آمریکا و بن بست اسرائیل

به قلم محمود الهاشمی، مدیر مرکز مطالعات استراتژیک الاتحاد در بغداد

جی دی ونس، معاون کنونی رئیس جمهور آمریکا، نخستین کسی نیست که از روابط با اسرائیل انتقاد کرده و این کشور را مسئول شکست حزب جمهوری خواه در انتخابات میان دوره ای سوم نوامبر جاری دانسته است. پیش از او نیز افراد بسیاری چنین انتقاداتی را مطرح کرده بودند؛ از جمله جاش پل، مدیر پیشین امور عمومی و کنگره در دفتر امور سیاسی و نظامی وزارت خارجه آمریکا.

او در اعتراض به سیاست دولت بایدن در زمینه تسلیح اسرائیل طی جنگ غزه استعفا داد. همچنین هاله غریط، دیپلمات پیشین آمریکایی که 18 سال در وزارت خارجه این کشور خدمت کرده بود، در آوریل 2024 در اعتراض به سیاست دولت بایدن در قبال جنگ غزه استعفا کرد. نکته قابل توجه آن است که جنگ غزه عامل اصلی این استعفاها بود.

روابط میان ایالات متحده آمریکا و اسرائیل دیگر صرفاً یک ائتلاف راهبردی ثابت نیست که منافع مشترک و تعهدات تاریخی آن را تعیین کند؛ بلکه به موضوعی برای بحث و بررسی فزاینده در محافل سیاسی و دانشگاهی آمریکا تبدیل شده است.

پس از چندین دهه حمایت تقریباً نامحدود نظامی، سیاسی و دیپلماتیک، اکنون صداهایی در آمریکا به گوش می رسد که درباره بهایی که واشنگتن در قبال این رابطه می پردازد و میزان هماهنگی سیاست های اسرائیل با منافع ملی آمریکا پرسش هایی مطرح می کنند.

پرسشی که پیش تر با احتیاط مطرح می شد، امروز جایگاه پررنگ تری در مباحث سیاسی آمریکا پیدا کرده است:
آیا اسرائیل همچنان یک دارایی راهبردی برای ایالات متحده به شمار می رود، یا اینکه برخی سیاست های آن، این کشور را به باری سیاسی، دیپلماتیک و راهبردی برای واشنگتن تبدیل کرده است؟
این پرسش، پدیده ای تازه و صرفاً نتیجه جنگ اخیر نیست، بلکه ریشه های فکری و سیاسی آن به سال های بسیار دور بازمی گردد.

از متحد راهبردی تا پرسش درباره هزینه ها

از زمان جنگ سرد، اسرائیل جایگاه مهمی در محاسبات آمریکا در خاورمیانه داشته است. واشنگتن در اسرائیل شریکی نظامی و اطلاعاتی پیشرفته می دید که از توانمندی های فناورانه و نظامی برخوردار بود و در مقابله با شماری از دشمنان منطقه ای با آمریکا همکاری می کرد.

با گذشت زمان، این رابطه استحکام بیشتری یافت و دیگر به منافع نظامی محدود نماند، بلکه به سیاست داخلی آمریکا، کنگره، مراکز پژوهشی و نهادهای تصمیم ساز نیز گسترش پیدا کرد.

اما ائتلاف ها در محاسبات راهبردی، صرفاً بر اساس پیشینه تاریخی شان ارزیابی نمی شوند، بلکه معیار اصلی، میزان توانایی آن ها در تأمین منافع طرف های تشکیل دهنده ائتلاف است.

در همین چارچوب، بازنگری های فکری مهمی در آمریکا آغاز شد که این پرسش را مطرح می کردند: آیا منافعی که ایالات متحده از رابطه خود با اسرائیل به دست می آورد، همچنان با هزینه های فزاینده آن تناسب دارد؟

در سال 2006، جان مرشایمر، استاد روابط بین الملل دانشگاه شیکاگو، و استیون والت، استاد دانشگاه هاروارد، پژوهشی جنجال برانگیز با عنوان «لابی اسرائیل و سیاست خارجی آمریکا» منتشر کردند که در سال 2007 به کتاب تبدیل شد.

