پژواک نور در بن بست مه ها

در گردنه های مه آلود و صخره های سخت گذر ارسباران، جایی که شیب های تند و پیچ های تکرارشونده جاده های ورزقان مرزهای پایداری آموزشی را به تصویر می کشند، سکوت سنگین پاییز با قدم های دو معلم جوان شکسته شده است. در پاییز سرد این خطه، مدرسه معنایی فراتر از دیوارهای سیمانی دارد؛ هادی غفاری در روستای چیچکلو با مدرسه ای یک تخته سیاه و تنها دو دانش آموز «خواهر و برادر پایه های سوم و پنجم»، و علی حسن پور در جایگاه مدیر آموزگار روستای برازین، تجسم نسلی از فرهنگیان دهه هشتادی هستند. این معلمان برآمده از مکتب قرآن که حفظ کلام وحی را از روزهای کودکی آغاز کرده اند، اکنون اعجاز معنوی، اخلاقی و علمی آیات را به متن زیست کلاسی و تربیتی محروم ترین مناطق آذربایجان شرقی آورده اند تا قرآن را نه به عنوان تشریفاتی حاشیه ای، بلکه به مثابه قطب نمای زیستی و راهبرد رشد علمی به کار ببندند.

کلاس دو نفره چیچکلو؛ صبوری ده ساله برای فتح قله حفظ

سکوت روستای چیچکلو را تنها صدای همخوانی نامنظم دو کودک و لحن آرام هادی غفاری می شکند؛ معلم جوانی متولد 1380 از دیار اهر که حالا دومین سال تدریسش را در محروم ترین نقاط تجربه می کند. نگاهش به دو دانش آموزش دختری در پایه پنجم و برادری در پایه سوم نگاه یک مربی معمولی نیست؛ وی به این دو کودک به عنوان بذرهای امیدی می نگرد که می توانند حافظان فردای منطقه باشند.

داستان پیوند هادی با کلام وحی به هفت سالگی و نیمکت های کلاس اول ابتدایی در اهر بازمی گردد. وی در میان خاطراتش از معلم آن سال ها، علیرضا مغانی، با احترامی عمیق یاد می کند؛ مردی که نخستین تصویر نماز جماعت را در ذهن کودکانه هادی ترسیم کرد. اما موتور محرکه این مسیر ده ساله، مادری با مدرک دیپلم سال 1379 بود که خانه را به مکتب خانه ای صمیمی بدل ساخت و پایاپای فرزند، مشق های ریاضی، فارسی و قرآن را تمرین کرد.

این سیر ده ساله هرگز هموار نبود. اوج تلاطم روحی هادی در پاییز 1401 رقم خورد؛ روزهایی که داغ سنگین و ناگهانی درگذشت برادر، روحش را درهم شکست و بیماری سختی تنش را فرسود.

هادی غفاری در بازخوانی آن ایام با لحنی متأثر به خبرنگار ایکنا می گوید: آن یک ماه به اندازه سال ها زجر و سختی گذشت، اما اعتکاف پای کلمات مصحف و چنگ زدن به ریسمان وحی، وی را از سیاه چاله های افسردگی نجات داد و قرآن برای من آرامشی فراتر از هم صحبتی با صمیمی ترین انسان ها بود؛ پناهگاهی که در تنهایی ها به دادم رسید.

وی مفاخر بومی شهرش را سرمایه های هویت خود می داند؛ از فقیه فقید آیت الله شیخ حسین برقی(ره) تا استاد قیاسی، مفسر و قرآن پژوه مسجد تاریخی ابواسحاق اهر نام برد. معتقد است: چنین چهره های گمنامی، سنگ بنای اخلاق و درستکاری اند و جوان امروز بیش از هر چهره پرزرق وبرق رسانه ای، نیازمند تأسی به چنین مربیانی است.

