معرفی ظرفیت های کهگیلویه و بویراحمد در قاب عکاسان کشوری
یاسوج- مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامه ملی هنری تور تخصصی عکاسی با حضور عکاسان برجسته کشوری در سطح این استان خبر داد.
شناخت شخصیت های بزرگ دینی، تنها با انباشتن اطلاعات تاریخی درباره ولادت، زندگی، شهادت و حوادث پیرامون آنها به دست نمی آید. گاه آنچه شخصیتی را از صفحات تاریخ به متن زندگی امروز می آورد، نه پژوهشی تفصیلی، بلکه روایت کوتاهی است که بتواند مخاطب را در برابر رفتاری، انتخابی، رابطه ای یا لحظه ای انسانی متوقف کند.

شناخت شخصیت های بزرگ دینی، تنها با انباشتن اطلاعات تاریخی درباره ولادت، زندگی، شهادت و حوادث پیرامون آنها به دست نمی آید. گاه آنچه شخصیتی را از صفحات تاریخ به متن زندگی امروز می آورد، نه پژوهشی تفصیلی، بلکه روایت کوتاهی است که بتواند مخاطب را در برابر رفتاری، انتخابی، رابطه ای یا لحظه ای انسانی متوقف کند.
«ایکنا به بهانه «ایام فاطمیه»، در سلسله گزارش هایی با عنوان «ادبیات فاطمی» برای روایت «مکتب فاطمی» و «فرهنگ فاطمی» به سراغ آثاری رفته است که هر یک از زاویه ای متفاوت کوشیده اند شخصیت «حضرت فاطمه(س)»، سیره ایشان و نسبت آن با «زن و خانواده مسلمان» را برای مخاطب امروز روایت کنند.
در هفتمین گام این سلسله گزارش ها، کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی» نیز از همین منظر قابل تأمل است؛ اثری که به جای تمرکز صرف بر مقطعی تاریخی یا واقعه ای خاص، دوربین روایت را به فضای زندگی «حضرت زهرا(س)» و «امیرالمؤمنین علی(ع)» می برد و از خلال داستانک هایی کوتاه، تصویری از خانه ای ارائه می کند که در آن «ایمان»، «محبت»، «مسئولیت»، «ایثار»، «تربیت» و «مجاهدت» در کنار یکدیگر معنا پیدا می کنند.
بیشتر بخوانید:
خمیده زیر بار تاریخ، استوار بر حقیقت
بازخوانی الگوی زن مسلمان در رمان «شبیه مریم»
«خاطر نازک گل» از ساحت های مغفول سیره فاطمی می گوید
«او فاطمه است»؛ میراث اندیشه فاطمی در دسترس مخاطب عمومی
تربیت نبوی؛ خاستگاه روحیه حق طلبی و سلطه ناپذیری فاطمی
«داستان فاطمه(س)»؛ وقتی تاریخ، جامه روایت می پوشد
این کتاب که با عنوان کامل «فاطمه، علی است؛ داستان هایی کوتاه از بلندای سبک زندگی حضرت صدیقه طاهره(س) و امیرمؤمنان(ع)» منتشر شده، از سوی «انتشارات کتاب جمکران» به چاپ رسیده و در چاپ های متعدد با استقبال مخاطبان مواجه شده است؛ تا آنجا که نوبت چاپ این اثر از چاپ بیست وپنجم نیز عبور کرده است.
