تکذیبیه اخبار جعلی در هفته سوم آبان؛ 197 میلیون بار دیده شد

به گزارش خبرگزاری صداوسیما و به نقل از پایگاه اطلاع رسانی مرکز ملی فضای مجازی، گزارش جدید ستاد رسانه ا ی فضای مجازی کشور درباره وضعیت کمی و کیفی اخبار جعلی و تکذیب شده در بازه زمانی 13 تا 20 آبان ماه 1405 منتشر شد. در این بازه، از میان 184 خبر جعلی، شبهه برانگیز و گمراه کننده شناسایی شده، 71 مورد به طور رسمی تکذیب شد و مجموع بازدید این تکذیبیه ها به 197 میلیون و 854 هزار بازدید رسیده است .

بررسی 10 شایعه پربازدید این بازه نشان می دهد مجموع بازدید تکذیبیه ها و اصلاحیه های مرتبط، از مجموع بازدید خبرهای جعلی بیشتر بوده است. این شایعه ها عمدتاً موضوعاتی از سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا تا عملکرد نهادهای حکومتی، مسائل اجتماعی و انتشار تصاویر و ویدئوهای غیرمستند را دربر می گرفتند .

  تکذیبیه ها بیشتر از خبرهای جعلی دیده شدند

بر اساس این گزارش، 10 خبر جعلی در مجموع حدود 84 میلیون و 100 هزار بازدید داشته اند و مجموع بازدید تکذیبیه ها و اصلاحیه های مرتبط به حدود 108 میلیون و 600 هزار رسیده است؛ یعنی حدود 24 میلیون و 400 هزار بازدید بیشتر، یا نزدیک به 29 درصد بالاتر از بازدید خبرهای جعلی .

میانگین بازدید هر خبر جعلی حدود 8 میلیون و 400 هزار و میانگین بازدید هر تکذیبیه یا اصلاحیه حدود 10 میلیون و 900 هزار بوده است. در هر 10 مورد، بازدید ثبت شده برای تکذیبیه از بازدید خبر جعلی بیشتر بوده است .

از نظر بازنشر نیز اختلاف چندانی میان دو گروه وجود نداشت؛ تکذیبیه ها در مجموع حدود 31 هزار و 900 بار و خبرهای جعلی حدود 31 هزار و 300 بار بازنشر شدند .

  تکذیب سریع، اما ماندگاری چندروزه برخی شایعه ها

بیشتر تکذیب ها با فاصله زمانی کوتاهی از انتشار اخبار جعلی منتشر شده اند. بر اساس داده های کلی این بازه، حدود 86 درصد تکذیب ها طی یک روز و نزدیک به 47 درصد نیز در سه ساعت یا کمتر منتشر شده اند .

در بررسی 10 شایعه پربازدید، هفت مورد ظرف چند ساعت و سه مورد طی یک روز تکذیب شدند. سریع ترین تکذیب ها مربوط به ادعای ناکامی میانجیگری ها در مذاکرات ایران و آمریکا و ادعای دیدار محسن رضایی با جی دی ونس در دوحه بود که هر دو یک ساعت پس از انتشار تکذیب شدند .

با این حال، خبرهای جعلی بین یک تا چهار روز در گردش بودند و میانگین ماندگاری آن ها به 2 ٫ 2 روز رسید. چهار شایعه یک روز، یک شایعه دو روز، چهار شایعه سه روز و یک شایعه چهار روز در گردش بود. بیشترین ماندگاری به ویدئوی ساختگی درباره برداشت از حساب مردم به دستور رئیس قوه قضائیه اختصاص داشت.

  سیاست خارجی و مذاکرات در کانون شایعه ها

در میان موضوعات پرتکرار، شایعه های مرتبط با سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا سهم قابل توجهی داشتند؛ از خبر جعلی دیدار محسن رضایی با جی دی ونس و ناکامی میانجیگری ها تا ادعای مذاکره بر سر بازگشایی تنگه هرمز در ازای آزادسازی 8 میلیارد دلار از دارایی های بلوکه شده ایران .

انتشار اخبار جعلی در روزنامه نیویورک تایمز درباره برنامه ایران برای استفاده از سلاح شیمیایی و در روزنامه تایمز درباره توزیع قرص های یُد در مناطق مجاور مراکز هسته ای نیز در این فهرست قرار داشتند .

در حوزه داخلی نیز انتشار تصاویر غیرمستند از شنای مردم ایلام در آبگرفتگی خیابان ها و آبگرفتگی مترو تهران، اظهارات نادرست حمید رسایی درباره محکوم نشدن مدیران رسانه ها به دلیل نشر اکاذیب، ویدئوی ساختگی منتسب به رئیس قوه قضائیه و خبر جعلی حذف شرط اجتهاد از وزیر اطلاعات در کمیسیون امنیت ملی از جمله موارد بررسی شده بودند .

خبر جعلی توزیع قرص های یُد در مناطق مجاور مراکز هسته ای، با حدود 10 میلیون و 632 هزار بازدید، پربازدیدترین خبر جعلی این فهرست بود. تکذیب همین خبرجعلی نیز با حدود 13 میلیون و 753 هزار بازدید، در جایگاه نخست تکذیبیه ها قرار گرفت .

خبرگزاری ها و نهادهای دولتی در تکذیب شایعه ها فعال بودند

در میان رسانه های فعال در انتشار تکذیبیه ها، خبرگزاری های صداوسیما، مهر، تسنیم و میزان به ترتیب بیشترین نقش را در تکذیب اخبار جعلی هفته سوم آبان داشتند .

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت امور خارجه، وزارت بهداشت، قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی نیز از نهادهای فعال در پاسخ به شایعات و اخبار جعلی مرتبط با حوزه کاری خود بودند .

  رسانه های خارجی و سیاستمداران خارجی از منابع اصلی تولید اخبار جعلی

بررسی منابع تولید و انتشار اخبار جعلی نشان می دهد رسانه های خارجی و سیاستمداران خارجی بیشترین نقش را در تولید این اخبار داشته اند. روزنامه نیویورک تایمز، روزنامه تایمز، شبکه عبری کان، میدل ایست آی و برخی صفحات اینستاگرامی وابسته به سلطنت طلبان و جریان های معاند از جمله منابع شناسایی شده در انتشار اخبار جعلی علیه ایران بودند .

همچنین حدود 35 درصد اخبار جعلی تولیدشده از سوی رسانه های داخلی بازنشر شده اند که به منظور حفظ اعتبار این رسانه ها، از ذکر نام آن ها خودداری شده است .