این دو پژوهشگر بر این باور بودند که حمایت آمریکا از اسرائیل را نمی توان صرفاً با منافع راهبردی مشترک توضیح داد و گروه های فشار حامی اسرائیل نقش تأثیرگذاری در شکل دهی به سیاست خارجی آمریکا ایفا می کنند.

پژوهش آن ها همچنین به هزینه هایی پرداخت که واشنگتن ممکن است در نتیجه حمایت بی قیدوشرط از اسرائیل متحمل شود؛ از جمله کاهش توانایی آمریکا برای ایجاد روابط متوازن با کشورهای عربی و اسلامی، قرار گرفتن منافع این کشور در معرض انتقاد به دلیل پیوند خوردن با سیاست های اسرائیل و همچنین احتمال گرفتار شدن واشنگتن در مواضعی که لزوماً با اولویت های ملی آن همخوانی ندارند.

دیدگاه های این دو پژوهشگر با انتقاداتی در محافل دانشگاهی و سیاسی مواجه شد، اما اهمیت کتاب در این بود که بحث را از سطح اعتراضات سیاسی به حوزه پژوهش های راهبردی منتقل کرد.

دیگر مسئله صرفاً حق اسرائیل برای دریافت حمایت آمریکا نبود، بلکه موضوع اصلی به حدود این حمایت و میزان سودمندی آن برای خود ایالات متحده مربوط می شد.

از جمله چهره های دیپلماتیک آمریکایی که این موضوع را به روشنی مطرح کرده اند، چاس فریمن، سفیر پیشین آمریکا است که در سال 2010 در یک نشست سیاسی پرسشی مستقیم مطرح کرد:

آیا اسرائیل یک دارایی راهبردی است یا باری بر دوش ایالات متحده؟

فریمن بر مجموعه ای از هزینه ها تمرکز کرد که مهم ترین آن ها عبارت بودند از: بارهای دیپلماتیکی که واشنگتن به دلیل سیاست های اسرائیل متحمل می شود، تأثیر این سیاست ها بر روابط آمریکا با کشورهای عربی و اسلامی و همچنین خطراتی که ممکن است هنگامی ایجاد شوند که محاسبات امنیتی اسرائیل با تصمیمات آمریکا درباره جنگ و صلح درهم آمیخته شوند.

اهمیت این دیدگاه در آن است که از سوی یک دیپلمات آمریکایی مطرح شده که در مسئولیت های مهمی خدمت کرده است، نه از سوی یک ناظر خارجی که صرفاً روابط دو طرف را از بیرون بررسی می کند.

از دیدگاه مطرح شده توسط او، حمایت و حفاظت از اسرائیل نباید به هدفی مستقل و جدا از منافع آمریکا تبدیل شود، بلکه این رابطه باید بر اساس معیار منافع ملی ایالات متحده مورد ارزیابی قرار گیرد.

معضل آمریکا در این است که اسرائیل همچنان شریکی مهم در حوزه های نظامی و اطلاعاتی به شمار می رود، اما سیاست های برخی دولت های اسرائیل ممکن است واشنگتن را با هزینه هایی مواجه کند که تمایلی به پرداخت آن ها ندارد.

در شرایطی که ایالات متحده به روابط باثبات با کشورهای عربی و حفظ نفوذ خود در منطقه نیاز دارد، جنگ های مکرر اسرائیل و تشدید تنش های منطقه ای می تواند این روابط را پیچیده تر کند.

همچنین دفاع مستمر واشنگتن از اسرائیل در مجامع بین المللی، گاهی این کشور را در برابر انتقادات گسترده قرار می دهد و بر تصویر آن نزد بخش هایی از افکار عمومی جهان تأثیر منفی می گذارد.