اهمیت کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی»، بیش از آنکه در ادعای ارائه پژوهشی جامع و تاریخی باشد، در انتخاب زاویه ای روایی است و آن «حضرت فاطمه(س) در کنار حضرت علی(ع)»، نه تنها به عنوان دو شخصیت بزرگ تاریخ اسلام، بلکه به مثابه دو «انسان کامل» در متن یک زندگی مشترک. همین زاویه، کتاب را به یکی از نمونه های قابل توجه در «ادبیات داستانی ـ روایی فاطمی» تبدیل کرده است؛ ادبیاتی که می کوشد از پشت دیوار فاصله تاریخی عبور کند و مخاطب را با این پرسش روبه رو سازد که اگر آن خانه، آن رابطه و آن سبک زیست، الگوست، امروز از آن چه چیزی می توان آموخت؟
آنچنان که کوتاه در مقدمه ذکرش رفت؛ ساختار اصلی کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی» بر داستانک های کوتاه استوار است. کتاب در چهار فصل «تولد دو نور»، «پیوند دو دریا»، «داستان زندگی» و «در فراق یار» سامان یافته است؛ از تولد و بالندگی حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) آغاز می شود، به ازدواج و زندگی مشترک آنان می رسد، سپس بخش مهمی را به سلوک خانوادگی و اجتماعی این دو اختصاص می دهد و در فصل پایانی به شهادت حضرت زهرا(س) و روزهای فراق امیرالمؤمنین(ع) می پردازد.
شمار داستانک های «حجت الاسلام علی قهرمانی» در نگارش کتاب «فاطمه، علی است» به 176 روایت می رسد؛ روایاتی که در کنار یکدیگر، به جای ارائه روایتی خطی و ممتد از زندگی حضرت زهرا(س)، مجموعه ای از لحظه های مستقل اما مرتبط را شکل می دهند.
این انتخاب از منظر ادبی اهمیت دارد. «داستانک»، برخلاف روایت بلند تاریخی، به نویسنده اجازه می دهد هر بار یک «لحظه معنا دار» را برجسته کند. در نتیجه، مخاطب با انبوهی از اطلاعات تاریخی مواجه نمی شود، بلکه در هر روایت با یک رفتار، یک گفت وگو، یک انتخاب یا یک ویژگی اخلاقی روبه رو می شود. در واقع «حجت الاسلام علی قهرمانی» تلاش کرده است تاریخ را از حالت «گزارش رویداد» خارج و به مجموعه ای از «صحنه های قابل مشاهده» تبدیل کند.
یکی از ویژگی های مهم کتاب «فاطمه، علی است»، استفاده از روایت هایی است که از منابع «شیعه» و «اهل سنت» انتخاب شده اند. در برخی موارد، خود نقل تاریخی ظرفیت داستانی داشته و نویسنده همان فضا را حفظ کرده و در برخی دیگر، روایت تاریخی با پوششی داستانی بازآفرینی شده است. این نکته از نظر «ادبیات دینی» مهم است؛ زیرا مرز میان «روایت مستند» و «داستان پردازی» در آثار مربوط به شخصیت های معصوم همواره مسئله ای حساس است.
در اینجا یکی دیگر از نقاط قوت کتاب «فاطمه، علی است» آشکار می شود و آن اینکه نویسنده (حجت الاسلام علی قهرمانی) در پی آن نیست که با تخیل گسترده، زندگی حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) را به رمانی تاریخی تبدیل کند. فرم غالب اثر، همچنان تابع روایت است. این روش، برای «ادبیات فاطمی» مزیتی جدی محسوب می شود؛ زیرا مخاطب امروز هم به جذابیت روایت نیاز دارد و هم در مواجهه با زندگی معصومان(ع) انتظار دارد مرزهای تخیل ادبی با واقعیت تاریخی مخدوش نشود.
از سوی دیگر، کوتاهی داستانک ها سبب شده کتاب برای مخاطب عمومی و به ویژه نسل جوان، خواندنی و کم مانع باشد. قطع جیبی برخی چاپ ها و طراحی متناسب با مطالعه آسان نیز در همین جهت عمل کرده است.
اما همین ویژگی، محدودیت اثر نیز هست. «داستانک»، ظرفیت پرداختن به لایه های پیچیده تاریخی، اجتماعی و کلامی را ندارد. بنابراین نباید از کتاب «فاطمه، علی است» انتظار پژوهشی تاریخی، زندگی نامه ای تحلیلی یا مطالعه ای نظام مند درباره اندیشه سیاسی و اجتماعی حضرت زهرا(س) داشت. ارزش اثر در جای دیگری است؛ در تبدیل جزئیات پراکنده «سیره فاطمی» به واحدهای کوچک و خواندنی که در مجموع، تصویری از سبک زندگی می سازند.
