تئاتر مسجدی به تجمعات شبانه مردمی رسید

کریم جشنی، عضو هیئت مؤسس و مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت مساجد در ارتباط با مخاطبان عمومی و انتقال مفاهیم دینی و اجتماعی اظهار کرد: مساجد از ابتدای انقلاب به عنوان پایگاه های اجتماعی، فرهنگی و هنری جایگاه خود را حفظ کرده اند و در کنار فرایض دینی از جمله نماز و ادعیه همواره به مسائل فرهنگی و هنری نیز توجه داشته اند. بسیاری از هنرمندان حوزه نمایش پیش از شکل گیری فرهنگسراها و فراهم شدن سالن های اجرا از سوی شهرداری ها، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و حوزه هنری، فعالیت خود را از مساجد آغاز کردند که در مشهد نیز مسجد مالک اشتر از نمونه های شاخص در این زمینه است.

مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی با بیان اینکه در مقاطعی نهادهای مختلف برای حمایت از علاقه مندان به حوزه نمایش بسترهایی فراهم کردند، ادامه داد: شهرداری و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی اصلی هنر و حوزه هنری، سازمان تبلیغات اسلامی و آستان قدس رضوی از جمله مجموعه های دولتی و غیردولتی هستند که در این زمینه نقش داشته اند.

جشنی با اشاره به ظرفیت مردمی مساجد و حضور علاقه مندان به نمایش در محلات بیان کرد: بخشی از تولیدات نمایشی مساجد در ابتدا به صورت خودجوش و به ابتکار امام جماعت، مسئول بسیج، مسئول جمعیت اسلامی یا هیئت امنای مسجد شکل می گرفت و بیشتر نیز متناسب با مناسبت های مذهبی تولید می شد که این آثار از نظر کیفیت در سطوح مختلفی قرار داشتند، اما حدود هفت تا 10 سال است که نهادهای متولی به شکل جدی تری برای ساماندهی این ظرفیت وارد عمل شده اند.

وی افزود: طی حدود 10 سال اخیر، مجموعه هایی مانند شهرداری، حوزه هنری و آستان قدس رضوی جشنواره هایی را طراحی و برگزار کرده اند؛ از جمله جشنواره تئاتر مساجد و برنامه «چله نمایش» که حوزه هنری چندین سال آن را اجرا کرد. این مجموعه ها از ظرفیت بالقوه پایگاه های اجتماعی و مساجد استفاده کردند؛ ظرفیتی که به دلیل جایگاه اجتماعی و اعتقادی این مراکز نمی توان از آن چشم پوشی کرد. یکی از مشکلات جدی تئاتر مسجدی، مسئله آموزش و نبود متون مناسب است و این مشکل تنها به تئاتر مساجد محدود نمی شود و در تئاتر حرفه ای کشور نیز وجود دارد.

جشنی با اشاره به حضور گروه های نمایشی مسجدی در تجمعات مردمی طی جنگ های 12روزه و 40روزه و 250 شبی که مردم در خیابان ها حضور داشتند، اظهار کرد: هنرمندان نمایشی فعال در مساجد توانستند بخشی از نیاز محتوایی این اجتماعات را تأمین کنند، به ویژه در روزهای ابتدایی که در این زمینه خلأهایی دیده می شد، افرادی حضور مؤثری داشتند و با انگیزه شخصی و بدون دریافت حتی یک ریال، نمایش های میدانی و خیابانی را به صورت خودجوش آماده و در اجتماعات اجرا کردند که با استقبال عمومی نیز همراه شد.

وی با اشاره به انعکاس فعالیت گروه های نمایشی در شهرستان های استان ادامه داد: اجراها و فعالیت های هنرمندان در شهرستان هایی از جمله بردسکن، تربت حیدریه، مشهد، کاشمر، تربت جام، سبزوار و گناباد و برخی مناطق دیگر در کانال ها و فضای مجازی انجمن هنرهای نمایشی استان منعکس شد و در ادامه نیز پویش «ایران عاشورایی» با هدف انعکاس حضور و قدردانی از هنرمندانی که به ویژه در حوزه نمایش در اجتماعات فعالیت داشتند، شکل گرفت و شماری از تولیدات نمایشی این گروه ها در قالب آن معرفی شد.

مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی افزود: در ادامه این فعالیت ها، شهرداری مشهد برای برخی اجراها دستمزدهای حداقلی در نظر گرفت و فعالیت گروه ها تا اندازه ای ساماندهی و هدفمندتر شد. این گروه ها در دو سه دوره، از جمله دهه کرامت، دهه ولایت و فصل تابستان در اجتماعاتی که مخاطبان بیشتری داشتند به اجرای برنامه پرداختند و آثارشان با استقبال مردم همراه شد.

جشنی با تأکید بر پیوستگی تئاتر مسجدی و اجراهای میدانی تصریح کرد: این دو را جدا از یکدیگر نمی دانم، چراکه آثار تولیدکنندگان تئاتر مسجدی در هر دو فضا حضور دارند. نمایش هایی که در مساجد اجرا می شدند، معمولاً در قالب اجراهای کوتاه پنج یا 10 دقیقه ای و در فاصله میان برنامه های مذهبی بودند و محتوای آن ها بیشتر از آموزه های دینی، احادیث، سیره رضوی، سیره امام حسین(ع) و دیگر ائمه(ع) برگرفته می شد.

وی ادامه داد: همان نمایش ها با تغییراتی در شکل اجرا، در اجتماعات مردمی نیز روی صحنه رفتند، بنابراین این دو حوزه از یکدیگر جدا نیستند، بلکه به هم پیوسته اند و اکنون نیز گروه های کوچک مسجدی که به تدریج توسعه پیدا کرده اند، در حال تولید آثار مناسبتی از جمله نمایش های ویژه ایام فاطمیه هستند و با حضور استادان و هنرمندان علاقه مند، در سالن های حرفه ای تر به اجرای اثر می پردازند.

عضو هیئت مؤسس انجمن هنرهای نمایشی خراسان رضوی با اشاره به صدور مجوزهای رسمی برای برخی از این گروه ها از سوی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: این گروه ها اکنون در سطح شهر نیز اجرا دارند؛ از جمله در میادین شهری مانند برج سفید و همچنین سالن اصلی تئاتر شهر مشهد. چندین گروه نمایشی وجود دارند که خاستگاه و پایه فعالیت آن ها مسجد بوده و اکنون با حضور افراد صاحب نظر و حرفه ای، مسیر رو به رشدی را طی می کنند.

جشنی با اشاره به نقش تئاتر در انتقال مفاهیم دینی به نسل جوان بیان کرد: این روند یادآور سخن امام شهید درباره جایگاه تئاتر در مقایسه با منبر است، به این معنا که مفاهیم دینی و ارزشی از فضای مساجد به میادین، سالن ها و سطح شهر گسترش پیدا می کنند و با زبان و ابزار هنر به مخاطبان منتقل می شوند.

وی اظهار کرد: تئاتر می تواند ابزار مناسبی برای انتقال مفاهیم به نسل جوان باشد، به ویژه نوجوانان و جوانانی که در معرض آسیب های ناشی از فضای مجازی و برخی جریان های هدفمند قرار دارند، علاوه بر این، مشارکت جوانان و نوجوانان در تولید آثار نمایشی یا تعامل با این گروه ها نیز اهمیت دارد، زیرا هنرهای نمایشی، بازیگری و کارگردانی جذابیت هایی دارند که می تواند افراد بسیاری را جذب کند و بر زندگی فردی و تفکرات آن ها تأثیر بگذارد.

انتهای پیام