کاهش ازدواج و تأخیر در تولد نخستین فرزند؛ دو عامل مهم افت باروری در ایران

به گزارش خبر گزاری صداوسیما؛ علیرضا رئیسی در بیست وچهارمین کنگره بین المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران با محوریت جوانی جمعیت، وضعیت جمعیتی کشور را تشریح کرد و گفت ایران با سه روند هم زمانِ کاهش باروری، افت پیوسته شمار موالید و شتاب گرفتن سالمندی روبه روست؛ روند هایی که در صورت تداوم، ساختار جمعیتی کشور را دستخوش تغییر می کنند.

او با اشاره به کاهش نرخ باروری کل افزود: این شاخص از 1.54 فرزند به ازای هر زن در سال 1402 به 1.44 در سال 1403 و 1.34 در سال 1404 رسیده است. به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، 29 استان از 31 استان کشور اکنون پایین تر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی 2.1 فرزند به ازای هر زن، قرار دارند.

به گفته او، هم زمان با کاهش موالید، جمعیت ایران نیز با سرعت بیشتری به سمت سالمندی حرکت می کند و برای اصلاح این روند فرصت محدودی باقی مانده است.

کاهش 43 درصدی موالید در یک دهه

رئیسی گفت شمار موالید کشور در یک دهه گذشته حدود 43 درصد کاهش یافته و از یک میلیون و 570 هزار و 219 تولد در سال 1394 به حدود 892 هزار تولد در سال 1404 رسیده است. آمار شش ماهه نخست سال 1405 نیز، به گفته او، از ادامه کاهش موالید در مقایسه با دوره مشابه سال قبل حکایت دارد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت توجه به عوامل ساختاری افت باروری گفت مقایسه نرخ باروری کل با نرخ باروری نکاحی نشان می دهد کاهش تمایل زوج های متأهل به فرزندآوری، تنها عامل این روند نیست. نرخ باروری نکاحی حدود 2.54 فرزند و نرخ باروری کل 1.34 فرزند به ازای هر زن است؛ فاصله این دو شاخص، به گفته او، اهمیت کاهش ازدواج و تأخیر در تشکیل خانواده و تولد فرزند اول را نشان می دهد.

او افزود ازدواج ها در فاصله سال های 1399 تا 1404 حدود 23 درصد کاهش یافته است. میانگین سن ازدواج زنان در کشور حدود 24 سال و میانگین سن مادران هنگام تولد نخستین فرزند حدود 27 سال است. رئیسی گفت افزایش سن ازدواج و فاصله زمانی تا تولد فرزند اول، فرصت فرزندآوری را محدود می کند و می تواند بر احتمال تولد فرزندان دوم و سوم نیز اثر بگذارد.

افزایش سهم سالمندان و کاهش رشد طبیعی جمعیت

رئیسی با اشاره به تغییر ساختار سنی کشور گفت سهم جمعیت 60 ساله و بیشتر از حدود 9 درصد در سال 1395 به حدود 12 درصد در سال 1405 رسیده و میانه سنی جمعیت نیز اکنون حدود 35 سال است. او این شاخص ها را نشانه فاصله گرفتن جمعیت ایران از ساختار جوان و حرکت آن به سمت سالمندی دانست.

به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، رشد طبیعی جمعیت از حدود 1.3 درصد در سال 1390 به حدود نیم درصد در سال 1404 کاهش یافته است. کوچک شدن گروه های سنی متولدشده در سال های گذشته نیز به معنای کاهش شمار مادران بالقوه در دهه های آینده است؛ ازاین رو، به گفته او، ثابت ماندن نرخ باروری به تنهایی برای متوقف کردن روند کاهش موالید کافی نخواهد بود.

رئیسی با اشاره به پیامد های سالمندی برای نظام سلامت افزود با افزایش سهم سالمندان، نیاز به خدمات سلامت سالمندی و مراقبت های طولانی مدت بیشتر می شود و برنامه ریزی نظام سلامت باید با تغییر ساختار سنی جمعیت هماهنگ باشد.

سیاست های جمعیتی متناسب با شرایط استان ها

معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر تفاوت های منطقه ای گفت اجرای سیاستی یکسان در همه استان ها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست. به گفته او، تفاوت استان ها در نرخ باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و سرعت سالمندی، ضرورت طراحی مداخلات متناسب با ویژگی های هر منطقه را افزایش می دهد.

رئیسی یکی از اولویت ها را تمرکز برنامه های جوانی جمعیت بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول، سن ازدواج و فاصله زمانی تا نخستین فرزند عنوان کرد و گفت مداخلات نباید تنها بر فرزند دوم و سوم متمرکز باشند.

او همچنین تقویت نقش نظام سلامت در مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوج های نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از بارداری سالم، کاهش سزارین های غیرضروری و پیشگیری از سقط را از دیگر اولویت ها برشمرد.