نگاهی به وجوه مختلف «کورش»؛ بهره گیری از تاریخ برای طرح موضوعات دیگر

یادداشت مهمان- علی علائی، منتقد و روزنامه نگار؛ طی چند ماه گذشته تهران شاهد اجرای همزمان نمایش هایی بود که از مضامین و زندگی شخصیت های تاریخی و یا اسطوره ای ایران باستان بهره می گرفتند. این نمایش ها با هر دلیل و نیتی که روی صحنه رفته باشند در ذات خود واجد امر و کنشی پسندیده هستند. نمایش های «آرش»، «سیاوش» و «پسران فریدون» برداشت هایی آزاد از قصه ها و روایات اسطوره های مشهور محسوب می شوند.

در این میان نمایش «کورش» به نویسندگی و کارگردانی نادر برهانی مرند برداشتی آزاد و یا خوانش نویسنده از شخصیتی تاریخی و خاص بود. اما به علت دور و دیرین بودن دوران تولد کورش و تأسیس امپراطوری پارس، در طی ادوار مختلف تاریخ اجتماعی ایران، این روایت ها دچار تطور شده و این مسئله ابعاد مختلفی به روایات و داستان های مذکور داده و ویژگی هایی را به آن افزوده یا از آن کاسته است. از این رو انتخاب شخص یا مقطع تاریخی می تواند تنها دلیل و بستری برای طرح موضوعات دیگری باشد.

نمایش «کورش» سه وجه دارد. هم زندگینامه ای است، هم اساطیری است و هم برداشتی آزاد. این اجرا خوانش نادر برهانی مرند از این شخصیت، اطرافیانش و در بستر اتفاقاتی است که گویا در آن دوره رخ داده اند. او از ورای همین گستردگی موضوع و کاراکترها به مفاهیم قدرت و تقدیر و خشم و عاطفه و پاکدستی و نیکویی می پردازد.

«کورش» یک «نمایشنامه ارسطویی» است و با این رویکرد تحلیل می شود. پس مخاطب باید تجربه های عاطفی و القایی را از سر بگذراند و در طی تماشای آن، باید تجربه های کاتارسیستی «تزکیه» و به تعبیری منزه شدن از ترس و ترحم را با طی فرآیند «استغراق» و حتی «همذات پنداری» از سر بگذراند. دراماتیزه کردن نمایش بر اساس کهن الگوها صورت گرفته و موقعیت های عاطفی پرقدرتی هم توسط بازیگران نمایش خلق می شود. حمیدرضا آذرنگ در ایفای کاراکتر «هارپاگ» منحنی موفقی خلق می کند و باران نیکراه نیز نقش یک شاهزاده را بازی نمی کند بلکه ایفاگر نقش یک «مادر» هجران دیده است.

«کورش» تنها برای ایرانیان شخصیتی آشنا نیست. بسیاری از ملل و اقوام دیگر هم او را می شناسند و با زندگی و اعتقادات و منش و روش او آشنا هستند و لاجرم تصویر و تصوری ذهنی از او در اذهان ساخته می شود. این شمایل و الگو و نقل قول ها سبب می شود تا برای یک بازیگر فرو رفتن در قالب این شخصیت دارای پیش فرض، دشوار شود. روزبه حصاری در ایفای نقش «کورش» کوشید تا هم از لحاظ فیزیکی و حرکت های نمایشی و فیگوراتیو یک سرباز و سردار و هم از لحاظ نجابت، منش، القای خرد، دانش و مهر، «کورش» باورپذیری را بازی کند.