قرآن، سرچشمه منظومه فکری حضرت زهرا(س) است

به گزارش ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر روستایی؛ استاد حوزه و دانشگاه و نویسنده «درسنامه خطبه غدیر»، 20 آبان ماه در همایش «حضرت زهرا(س) و امیرالمومنین علی(ع)؛ الگوی عملکرد در حفظ فرهنگ و انسجام اجتماعی» که از سوی دفتر قم سازمان علمی فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، به روایتی که مرحوم صدوق و حاکم حسکانی آورده اند اشاره و اضافه کرد: متن روایت چنین است: زمانی که خورشید غایب شد به ماه اقتدا کنید، زمانی که ماه غایب شد به زهرا اقتدا کنید و زمانی که زهرا غایب شد به دو ستاره اقتدا کنید. راوی می پرسد: یا رسول الله، شمس، قمر، زهره و فرقدان چه هستند؟ پیامبر(ص) می فرمایند: خورشید من هستم. زمانی که من از این دنیا رفتم، نگاه شما باید به علی بن ابی طالب باشد که او قمر است. زمانی که علی غایب شد به زهرا اقتدا کنید.

وی افزود: مراد از غیبت امیرالمؤمنین(ع) در اینجا شهادت نیست، بلکه به این معناست که امام جایگاهشان مانند کعبه است و نباید دور افراد بگردند، و افراد باید دور ایشان بگردند، چنان که صدیقه طاهره فرمودند مثل الامام کمثل الکعبه. مثل امام هماند کعبه است.

روستایی بیان کرد: در اینجا باید نگاه ما به نگاه صدیقه طاهره باشد و  جای پای ایشان بگذاریم و در نهایت، اگر زهرای مرضیه غایب شد، به دو فرقد که حسن و حسین(ع) هستند، اقتدا کنید. وقتی نگاه سیاسی و عملکرد این سه بزرگوار، یعنی صدیقه طاهره، امام حسن و امام حسین(ع) را می بینیم، مشاهده می کنیم که همه جهت ها به سمت امیرالمؤمنین(ع) است تا جامعه را متوجه جایگاه امام کنند. این روایت در راستای اثبات قطب نما بودن و مرجعیت علمی و عملی صدیقه طاهره(س) است.

وی افزود: با توجه به این روایت، حضرت زهرا(س) نظام و ساختار معرفتی خاصی را برای ما ترسیم کرده اند که باید در زمینه افزایش سرمایه اجتماعی و مقابله با گسیختگی اجتماعی از آن بهره ببریم. انسجامی که در منظومه معرفتی ایشان وجود دارد، صرفاً اعتباری نیست، بلکه یک سازه معرفت شناختی و شبکه ای است که از توحید آغاز شده، در احکام و اخلاق امتداد می یابد و محوریت آن امامت است. اگر در سایه این انسجام اجتماعی که صدیقه طاهره معرفی می کنند حرکت کنیم، مانع از قهقرا و بازگشت به جاهلیت می شویم.

استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه هندسه انسجام اجتماعی در نظام معرفتی حضرت زهرا(س) دارای چند ضلع است، اظهار کرد: ضلع نخست، بحث هستی شناسی و زیرساخت معرفتی پیوندیافته با توحید است. حضرت در خطبه فدکیه می فرمایند: خداوند اشیا را ایجاد کرد در حالی که پیش از آن ها چیزی نبود. خداوند می خواهد حکمت خود را اثبات کند و مردم را به اطاعت از خویش آگاه سازد. این بدان معناست که مبدا و مقصد تنها خداست بنابراین، منافع متضاد فردی و قبیله ای مانع همگرایی و انسجام پایدار می شوند.

ریشه منظومه فکری حضرت زهرا(س)، قرآنی است

وی با بیان اینکه منظومه فکری صدیقه طاهره در زمینه انسجام اجتماعی که از توحید آغاز می شود، ریشه ای قرآنی دارد، اظهار کرد: از منظر صدیقه طاهره، انسجام اجتماعی زمانی قوت می یابد که اراده های پراکنده انسان ها در اراده الهی فانی شود و همه زیرمجموعه خداوند تبارک و تعالی قرار گیرند. توحید در نگاه ایشان یعنی انسان ها نباید برتری طلبی داشته باشند.

وی با اشاره به روایت: ان الله یغضب لغضبها و یرضی لرضاها، گفت: اراده الهی به رضا و غضب فاطمه تعلق گرفته است. حضرت چنان در خداوند مستغرق هستند که برای رسیدن به توحید و یگانه مقصد، صدیقه طاهره قطب نما و مرجع است. پس گام نخست انسجام اجتماعی، فاطمه شناسی است.

روستایی با اشاره به بُعد تشریعی و هنجارساز حضرت، تصریح کرد: حضرت زهرا شریعت و دین را عاملی برای نظام بخشی، نظم عمومی و انسجام می دانند. ایشان شریعت را تنظیم گر روابط اجتماع می دانند. در این راستا ابتدا به انسجام عاطفی و تکافل اجتماعی می پردازند.

