پیش از آرایش؛ بنابراین پس از پاک شدن ذهن از تصورات غلط، صفات جمال و جلال الهی جایگزین شده و معرفت حق حاصل می شود. «بُکْرَةً وَأَصِیلًا» یعنی هیچ گاه دل و زندگی ما از یاد و تسبیح الهی خالی نباشد. انصاری در پایان با اشاره به ماجرای بیعت مؤمنان با حضرت محمد(ص) در صلح حدیبیه براساس آیه «إِنَّ الَّذینَ یُبَایِعُونَکَ إِنَّمَا یُبَایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدیهِمْ (فتح، 10)» گفت: بیعت به معنای واگذاری جان، مال و اختیار در دست ولی خدا است؛ چنان که خداوند در معامله ای با مؤمنان جان و مالشان را در قبال بهشت می خرد؛ «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَیٰ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ (توبه، 111)»، بر این اساس بیعت با حضرت محمد(ص) در زیر درخت حدیبیه دل های مؤمنان را تقویت کرد و مایه استواری آن ها در برابر سختی ها شد. انتهای پیام

نظرات

captcha