مظفر: آموزش و پرورش باید از یک دستگاه اجرایی به نهادی فرا راهبردی ارتقا یابد

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دکتر حسین مظفر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در نشست تخصصی «جایگاه راهبردی آموزش و پرورش به عنوان مهم ترین عنصر فرهنگ سازی و تمدن سازی از منظر امام شهید» گفت: بارها گفته شده که هزینه کرد در حوزه فرهنگ و تعلیم و تربیت، هزینه نیست، بلکه سرمایه گذاری است؛ با این حال، هنگامی که به عرصه عمل می رسیم، آموزش و پرورش در کنار سایر دستگاه ها قرار می گیرد و جایگاه متناسب با اهمیت خود را پیدا نمی کند.

وی با بیان اینکه گستردگی و هزینه های آموزش و پرورش گاهی بهانه ای برای عقب ماندن این دستگاه از اولویت های بودجه ای می شود، افزود: در عمل این نگاه وجود دارد که آموزش و پرورش دستگاهی بسیار گسترده است و اگر قرار باشد منابع مورد نیاز آن تأمین شود، ممکن است سایر دستگاه ها با مشکل مواجه شوند؛ در حالی که چنین رویکردی با مبانی نظری پذیرفته شده درباره اهمیت تعلیم و تربیت سازگار نیست.

مظفر با تأکید بر اینکه آموزش و پرورش را نباید صرفاً یک وزارتخانه یا دستگاه اجرایی تلقی کرد، گفت: آموزش و پرورش و فرهنگ، نهادهایی فرا راهبردی هستند؛ یعنی بر سایر بخش ها و زیرمجموعه های کشور اثر می گذارند و باید جهت گیری های رفتاری و تصمیم گیری ها در عرصه های سیاست، اقتصاد، اجتماع و فرهنگ از آنها تأثیر بپذیرد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به نقش محوری انسان در همه عرصه های پیشرفت و توسعه تصریح کرد: توسعه به واسطه انسان انجام می شود و برای انسان نیز صورت می گیرد. از این منظر، آموزش و پرورش به دلیل مسئولیت پرورش انسان، جایگاهی کلیدی دارد. البته خانواده نیز در این فرایند نقش اساسی ایفا می کند و پس از آن، آموزش و پرورش یکی از مهم ترین نهادهای شکل دهنده شخصیت و رفتار افراد است.

وی با بیان اینکه بسیاری از مسائل و مشکلات اجتماعی ریشه در فرایند تربیت دارند، توضیح داد: اگر در جامعه با ضعف هایی در رعایت بهداشت و نظافت فردی و اجتماعی، گفت وگو، تعامل، تحمل نظر مخالف، سعه صدر و نقدپذیری مواجه هستیم، باید بررسی کنیم که در فرایند تربیت چه اتفاقی افتاده است. آموزش و پرورش فقط محل یادگیری دروس نیست؛ مهارت های زندگی، اجتماعی شدن، مشارکت اجتماعی و تنظیم رفتار افراد نیز در این نهاد شکل می گیرد.

مظفر در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به فلسفه تعلیم و تربیت و جهان بینی حاکم بر نظام آموزشی اظهار کرد: نوع نگرش انسان به جهان، مکتب و ایدئولوژی او را شکل می دهد و این نگرش ها بر تمایلات، رفتارها و در نهایت شخصیت افراد اثر می گذارند. بنابراین، میان جهان بینی و رفتار انسان باید تناسب وجود داشته باشد و نظام تعلیم و تربیت نیز باید برآمده از فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی باشد.

وی با اشاره به اینکه هر نظام فکری باید در تربیت نسل آینده خود بازتاب پیدا کند، افزود: همان طور که در نظام های لیبرالی یا کمونیستی، تربیت نسل آینده متناسب با مبانی فکری آن نظام ها دنبال می شود، در نظام اسلامی نیز باید نسل آینده بر پایه جهان بینی و مبانی اسلامی تربیت شود. نمی توان نظامی با مبانی اسلامی داشت، اما در تربیت فرزندان آن، مبانی فکری دیگری را دنبال کرد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از تربیت تک بعدی، بر ضرورت پرورش متوازن استعدادهای انسان تأکید کرد و گفت: تربیت مطلوب، تربیتی همه جانبه است و نباید تنها بر یک بُعد از شخصیت افراد تمرکز کند و سایر ابعاد را نادیده بگیرد.

وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره انسان کامل توضیح داد: همان طور که رشد نامتوازن اعضای بدن، تصویری ناقص از انسان ایجاد می کند، در تربیت روحی و معنوی نیز رشد یک بُعد و رها کردن ابعاد دیگر، به تربیت ناقص منجر می شود. نمی توان صرفاً بر عبادت تأکید کرد، اما مسئولیت اجتماعی، توانمندی، قدرت دفاع از حق و سایر استعدادهای انسان را نادیده گرفت.

