فضائل حضرت زهرا(س) در میراث حدیثی اهل سنت چه جایگاهی دارد

به گزارش ایکنا از همدان، قرآن کریم جایگاه ویژه ای برای اهل بیت پیامبر(ص) ترسیم کرده و مفسران هر دو مذهب درباره آیات مرتبط با این خاندان مباحث گسترده ای داشته اند.

البته باید یک نکته علمی را رعایت کنیم؛ هر آیه ای که در فضائل حضرت زهرا(س) مطرح می شود، لزوماً از نظر همه مفسران به طور اختصاصی درباره ایشان نازل نشده است. برخی آیات دارای روایات شأن نزول مشخص اند و برخی نیز از طریق روایات تفسیری و تطبیق بر مصادیق اهل بیت مورد استناد قرار می گیرند.

یکی از این آیات، آیه تطهیر، آیه 33 احزاب است. خداوند متعال می فرماید: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا این آیه از مهم ترین آیات مرتبط با جایگاه اهل بیت پیامبر(ص) است.»

یکی از مستندات مهم در تفسیر این آیه، همان حدیث کساء است که در صحیح مسلم از عایشه نقل شده است. طبق این روایت، پیامبر اکرم(ص)، حضرت علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین(علیهم السلام) را زیر کساء قرار دادند و آیه تطهیر را تلاوت کردند.

این روایت از نظر بحث ما اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا حضور حضرت زهرا(س) در جمع اهل بیت در یک منبع معتبر اهل سنت به صراحت گزارش شده است.

البته درباره اینکه آیه تطهیر از نظر مصداقی شامل چه کسانی می شود، میان مفسران اهل سنت دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی سیاق آیات را ناظر به همسران پیامبر(ص) می دانند و برخی با استناد به احادیث، اهل کساء را نیز از مصادیق برجسته آیه معرفی می کنند.

نکته مهم این است که حتی با وجود اختلاف در تعیین گستره مصداق اهل بیت، حضور حضرت زهرا(س) در حدیث کساء از مستندات روشن و معتبر اهل سنت است.

دومین آیه، آیه مودت، شوری، آیه 23 است. خداوند می فرماید: «قُلْ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی» این آیه از آیات مهم در بحث محبت و مودت نسبت به نزدیکان پیامبر(ص) است.

در تفسیر این آیه میان مفسران اهل سنت دیدگاه های مختلفی وجود دارد. برخی «قربی» را به خویشاوندان پیامبر(ص) تفسیر کرده اند و برخی دیدگاه های دیگری درباره معنای آن مطرح کرده اند.

برای مثال، زمخشری در تفسیر الکشاف، روایتی درباره معرفی حضرت علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین(علیهم السلام) به عنوان نزدیکان پیامبر(ص) نقل می کند. فخر رازی نیز در تفسیر مفاتیح الغیب، ذیل این آیه، به فضائل اهل بیت و ضرورت محبت آنان توجه کرده است.

ظرفیت این آیه برای تبیین جایگاه محبت خاندان پیامبر(ص) بسیار مهم است؛ زیرا محبت خاندان پیامبر(ص) می تواند زمینه ای برای همگرایی مسلمانان باشد. حتی اگر در تفسیر دقیق واژه «قربی» اختلاف نظر وجود داشته باشد، اصل محبت و تکریم اهل بیت در سنت اسلامی جایگاهی انکارناپذیر دارد.

سومین آیه، آیه مباهله، آیه 61 آل عمران است. خداوند می فرماید: «فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکَاذبینَ بگو: بیایید ما پسرانمان را و شما پسرانتان را، و ما زنانمان را و شما زنانتان را، و ما نفوسمان را و شما نفوستان را دعوت کنیم؛ سپس یکدیگر را نفرین نماییم، پس لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»

این آیه درباره واقعه مباهله پیامبر(ص) با مسیحیان نجران است. در منابع تفسیری اهل سنت، از جمله تفسیر زمخشری، فخر رازی و ابن کثیر، گزارش هایی درباره افرادی که پیامبر(ص) برای مباهله همراه خود بردند، نقل شده است.

بر اساس این گزارش ها، حضرت فاطمه(س) در جایگاه «نساءنا»، امام حسن و امام حسین(ع) در جایگاه «أبناءنا» و حضرت علی(ع) در جایگاه «أنفسنا» همراه پیامبر(ص) بودند.

این واقعه از جهت منزلت حضرت زهرا(س) اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا ایشان در یکی از حساس ترین صحنه های مواجهه اعتقادی پیامبر(ص)، در کنار ایشان حضور داشتند.

چهارمین مورد نیز آیات سوره انسان، آیات 8 و 9 است. خداوند متعال می فرماید: «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَیٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا و غذا را در عین دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر انفاق می کنند.» در شماری از تفاسیر شیعه و اهل سنت، شأن نزول این آیات با ماجرای ایثار و اطعام حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه(س) و فرزندانشان مرتبط دانسته شده است.

این آیات از نظر تربیتی نیز بسیار مهم اند؛ زیرا تصویری از ایثار، انفاق، توجه به محرومان و تقدم دادن نیاز دیگران بر خواسته های شخصی ارائه می کنند.

البته در خصوص گزارش شأن نزول این آیات و اعتبار طرق مختلف آن، میان محدثان و مفسران بحث هایی وجود دارد؛ بنابراین باید از معرفی همه نقل ها به عنوان گزارش های قطعی و هم رتبه با احادیث صحیحین خودداری کرد. در مجموع، این چهار آیه ظرفیت مهمی برای شناخت قرآنی جایگاه حضرت زهرا(س) و اهل بیت(ع) فراهم می کنند.

انتهای پیام