به بیان دیگر، «حجت الاسلام علی قهرمانی» به جای آنکه بگوید «حضرت فاطمه(س) چگونه انسانی بود»، می کوشد با کنار هم گذاشتن رفتارها نشان دهد «حضرت فاطمه(س) چگونه زندگی می کرد».
یکی از مهم ترین ظرفیت های کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی»، امکان خواندن آن از منظر «ماهیت زن نمونه» است. حضرت فاطمه(س) در «فرهنگ اسلامی» تنها به دلیل انتساب به پیامبر اکرم(ص) یا همسری امیرالمؤمنین(ع) دارای جایگاه نیست؛ بلکه شخصیت ایشان در ساحت «ایمان»، «معرفت»، «عبادت»، «مسئولیت اجتماعی»، «مادری»، «همسری»، «دفاع از حق» و «تربیت انسان» معنا پیدا می کند.
این نگاه با برداشت «حضرت امام خمینی(ره)» از شخصیت حضرت زهرا(س) نیز هم اُفُق است. بنیان گذار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت فاطمه(س) را نمونه ای جامع از انسان می دانست و تصریح کرده بودند که «در وجود فاطمه(س) تمام هویت انسانی جلوه گر شده است». از نگاه ایشان، «حضرت زهرا(س) الگویی برای زن مسلمان است، نه فقط شخصیتی برای بزرگداشت آیینی.»
همین نکته، یکی از راه های ورود به کتاب است. در کتاب «فاطمه، علی است»، «زن نمونه» در خلأ تعریف نمی شود؛ بلکه در متن رابطه، خانواده، مسئولیت و جامعه دیده می شود. حضرت زهرا(س) همسر است، مادر است، دختر پیامبر(ص) است، بانویی عابد و اهل معرفت است و در بزنگاه های اجتماعی نیز از حق و حقیقت دفاع می کند.
از این منظر، عنوان کتاب نیز معنادارتر می شود. «فاطمه، علی است» تنها و تنها بازی زبانی میان دو نام نیست. عنوان می خواهد بگوید شناخت حضرت فاطمه(س) بدون شناخت حضرت علی(ع) و شناخت حضرت علی(ع) بدون توجه به حضرت فاطمه(س)، دست کم در قلمرو زندگی خانوادگی ایشان، تصویری ناقص به دست می دهد.
در یکی از داستانک های کتاب «فاطمه، علی است» به داستانی درباره پرسش پیامبر(ص) از «بهترین چیز برای زنان» اشاره شده که حضرت علی(ع) پاسخ را از حضرت فاطمه(س) می خواهد. چنین روایت هایی در ساختار اثر اهمیت دارند، زیرا زن را فقط دریافت کننده تعلیم نشان نمی دهند؛ بلکه خانه فاطمه(س) را به محل دانش، گفت وگو و شکل گیری فهم دینی تبدیل می کنند. در نمونه ای دیگر، خانه کوچک حضرت زهرا(س) به محلی برای گفت وگوی زنان مدینه و آموختن از دختر پیامبر(ص) تصویر شده است.
این تصویر، با خوانش های معاصر از «زن مسلمان» نیز ارتباط پیدا می کند. در اندیشه «شهید مطهری»، مسئله «زن در اسلام» از مسیر بازگرداندن زن به مقام انسانی او می گذرد، نه از طریق تبدیل زن به موجودی مشابه مرد یا محصور کردن او در نقش های اجتماعی از پیش تعیین شده. در چنین چارچوبی، حضرت زهرا(س) نمونه ای است که در آن «عبادت»، «معرفت»، «خانواده»، «عاطفه» و «مسئولیت اجتماعی» در تقابل با یکدیگر قرار نمی گیرند.