مظفر با بیان اینکه در نگاه اسلامی استعدادهای انسان نباید سرکوب شوند، افزود: استعدادهایی مانند قدرت و خشم نیز باید در مسیر درست هدایت شوند؛ به این معنا که قدرت انسان برای دفاع از مظلوم و مقابله با ستم به کار گرفته شود، نه برای زورگویی و آزار دیگران. تربیت مطلوب به معنای شکوفایی هماهنگ استعدادها و جهت دهی صحیح به آنهاست.

وی با اشاره به نقش الگویی معلم خاطرنشان کرد: دانش آموز از معلم خود تصویری آرمانی در ذهن دارد و منزلت اجتماعی و معیشت معلم بر این تصویر اثر می گذارد. وقتی معلم برای تأمین زندگی خود ناچار به انتخاب شغل دوم می شود و دانش آموز او را در موقعیتی متفاوت از شأن حرفه معلمی می بیند، این مسئله بر جایگاه الگویی معلم تأثیر می گذارد. بنابراین، منزلت و معیشت معلمان موضوعی صرفاً صنفی نیست، بلکه با کیفیت تربیت نسل آینده ارتباط دارد.

مظفر در بخش دیگری از سخنان خود و در پاسخ به مباحث مطرح شده در نشست، با تأکید بر اینکه مسئله اصلی آموزش و پرورش را باید در موانع اجرایی جست وجو کرد، گفت: کشور اسناد متعددی در حوزه آموزش و پرورش و فرهنگ دارد و مشکل اصلی، فقدان سند نیست؛ بلکه مسئله این است که اسناد موجود به درستی اجرا نمی شوند و سازوکار هدفمند و مؤثری برای پیگیری تحقق آنها وجود ندارد.

وی با اشاره به سیاست های کلی آموزش و پرورش که از سوی رهبر شهید انقلاب ابلاغ شده است، اظهار کرد: در دیدارها و پیگیری های اخیر از مسئولان آموزش و پرورش خواسته ام مشخص کنند هر یک از بندهای سیاست های کلی چه میزان اجرایی شده است. گاهی گزارش هایی از عملکرد دستگاه ارائه می شود، اما آنچه باید مورد بررسی قرار گیرد، میزان تحقق بندهای مشخص سیاست های ابلاغی است.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: حتی در گفت وگو با وزیر آموزش و پرورش نیز بر ضرورت ارائه گزارش بندبه بند از اجرای سیاست های کلی تأکید شده است. مسئله این است که اسناد وجود دارند، اما برای تحقق آنها سازوکار اجرایی و نظارتی کافی تعریف نشده است.

مظفر با اشاره به ضرورت وجود عزم ملی برای اجرای سیاست های آموزش و پرورش تصریح کرد: در نظام تصمیم گیری کشور، آموزش و پرورش عملاً در اولویت قرار ندارد و عزم جدی و ملی برای اجرای سیاست های آن شکل نگرفته است. الزامات ساختاری، بودجه ای و نظارتی لازم برای تحقق این سیاست ها نیز به اندازه کافی پیش بینی نشده است.

ذوعلم: تربیت به نقشه ای جامع و فرادستگاهی نیاز دارد

حجت الاسلام والمسلمین ذوعلم، رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب، در این نشست با تأکید بر اینکه مسئله اصلی در بحث تمدن سازی، تربیت انسان است، گفت: آموزش و پرورش کشور نسبت به دهه های گذشته رشد قابل توجهی داشته است. در متن مدارس، نیروهای جوان، فرهیخته، دغدغه مند، مبتکر و خلاق وارد میدان شده اند و اقدامات خوبی انجام می دهند؛ هرچند همچنان با نظام تعلیم و تربیت مطلوب فاصله داریم و چالش های جدیدی نیز پیش روی این مجموعه قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه در بررسی جایگاه راهبردی آموزش و پرورش باید از نگاه محدود به مدرسه فراتر رفت، افزود: موضوع اصلی، تربیت است؛ زیرا تربیت فرایندی پیوسته و چندساحتی است و اگر تنها به مدرسه توجه کنیم و از سایر عرصه های اثرگذار غافل شویم، نمی توانیم به وضعیت مطلوب دست پیدا کنیم.

ذوعلم با اشاره به تعدد و گاه تعارض جهت گیری های تربیتی در نهادهای مختلف کشور تصریح کرد: مدرسه، دانشگاه، حوزه علمیه، خانواده، رسانه، فضای مجازی و عرصه های فرهنگ و هنر، هر یک مسیر و جهت گیری خاص خود را دنبال می کنند. خانواده که یکی از مهم ترین نهادهای تربیت است، از نگاه و برنامه توانمندسازی تربیتی منسجمی برخوردار نیست و رسانه ها و دیگر نهادهای فرهنگی نیز مسیرهای متفاوتی را طی می کنند.

رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب ادامه داد: وقتی این عرصه ها از یکدیگر جدا باشند و هماهنگی لازم میان آنها وجود نداشته باشد، نمی توان انتظار داشت تربیتی سالم، عمیق، هماهنگ و متوازن شکل بگیرد. به همین دلیل باید همه این ساحت ها را در قالب یک فرایند به هم پیوسته ببینیم.

ذوعلم با اشاره به سند تحول بنیادین آموزش و پرورش اظهار کرد: بخش هایی از این سند که به فلسفه تعلیم و تربیت مطلوب می پردازد، می تواند دستمایه مناسبی برای تدوین نقشه جامع تربیت باشد؛ هرچند این سند نیز به تکمیل، تنقیح و تعمیق نیاز دارد.

وی با بیان اینکه اسناد موجود در حوزه آموزش و پرورش و فرهنگ را نمی توان بی اثر دانست، افزود: تدوین این اسناد دستاورد مهمی بوده است؛ به ویژه آنکه مبانی نظری تحول در آموزش و پرورش تا حد زیادی توانسته است نظریه تربیتی انقلاب اسلامی را منعکس کند و مورد پذیرش نهادهای علمی، آموزش و پرورش و حوزه های علمیه قرار گیرد.

ذوعلم تأکید کرد: با وجود این دستاوردها، نباید تصور کرد که با تدوین یک سند، فرایند تحول به پایان می رسد. تحول در آموزش و پرورش یک پروژه مقطعی نیست، بلکه فرایندی مستمر است و باید همواره ادامه پیدا کند. نگاه های محافظه کارانه و بوروکراتیک گاهی مانع از آن شده اند که جریان تحول با استمرار و جدیت دنبال شود.

وی با اشاره به تجربه تدوین نقشه جامع علمی کشور و نقشه مهندسی فرهنگی کشور گفت: در تدوین نقشه جامع تربیت باید از تجربه های پیشین استفاده کرد، اما در عین حال باید به نقدهایی که نسبت به برخی نقشه ها مطرح شده نیز توجه داشت. یکی از مشکلات این اسناد آن بوده که گاهی مطالب کلی و آرمانی در آنها گردآوری شده، بدون آنکه زمان بندی، مکان، امکانات، مراحل اجرا و اولویت ها به روشنی مشخص شده باشد.

صداقت زاده: تمدن سازی اسلامی بر دو پایه تولید فکر و پرورش انسان استوار است

دکتر میثم صداقت زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه،دراین نشست نیز گفت: با توجه به اینکه وصیت نامه رهبر شهید انقلاب در دسترس جامعه قرار ندارد، می توان بیانیه گام دوم را به عنوان یکی از مهم ترین متون راهبردی ایشان برجسته کرد و با معرفی و تبیین آن در فضای فرهنگی و رسانه ای، از ظرفیت های این سند برای جهت دهی به حرکت جامعه بهره گرفت.

وی با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره عناصر اصلی تمدن سازی اظهار کرد: ایشان در سال 1379 تأکید کردند که برای ایجاد یک تمدن اسلامی، مانند هر تمدن دیگری، دو عنصر اساسی لازم است؛ یکی تولید فکر و دیگری پرورش انسان. اگر این دو مؤلفه را در کنار جایگاه آموزش و پرورش به عنوان نهادی که مسئولیت تربیت انسان را برعهده دارد قرار دهیم، اهمیت نقش این نهاد در تمدن سازی روشن می شود.

صداقت زاده با بیان اینکه در نگاه رهبر شهید انقلاب، آموزش و پرورش نهادی برای تربیت انسان است، افزود: تأکید ایشان بر اینکه هر هزینه ای در آموزش و پرورش سرمایه گذاری محسوب می شود، از همین نگاه ناشی می شود. در این دیدگاه، تمدن سازی بدون تولید فکر و پرورش انسان امکان پذیر نیست و آموزش و پرورش در بخش دوم این فرایند نقشی اساسی دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه در پایان با اشاره به پیشنهادی درباره ایجاد ساختاری مستقل برای هماهنگی فعالیت های فرهنگی کشور گفت: در مقطعی پیشنهاد شده بود مجموعه نهادهای فرهنگی، از صداوسیما و سازمان تبلیغات تا آموزش و پرورش و آموزش عالی، در قالب ساختاری واحد با عنوان قوه فرهنگی فعالیت کنند تا فعالیت های فرهنگی با تغییر دولت ها دچار نوسان نشود؛ اما رهبر شهید انقلاب با این پیشنهاد موافقت نکردند و بر پیگیری امور در چارچوب ساختارهای موجود تأکید داشتند.