در اینجا یک تناقض آشکار نمایان می شود: کشوری که از دیدگاه واشنگتن شریکی مهم در خاورمیانه محسوب می شود، ممکن است در نتیجه برخی سیاست های خود به منشأ مشکلات دیپلماتیک و سیاسی برای آمریکا تبدیل شود.

این بدان معنا نیست که منافع راهبردی این ائتلاف از میان رفته اند، بلکه نشان می دهد که این رابطه پیچیده تر شده و دیگر نمی توان آن را به عنوان منفعتی آمریکایی تلقی کرد که قابل بازنگری نیست.

بحث درباره اسرائیل دیگر به مراکز پژوهشی و محافل دیپلماتیک محدود نمانده، بلکه به درون جامعه آمریکا نیز راه یافته است.

اختلافات میان دموکرات ها و جمهوری خواهان و همچنین در درون هر یک از این دو حزب درباره میزان حمایت نظامی و سیاسی که باید به اسرائیل ارائه شود، افزایش یافته است.

در حزب دموکرات، انتقادات مرتبط با جنگ غزه، کمک های نظامی و سیاست های اسرائیل در قبال فلسطینیان شدت گرفته است.

در مقابل، در درون حزب جمهوری خواه، جریان محافظه کاری ظهور کرده که شعار «اول آمریکا» را سر می دهد، با مشارکت در جنگ های طولانی مدت خارجی مخالفت می کند و خواستار اولویت دادن به اقتصاد آمریکا و منافع داخلی این کشور است.

این جریان یک پرسش اساسی مطرح می کند:

چرا ایالات متحده باید هزینه رویارویی های منطقه ای را تحمل کند که لزوماً دستاورد مستقیمی برای شهروند آمریکایی به همراه ندارند؟

تبدیل روابط با اسرائیل به موضوعی برای اختلافات داخلی و رقابت های انتخاباتی، تحول مهمی محسوب می شود؛ زیرا ائتلاف های سنتی هنگامی که بخشی از اجماع سیاسی حمایت کننده خود را از دست می دهند، بیش از گذشته در معرض بازنگری قرار می گیرند.

ونس و ترامپ: بازگشت شعار «اول آمریکا»

مواضع جریان محافظه کار مخالف جنگ های خارجی، با توجه به ظهور چهره هایی مانند دونالد ترامپ و جی دی ونس، اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

این جریان لزوماً از مخالفت با ائتلاف با اسرائیل آغاز نمی کند، بلکه با تبدیل شدن ائتلاف ها به تعهداتی نامحدود مخالف است و نمی پذیرد که منافع متحدان بر اولویت های آمریکا مقدم شود.

از همین رو، بحث های درون اردوگاه جمهوری خواهان درباره جنگ ها و مداخلات خارجی و این پرسش که آیا سیاست آمریکا در خاورمیانه به بازنگری اساسی نیاز دارد یا خیر، اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

موضوع دیگر صرفاً موضع گیری در قبال اسرائیل نیست، بلکه بخشی از پرسشی گسترده تر درباره نقش آمریکا در جهان است:

آیا واشنگتن همچنان به تحمل هزینه های نظم بین المللی و ائتلاف های خارجی به شیوه سنتی ادامه خواهد داد، یا به سمت کاهش تعهدات خود و بازتنظیم اولویت هایش حرکت خواهد کرد؟ هنگامی که درباره هزینه روابط آمریکا و اسرائیل صحبت می کنیم، نباید این هزینه ها را صرفاً به پول و کمک های نظامی محدود کنیم. این رابطه دارای هزینه های دیپلماتیک است که در دشواری ایجاد توافق های بین المللی نمود پیدا می کند؛ هزینه های منطقه ای که به روابط واشنگتن با کشورهای عربی مربوط می شود؛ هزینه های داخلی که با شکاف میان رأی دهندگان و سیاستمداران ارتباط دارد و همچنین خطرات کشیده شدن آمریکا به رویارویی های نظامی گسترده.