زنده نام «علامه طباطبایی» نیز در تفسیر خود، در بحث درباره آیات مربوط به «حضرت مریم(س)»، مسئله برگزیدگی زنان را به دقت بررسی کرده و در عین حال روایات مربوط به برتری «حضرت فاطمه(س)» را نیز در مباحث روایی منعکس کرده است. اهمیت این نگاه در آن است که شخصیت حضرت زهرا(س) را باید در نسبت با «منظومه قرآنی و روایی» فهم کرد، نه فقط در قالب فضایل فردی.
در چنین منظومه ای، «زن نمونه» کسی نیست که تنها نقشی را به کمال رسانده باشد. حضرت فاطمه(س) در چند ساحت هم زمان حضور دارد؛ و همین چندساحتی بودن، یکی از مهم ترین عناصر الگو بودن اوست.
شاید برجسته ترین ویژگی کتاب «فاطمه، علی است» تمرکز بر زندگی مشترک حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) باشد. بسیاری از کتاب های مربوط به حضرت زهرا(س) بر «فضایل»، «خطبه فدکیه»، «شهادت»، «ولایت» یا نسبت ایشان با پیامبر اکرم(ص) تمرکز می کنند؛ اما کتاب «حجت الاسلام علی قهرمانی» بخش قابل توجهی از روایت خود را به «خانه» می برد؛ به جایی که قهرمانان بزرگ تاریخ، از حالت چهره های دوردست و قدسی خارج نمی شوند، اما در عین حال به عنوان الگوهای رفتار خانوادگی نیز دیده می شوند.
در این روایت ها، تقسیم مسئولیت، همراهی، فداکاری، محبت، تربیت فرزند، سادگی زندگی و توجه متقابل زن و شوهر در کنار یکدیگر قرار می گیرند. در یکی از داستانک های منتشرشده از کتاب «فاطمه، علی است»، تقسیم کار میان حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) و رضایت حضرت زهرا(س) از آن روایت شده است؛ در ادامه نیز حضور علی(ع) در کارهای خانه و کمک به همسر تصویر می شود.
اهمیت این روایت ها در روزگار معاصر، تنها در ارائه چند توصیه اخلاقی برای عموم مخاطبان، نسل جوان یا زوج ها نیست. آنچه اهمیت دارد، ارائه تصویری از خانواده ای است که در آن «همکاری» جای «تقابل» را می گیرد. حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) در این روایت ها رقیب یکدیگر نیستند؛ هر کدام بخشی از بار زندگی را بر دوش می کشند و در عین تفاوت نقش ها، در ارزش انسانی و معنوی هم ترازند.
این همان نقطه ای است که عنوان کتاب دوباره معنا می یابد. «فاطمه، علی است» را می توان چنین خواند که حضرت فاطمه(س) در کنار حضرت علی(ع) بهتر دیده می شود و حضرت علی(ع) نیز در خانه و در نسبت با حضرت فاطمه(س)، بخشی از شخصیت انسانی و خانوادگی خود را آشکار می کند.
کتاب «فاطمه، علی است» همچنین از زندگی خانوادگی این دو انسان بزرگ و زوج آرمانی به تربیت فرزند می رسد. اینجا «خانواده فاطمی» تنها «خانواده ای نمونه» در معنای عرفی آن نیست؛ بلکه مدرسه ای است که امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، حضرت زینب(س) و حضرت ام کلثوم(س) در آن تربیت می شوند. بنابراین «سبک زندگی» این خانه، پیامدهایی فراتر از محدوده خصوصی خانواده پیدا می کند.
این نکته برای «ادبیات فاطمی» بسیار تعیین کننده است. اگر حضرت زهرا(س) فقط به عنوان بانویی مظلوم در واپسین روزهای زندگی روایت شود، بخش مهمی از شخصیت ایشان از دست می رود. حضرت فاطمه(س) پیش از آنکه در فصل پایانی تاریخ، به نماد مظلومیت تبدیل شود، در متن زندگی ای سرشار از معرفت، مسئولیت و تربیت حضور دارد. کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی» با تقسیم روایت میان تولد، ازدواج، زندگی و فراق، این پیوستگی را حفظ می کند.
