فاطمه زهرا(س)؛ صدای حق خواهی در نخستین منازعه سیاسی تاریخ اسلام

به گزارش ایکنا از همدان، بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) در تاریخ اسلام تحولات سیاسی و اجتماعی مهمی رقم خورد؛ تحولاتی که مسئله جانشینی پیامبر(ص)، چگونگی شکل گیری خلافت، جایگاه خاندان پیامبر و منازعاتی همچون قرآن کریم  از ارث بری در میان پیامبران سخن گفته است؛ در حالی که برخی مفسران اهل سنت آن را به ارث علم و نبوت تفسیر کرده اند. بنابراین، اختلاف تفسیری واقعی است و وجود گزارش در بخاری پایان بخش اختلاف فقهی نیست.

به گزارش ایکنا از همدان، بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) در تاریخ اسلام تحولات سیاسی و اجتماعی مهمی رقم خورد؛ تحولاتی که مسئله جانشینی پیامبر(ص)، چگونگی شکل گیری خلافت، جایگاه خاندان پیامبر و منازعاتی همچون قرآن کریم از ارث بری در میان پیامبران سخن گفته است؛ در حالی که برخی مفسران اهل سنت آن را به ارث علم و نبوت تفسیر کرده اند. بنابراین، اختلاف تفسیری واقعی است و وجود گزارش در بخاری پایان بخش اختلاف فقهی نیست.

ایکنا ـ خطبه فدکیه چه ابعاد اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و حقوقی دارد؟

خطبه فدکیه را باید متنی چندلایه دانست و ساختار آن را می توان در هفت بخش خلاصه کرد که شامل حمد و توحید، نبوت، قرآن، فلسفه احکام، حق فدک، امامت و رهبری و در نهایت سخن با مهاجران و انصار است. حضرت در این خطابه از مبانی اعتقادی آغاز می کند و به حقوق و سیاست می رسد.

دو فراز خطبه بسیار مهم است. یکی فلسفه احکام که شامل ایمان برای پاکی از شرک، نماز برای دوری از تکبر، زکات برای توسعه روزی، روزه برای تثبیت اخلاص، عدالت برای هماهنگی جامعه و امامت برای جلوگیری از تفرقه است. یعنی دین مجموعه ای از دستورهای جدا از زندگی نیست.

دوم عبارت «و جعل إمامتنا نظاماً للملة» است؛ امامت مایه نظم امت است، نه مقامی تشریفاتی. در اینجا مسئله از فدک به چگونگی اداره جامعه پس از پیامبر(ص) می رسد و حضرت سکوت در برابر بی عدالتی را نقد می کند.

از منظر مطالعات زنان نیز خطبه ظرفیت بالایی دارد: زن به عنوان صاحب حق مالکیت، کنشگر سیاسی که در مسجد در برابر جمع سخن می گوید، صاحب دانش که به قرآن استناد می کند و مسئول اجتماعی است. البته از یک واقعه تاریخی نمی توان بی واسطه همه احکام فقهی مشارکت سیاسی را استخراج کرد، اما ظرفیت زن برای عاملیت و حضور آگاهانه، استدلال و نقد قدرت به روشنی اثبات می شود.

متأسفانه تصویری که سال ها جا افتاده، حضرت فاطمه(س) را زنی محصور در خانه، مشغول آسیاب کردن و پخت وپز نشان می دهد؛ تصویری کلیشه ای و ناقص که با حقیقت تاریخی فاصله دارد.

اگر روایت هبه فدک پذیرفته شود، ایشان از تمکن مالی برخوردار بوده و فدک منطقه ای حاصلخیز با درآمد قابل توجه بوده است. آنچه در منابع مستند است، این است که حضرت فاطمه زهرا(س) شخصیتی کاریزماتیک با حلقه تعلیم بود و اوج کنش ایشان در میدان سیاست رقم خورد؛ ایستادن در مسجد در میان مهاجران و انصار و ایراد خطبه فدکیه در روزگاری که بسیاری جرئت اعتراض نداشتند.

ایشان از حق، قانون، قدرت و مسئولیت صاحبان قدرت سخن گفت. این الگوی زن صاحب حق، عقل و مسئولیت اجتماعی، ظرفیت مهمی برای گفت وگوی معاصر درباره عدالت و مشارکت اجتماعی است.

انتهای پیام

نظرات

captcha