وی بیان کرد: ایشان برای داشتن سرمایه اجتماعی، فقرزدایی از طریق زکات را ضروری می دانند و می فرمایند زکات برای تزکیه نفس و نمو رزق است. مصرف زکات برای فقرا باعث ترمیم گسست های طبقاتی و ایجاد انسجام عاطفی و تکافل اجتماعی می شود. همچنین در مورد صله رحم تاکید فراوانی دارند.

نویسنده درسنامه خطبه غدیر با اشاره به جایگاه علی(ع) در نزد فاطمه(س)، گفت: ایشان فرمودند اگر مردم بر محبت علی بن ابی طالب(ع) جمع می شدند، خداوند آتش را خلق نمی کرد. این بدان معناست که اگر چنین انتظامی و اجتماعی برقرار می شد و تقابل با تفرقه شکل می گرفت، نیازی به خلق آتش نبود. این کلام بسیار مهمی است.

امامت؛ عامل دوری از تفرقه

روستایی ظاهرا کرد: در ادامه می فرمایند که امامت ما امان از تفرقه است؛ یعنی اگر می خواهید حفظ شوید، دچار تفرقه نشوید و انسجام اجتماعی داشته باشید، طبیعتاً باید این امامت را بپذیرید. در نظام اندیشه ای صدیقه طاهره(س)، امامت تنها یک جایگاه حکمرانی سیاسی نیست، بلکه حفاظی در برابر تشدد و انشقاق هویتی است.

وی تاکید کرد: اگر این امامت نباشد، واگرایی ها، جنگ منافع و تفرقه ها جایگزین شده و به جای انسجام اسلامی و اجتماعی، جامعه دچار دوقطبی، چندقطبی و چندپارگی خواهد شد. 

وحدت بر مدار حق

روستایی بیان کرد: اما ضلع چهارم در اندیشه صدیقه طاهره این است که تفرقه های به وجود آمده، موجب بازگشت به جاهلیت می شود. پیشگیری از این امر در گرو اتحاد و وحدت بر مدار حق است؛ نه وحدت بر مدار باطل. به فرموده علامه مصباح یزدی، وحدت بر مدار حق درست است و هر وحدت شکنی لزوماً غلط نیست. ایشان در سخنرانی های خود مثال می زنند که در عصر اباعبدالله الحسین(ع)، حضرت با ایستادگی در برابر یزید، در واقع نوعی وحدت شکنی کردند؛ زیرا 72 نفر در مقابل 30 هزار نفر ایستادند، اما این وحدت شکنی مقدس بود.

روستایی تاکید کرد: در کلام صدیقه طاهره نیز بر این نکته تأکید شده که اگر اجتماع بر مدار حق نباشد، مساوی با جاهلیت است. در روایات آمده است کسی که امام زمان خود را نشناسد، حتماً به مرگ جاهلیت مرده است؛ زیرا امام مایه انسجام و در عرصه معنوی و مادی، حجت خداست و همه باید دور او جمع شوند.

نویسنده درسنامه خطبه غدیر، ادامه داد: صدیقه طاهره زمانی که تفرقه های پس از پیامبر را می شمارند، می فرمایند که حافظه تاریخی شما دچار فراموشی شده است و فراموش کرده اید که پیش از این در چه ذلت و تفرقه ای بودید و کنتم علی شفا حفرة من النار؛ یعنی در آستانه گودالی از آتش بودید. در آن زمان می ترسیدید که مردم شما را نابود کنند و ببلعند(در برخی تفاسیر اشاره شده که از نابودی توسط ایران و روم می ترسیدید).

وی افزود: تعابیری در قرآن و در روایات آمده است که امیرالمؤمنین(ع) را نفس پیامبر معرفی کرده است، این مطالب صرفاً بیان فضیلت نیست، بلکه یک زیربنای اساسی است؛ یعنی همان طور که پیامبر مایه وحدت بود، امیرالمؤمنین نیز چنین است و هر کسی دور علی جمع شود، انسجام دارد.

روستایی در پایان اظهار کرد: حتی در منابع عامه، آمده است که پیامبر(ص) فرمودند: علیٌ منی و انَا منه؛ یعنی علی از من است و من از او. چهار تن از بزرگان اهل سنت از جمله ابن حجر عسقلانی در فتح الباری و ملا علی قاری گفته اند که علی در تمام مقامات با رسول الله یکی است، مگر در مقام اختصاصی نبوت. بنابراین، وقتی صدیقه طاهره از جنگ آوری امیرالمؤمنین صحبت می کنند، تنها قصد بیان شجاعت همسرشان را ندارند، بلکه اشاره به این دارند که علی به مثابه پیامبر بود و پیامبر، وظایف ذاتیش را بر عهده امیرالمؤمنین گذاشتند و همان طور که رسول خدا محور انسجام اجتماعی بود، امیرالمؤمنین نیز چنین است.

انتهای پیام