از سوی دیگر، پایان بندی کتاب در «در فراق یار» نیز تنها و تنها پایانی عاطفی نیست. با شهادت حضرت زهرا(س)، رابطه این دو بزرگوار به مرحله ای دیگر وارد می شود و روایت فقدان، مخاطب را با یکی از دردناک ترین فصل های تاریخ اهل بیت(ع) مواجه می کند. بدین ترتیب، ساختار چهارگانه اثر از «تولد» به «پیوند»، از «زندگی» به «فراق» حرکت می کند؛ حرکتی که در ذات خود نوعی روایت پردازی عاطفی و دراماتیک دارد.
بحث از «ادبیات فاطمی» معاصر بدون توجه به آثار زنده نام «دکتر علی شریعتی» دشوار است. کتاب «فاطمه، فاطمه است» با وجود تمام نقص ها و آسیب ها موجود در آن اثر، او یکی از مشهورترین تلاش ها برای بازخوانی اجتماعی و هویتی شخصیت «حضرت زهرا(س)» در عصر و زمانه ای بود که خفقان، استبداد و غرب زدگی رژیم پهلوی، مجالی برای روایت و گفتن از بزرگ بانویِ نمونه گون و نادرِ اسلام و دیگر چهره های دین هدایتگر و مبین اسلام را نمی داد؛ در چنین شرایطی زنده نام «دکتر شریعتی» کوشید تا در کتاب «فاطمه، فاطمه است»، حضرت فاطمه(س) را از محدوده چهره ای تاریخی در قالب روایت های سنتی پیش از این در حوزه آثار مکتوب و پژوهش های اسلامی بیرون بیاورد و او را به مسئله «زن مسلمان»، «هویت ایرانی»، «انتخاب» و «مسئولیت اجتماعی» پیوند دهد. در آن خوانش، «حضرت فاطمه زهرا(س)» تنها دختر پیامبر یا همسر حضرت علی(ع) نیست، بلکه الگویی برای «زن مسلمان معاصر» و مسئول در برابر شرایط اجتماعی معرفی می شود.
تفاوت مهم کتاب «فاطمه، علی است» با این جریان در نقطه تمرکز آن است. «دکتر شریعتی» بیشتر به «بازتعریف حضرت فاطمه(س) برای انسان معاصر» می پردازد؛ اما در نقطه مقابل «حجت الاسلام قهرمانی» بیشتر می کوشد «حضرت زهرا(س) را در جزئیات زندگی نشان دهد». شریعتی از شخصیت حضرت فاطمه(س) به سوی مسئله «زن و جامعه حرکت» می کند؛ حجت الاسلام قهرمانی از رفتارها و روابط حضرت زهرا به سوی مسئله سبک زندگی.
این تفاوت، یکی از نقاط قوت کتاب «فاطمه، علی است» نوشته «حجت الاسلام علی قهرمانی» است؛ زیرا «ادبیات فاطمی» برای تداوم حیات خود به هر دو مسیر نیاز دارد؛ هم «بازخوانی فکری و اجتماعی» و هم «روایت جزئیات زیست انسانی.»
در عین حال، می توان از این منظر به کتاب حجت الاسلام قهرمانی نقدی نیز وارد کرد. کتاب «فاطمه، علی است» در مقایسه با آثار اندیشه محور، کمتر وارد لایه های نظری مسئله «زن»، «حضور اجتماعی زن»، «نسبت خانه و جامعه»، «ولایت»، «سیاست» و «کُنشگری حضرت زهرا(س)» می شود. البته این کمبودها به معنای ضعف ساختاری اثر نیست؛ زیرا انتخاب نویسنده (حجت الاسلام قهرمانی)، از اساس «داستانک» و «سبک زندگی» بوده است. اما اگر قرار باشد کتاب «فاطمه، علی است» به تنهایی تصویری جامع از حضرت زهرا(س) به مخاطب بدهد، چنین تصویری کافی نخواهد بود.
