تشریح سه چالش جمعیتی ایران؛ از نرخ باروری تا سالمندی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وبدا، علیرضا رئیسی گفت: ایران هم زمان با سه روند کاهش باروری، ریزش پیوسته موالید و شتاب فزاینده سالمندی مواجه است؛ روندهایی که در صورت تداوم، ساختار جمعیتی کشور را با تغییرات جدی روبه رو خواهد کرد.

وی با اشاره به کاهش مستمر نرخ باروری کل در کشور، افزود: این شاخص از 1.54 فرزند به ازای هر زن در سال 1402 به 1.44 در سال 1403 و 1.34 در سال 1404 رسیده است. در حال حاضر 29 استان از 31 استان کشور پایین تر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی 2.1 فرزند به ازای هر زن، قرار دارند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه تعداد موالید کشور طی یک دهه گذشته حدود 43 درصد کاهش یافته است، گفت: تعداد تولدها از یک میلیون و 570 هزار و 219 مورد در سال 1394 به حدود 892 هزار مورد در سال 1404 رسیده است. همچنین بررسی آمار شش ماهه نخست سال 1405 از ادامه روند کاهشی موالید نسبت به مدت مشابه سال قبل حکایت دارد.

کاهش ازدواج و تأخیر در تولد فرزند اول

رئیسی با تأکید بر ضرورت توجه به عوامل ساختاری کاهش باروری تصریح کرد: مقایسه نرخ باروری کل با باروری نکاحی نشان می دهد مسئله اصلی صرفاً کاهش تمایل زوج های متأهل به فرزندآوری نیست. نرخ باروری نکاحی حدود 2.54 فرزند است، در حالی که نرخ باروری کل به 1.34 رسیده است؛ این فاصله نشان می دهد کاهش ازدواج و تأخیر در تشکیل خانواده و تولد فرزند اول، نقش مهمی در افت باروری کشور دارد.

وی با اشاره به کاهش حدود 23 درصدی ازدواج ها در فاصله سال های 1399 تا 1404 افزود: میانگین سن ازدواج زنان در کشور حدود 24 سال و سن مادر شدن در زمان تولد نخستین فرزند حدود 27 سال است. این فاصله زمانی و افزایش سن ازدواج، فرصت فرزندآوری خانواده ها را محدودتر می کند و احتمال تولد فرزندان دوم و سوم را نیز کاهش می دهد.

شتاب سالمندی و کاهش رشد طبیعی جمعیت

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به تغییر ساختار سنی جمعیت کشور اظهار کرد: سهم جمعیت 60 سال و بیشتر از حدود 9 درصد در سال 1395 به حدود 12 درصد در سال 1405 رسیده و میانه سنی جمعیت کشور نیز اکنون حدود 35 سال است. این شاخص ها نشان می دهد جمعیت ایران از ساختار جوان فاصله گرفته و به سمت سالمندی حرکت می کند.

وی ادامه داد: رشد طبیعی جمعیت از حدود 1.3 درصد در سال 1390 به حدود نیم درصد در سال 1404 کاهش یافته است. از سوی دیگر، کوچک شدن گروه های سنی متولدشده در سال های گذشته به معنای کاهش تعداد مادران بالقوه در دهه های آینده است؛ بنابراین حتی ثابت ماندن نرخ باروری نیز به تنهایی برای توقف روند کاهش موالید کافی نخواهد بود.

رئیسی با اشاره به افزایش سن جمعیت و پیامدهای آن برای نظام سلامت خاطرنشان کرد: با افزایش سهم سالمندان، نیاز به خدمات سلامت سالمندی، مراقبت های طولانی مدت و برنامه ریزی متناسب با تغییر ساختار سنی جمعیت نیز افزایش خواهد یافت.

ضرورت تدوین سیاست های جمعیتی متناسب با شرایط استان ها

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر تفاوت های منطقه ای در شاخص های جمعیتی گفت: یک سیاست یکسان برای همه استان ها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست. تفاوت در سطح باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و سرعت سالمندی ایجاب می کند سیاست ها و مداخلات جمعیتی متناسب با ویژگی های هر منطقه طراحی و اجرا شوند.

وی، چند اولویت را برای مواجهه با چالش های جمعیتی کشور برشمرد و افزود: نخست، تمرکز برنامه های جوانی جمعیت بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول، سن ازدواج و فاصله زمانی تا نخستین فرزند است؛ زیرا مداخلات نباید صرفاً بر فرزند دوم و سوم متمرکز باشند.

رئیسی ادامه داد: اولویت دوم، تقویت نقش نظام سلامت در مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوج های نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از بارداری سالم، کاهش سزارین های غیرضروری و پیشگیری از سقط است.