در برخی شرایط، این هزینه ها ممکن است تأثیری به مراتب بیشتر از هزینه های مالی مستقیم داشته باشند.

ایالات متحده خاورمیانه را صرفاً از دریچه اسرائیل نمی نگرد؛ این کشور در خلیج فارس، امنیت انرژی، مسیرهای تجاری، مقابله با گروه های مسلح، رقابت با چین و روسیه و حفاظت از کشتیرانی بین المللی نیز منافعی دارد.
بنابراین، هرگونه سیاست منطقه ای که واشنگتن را بارها میان حمایت از اسرائیل و حفظ روابط و منافع دیگر خود مجبور به انتخاب کند، آن را با یک معادله راهبردی پیچیده مواجه خواهد ساخت.

سه سناریو برای آینده روابط

واشنگتن با سه مسیر احتمالی روبه رو است: نخست: ادامه ائتلاف سنتی در این سناریو، اختلافات مهار می شوند و حمایت نظامی و سیاسی آمریکا از اسرائیل در چارچوب شناخته شده کنونی ادامه پیدا می کند. دوم: حرکت به سوی ائتلاف مشروط در این مسیر، همکاری امنیتی ادامه خواهد یافت، اما فشارهای آمریکا بر دولت اسرائیل افزایش پیدا می کند و برخی اشکال حمایت به سیاست های اتخاذشده از سوی اسرائیل و میزان هماهنگی آن ها با منافع آمریکا مشروط خواهد شد. سوم: کاهش اجماع سیاسی آمریکا درباره روابط با اسرائیل در این سناریو، روابط دو طرف در برابر تحولات انتخاباتی و حزبی آسیب پذیرتر می شود و از میزان مصونیت سیاسی آن کاسته خواهد شد؛ هرچند همکاری نظامی و اطلاعاتی در زمینه هایی که منافع مشترک دو طرف را تأمین می کنند، ادامه خواهد یافت. صرف تبدیل شدن این رابطه به موضوعی برای اختلافات گسترده سیاسی و انتخاباتی نشان می دهد که ماهیت آن دیگر از بازنگری و ارزیابی مجدد مصون نیست. نتیجه گیری: آیا آمریکا می تواند میان امنیت اسرائیل و منافع ملی خود تفکیک قائل شود؟ معضل ایالات متحده در اصل وجود ائتلاف با اسرائیل نیست، بلکه در حدود و چارچوب این ائتلاف و میزان توانایی واشنگتن برای حفظ استقلال تصمیم گیری راهبردی خود نهفته است. در اینجا باید بُعد دیگری از روابط اسرائیل و آمریکا را نیز بر اساس دیدگاه سید شهید حسن نصرالله مورد توجه قرار دهیم؛ آنجا که ایشان می گفت: «اسرائیل برای آمریکا کار می کند» و این اسرائیل نیست که تصمیمات آمریکا را هدایت می کند؛ هرچند میان دو طرف، فضای محدودی برای بحث و اختلاف نظر وجود دارد. بر این اساس، ما با نوعی درهم تنیدگی در تصمیم گیری و تأثیرگذاری میان دو متحد روبه رو هستیم؛ دو متحدی که در گذشته و همچنان امروز، به نمادی از بحران هایی تبدیل شده اند که مدت زمان طولانی ادامه یافته و آثار آن ها بر منطقه و جهان همچنان باقی است. تاریخ به ما می آموزد که ائتلاف ها برای همیشه ثابت باقی نمی مانند و کشورها هنگامی که توازن منافع و هزینه ها تغییر می کند، روابط خود را مورد بازنگری قرار می دهند. بنابراین، بن بست اسرائیل در محاسبات آمریکا در نبود اهمیت این ائتلاف نیست، بلکه در افزایش پرسش ها درباره بهای آن، اینکه چه کسی این بها را می پردازد و تا چه زمانی می توان بدون بازنگری به این وضعیت ادامه داد، نهفته است. انتهای پیام