تأثیرگذاری کتاب «فاطمه، علی است» را نباید تنها با شمار چاپ های آن سنجید، هرچند رسیدن اثر به چاپ های متعدد نشان دهنده ارتباط آن با مخاطب است. این کتاب در سطحی دیگر نیز اهمیت دارد و آن در تلاش برای تغییر زبان روایت دینی نهفته است.
در «ادبیات دینی»، یکی از دشواری های همیشگی آن است که شخصیت های قدسی به اندازه ای از مخاطب فاصله بگیرند که امکان الگوبرداری از آنها دشوار شود. مخاطب می داند «حضرت زهرا(س)» عظیم است، اما شاید نداند از رفتار روزمره او چه چیزی می تواند بیاموزد. «داستانک» می تواند این فاصله را کمتر کند؛ زیرا به جای گفتن این روایت پُرتکرار که «حضرت فاطمه(س) همسر شایسته ای بود»، موقعیتی از زندگی مشترک را نشان می دهد؛ به جای گفتن «ایشان مادر نمونه ای بود»، بخشی از رابطه حضرت با فرزندان را روایت می کند؛ و به جای توصیه مستقیم به ساده زیستی، تصویری از زندگی ساده دختر پیامبر مکرم اسلام(ص) ارائه می دهد. این شیوه، «ادبیات فاطمی» را از «بیان فضیلت» به «بازنمایی فضیلت» نزدیک می کند.
از همین منظر، کتاب «فاطمه، علی است» می تواند برای مخاطب جوان نیز کارکردی ارتباطی داشته باشد. زبان ساده، داستان های کوتاه، فصل بندی روشن و حجم به نسبت کم، کتاب را به اثری تبدیل کرده که می توان آن را در فاصله های کوتاه مطالعه کرد.
با این همه، زبان ساده نباید با سطحی سازی روایت یکسان گرفته شود. یکی از دشواری های نویسنده در چنین آثاری آن است که میان «سادگی» و «ساده انگاری» مرزی روشن ایجاد کند. کتاب «فاطمه، علی است» در بخش مهمی از مسیر خود با تکیه بر روایت های مستند تلاش می کند این مرز را حفظ کند، اما طبیعت «داستانک» سبب می شود برخی روایت ها بیش از آنکه امکان تحلیل پیدا کنند، تنها تأثیر عاطفی خود را بر مخاطب بگذارند. البته که اگر نمط این گزارش بر مدار عدالت استوار باشد، باید اذعان داشت که این ویژگی، هم «فرصت» و هم «محدودیت» است.
«فرصت» از آن جهت که کتاب «فاطمه، علی است» می تواند مخاطب گسترده ای را با «سیره اهل بیت(ع)» آشنا کند و «محدودیت» از آن جهت که مخاطب پژوهشگر یا خواننده ای که به دنبال تحلیل عمیق تاریخی و اجتماعی است، باید برای تکمیل تصویر به آثار دیگری مراجعه کند.
با تمام این اوصاف و تفاسیر، در «منظومه ادبیات فاطمی»، حضور و وجود چنین کتابی ضروری است؛ زیرا همه آثار نمی توانند کارکردی یکسان داشته باشند. اثری باید «تاریخ» را پژوهش کند، دیگری باید «اندیشه» را تحلیل کند، دیگری باید «زندگی» را به زبان داستان بازآفرینی کند و اثری دیگر باید به نقد و بررسی «گفتمان فاطمی» بپردازد. در میان این تقسیم کار، کتاب «فاطمه علی است» بیش از همه به حوزه «روایت سبک زندگی» تعلق دارد.
اگر بخواهیم مهم ترین دستاورد کتاب «فاطمه، علی است» را در جمله ای خلاصه کنیم، باید گفت این اثر می کوشد «حضرت فاطمه(س) را از قاب تاریخ به متن زندگی بیاورد».
در این قاب، حضرت زهرا(س) تنها بانویی نیست که درباره عظمتش سخن گفته می شود؛ زنی است که زندگی می کند، همسر است، مادر است، مسئولیت می پذیرد، با همسرش گفت وگو می کند، در خانه نقش دارد، به تربیت فرزندان می پردازد، دانش می آموزد و می آموزاند، و در بزنگاه تاریخی نیز از حق دفاع می کند.
این جامعیت نگرش، آنچنانکه در مثالی دیگر و پیش از این در همین گزارش ذکرش رفت؛ از یک سو با نگاه حضرت امام خمینی(ره) به حضرت زهرا(س) که دختر پیامبر اسلام(ص) را جلوه تمام عیار «هویت انسانی» می داند، قابل جمع است. همچنین با تأکید «جریان فکری منظومه شیعی معاصر» بر این نکته هم خوان است که الگو بودن حضرت زهرا(س) نباید به ویژگی ای منفرد و تنها فروکاسته شود.
در نتیجه، اهمیت کتاب «فاطمه، علی است» در آن نیست که حرف تازه ای درباره عظمت حضرت فاطمه(س) زده باشد؛ ادعای چنین چیزی نیز برای یک مجموعه داستانک تاریخی، ضرورتی ندارد. اهمیت آن در این است که از مجموعه ای از روایت های تاریخی، تصویری پیوسته از «زندگی فاطمی» و «زندگی علوی» بسازد و مخاطب را با این حقیقت روبه رو کند که الگوی دینی، پیش از آنکه در سخنرانی ها و شعارها شکل بگیرد، در خانه و رفتار روزانه انسان ها تحقق یافته است.
کتاب «فاطمه، علی است» از همین منظر، تنها کتابی درباره یک زن و یک مرد بزرگ در تاریخ اسلام نیست؛ کتابی درباره نسبت «ایمان و زندگی» است. درباره اینکه چگونه می توان «محبت را با مسئولیت»، «خانواده را با معنویت»، «مادری را با تربیت»، «همسری را با کرامت» و «حضور اجتماعی را با بندگی خدا» جمع کرد.
شاید راز ماندگاری چنین آثاری در «ادبیات فاطمی» همین باشد که «حضرت فاطمه(س)» هرچه بیشتر از پشت عبارات ستایش آمیز بیرون بیاید و در متن رفتار، انتخاب و زندگی دیده شود، برای انسان امروز نیز دست یافتنی تر و الگوپذیرتر خواهد شد.
در نهایت، کتاب «فاطمه، علی است» را می توان اثری موفق در حوزه روایت «سبک زندگی فاطمی» دانست؛ اثری که مهم ترین نقطه قوتش، انتخاب زاویه ای انسانی و خانوادگی، استفاده از داستانک های کوتاه، توجه به «منابع روایی شیعه و اهل سنت» و تلاش برای پیوند دادن تاریخ با تجربه زیسته مخاطب امروز است. در مقابل، محدودیت آن نیز از همین انتخاب ناشی می شود و آن اینکه کتاب «فاطمه، علی است» مجال اندکی برای تحلیل مباحث عمیق تر اجتماعی، سیاسی و کلامی حضرت زهرا(س) دارد و برای دستیابی به تصویری جامع از شخصیت ایشان، باید در کنار آثار پژوهشی و اندیشه ای خوانده شود.
با این حال، در منظومه «ادبیات فاطمی»، جای چنین کتابی انکارناپذیر است؛ زیرا گاهی برای نزدیک شدن به حقیقتی بزرگ، لازم نیست از دور درباره آن سخن بگوییم؛ کافی است پنجره ای به خانه ای باز کنیم که در آن، حضرت فاطمه(س) و حضرت علی(ع) زندگی کرده اند. شاید از پشت همین پنجره بتوان فهمید که بزرگی آنها فقط در تاریخ نیست؛ در شیوه زیستن آنان نیز هست.
انتهای پیام
{{name}}
{{content}}