سنگر برازین؛ مهندسی حافظه و رد اعجاز علمی در کلاس درس

کمی آن طرف تر در روستای برازین، علی حسن پور روزهای کاری اش را با دو مسئولیت سنگین سپری می کند. مدیر آموزگار مدرسه دولتی روستا است. وی که دیپلم علوم تجربی دارد و دانش آموخته رشته آموزش ابتدایی از دانشگاه فرهنگیان است، سیمایی دقیق و تحلیلی از معلم تراز تمدن اسلامی ارائه می دهد.

وی ورودش به وادی حفظ را از سنین زیر ده سالگی با هدایت و تشویق بی دریغ پدر و مادر کلید زد؛ مسیری دو ساله که در آن توانست جزء سی ام و جزء یکم قرآن مجید را با تسلطی مثال زدنی به خاطر بسپارد. وی با چالش ذهنی جامعه درباره افت تحصیلی حافظان قرآن برخوردی تجربی و مستدل دارد.

این مععلم دوره دبستان تجربه زیسته خود را پیش می کشد و استدلال می کند که حفظ عبارات موزون، قواعد تجویدی و بار معنایی آیات نه تنها سدی در برابر درس های مدرسه نیست، بلکه ساختار حافظه فعال را گسترش می دهد و درک ریاضی و علوم را تسهیل می کند. حفظ قرآن ذهن را برای یادگیری چندبعدی آماده می سازد و دانش آموز حافظ، چند گام از دیگران در فهم دروس جلوتر است.

در نگاه حسن پور، تدریس صرفاً بازگو کردن سرفصل های مصوب نیست. وی در کلاس درس برازین، مفاهیم انتزاعی قرآن را به ابزاری ملموس برای تربیت تبدیل می کند. وقتی صحبت از عدالت و جایگاه انسانی است، وی آیه کرامت و تقوا را به میان می کشد و برای دانش آموزان توضیح می دهد که سرویس های طلا، دارایی های پرزرق وبرق و خودروهای مدل بالا، مقیاس های پوچ برتری هستند و تنها سنجش حقیقی، فضیلت تقواست. یا در پیوند علم و دین، کلیپ های علمی تأییدشده درباره انبساط و گسترش کیهان را روی صفحه نمایش می برد تا به کودکان نشان دهد فیزیک و اخترشناسی معاصر، تازه در حال رسیدن به سرنخ هایی هستند که قرآن بیش از 14 سده قبل از آن پرده برداشته بود. الگوی مطلقش در این ثبات قدم، پیوند قلبی ناگسستنی با سیره مادر سادات، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) است.

از آسیب شناسی فضای مجازی تا اعتدال در زیست تحصیلی

وقتی سخن از آسیب شناسی نسل نو و مواجهه با بحران سرگرمی های دیجیتال به میان می آید، هر دو آموزگار منظومه ای هماهنگ، واقع بینانه و در عین حال عمل گرایانه پیش می نهند؛ رویکردی که حضور فضای مجازی را انکار نمی کند، اما انفعال در برابر آن را نیز نمی پذیرد.

هادی غفاری در این میانه بر اصل تعادل و پرهیز از هرگونه افراط وتفریط دست می گذارد. وی معتقد است: حتی در مسیر حفظ و انس با قرآن نیز نباید دچار زیاده روی شد تا مبادا این اشتیاق به دلزدگی دانش آموز یا عقب ماندگی او از تکالیف متداول درسی بینجامد.

یشنهاد غفاری برای نوجوانان امروز، تغییر کاربردی تلفن همراه از یک ابزار وقت گیر به سکویی برای یادگیری است؛ اینکه هر دانش آموز تنها روزانه 10 تا 20 دقیقه از زمان خود را به کار با نرم افزارهای قرآنی و جستجوی پاسخ پرسش های فکری و عقیدتی در فضای مجازی اختصاص دهد تا پیوند میان ایمان و فناوری به تدریج قوام یابد.

در نقطه مقابل، علی حسن پور فرمولی فشرده تر و متناسب با کم حوصلگی نسل شبکه های اجتماعی پیشنهاد می کند. وی با تکیه بر تجربه زیسته خود و سیره بزرگان، بر این باور است: ایجاد عادت های کوچک پنج دقیقه ای در روز حتی با خواندن نیم صفحه از قرآن و درنگ بر ترجمه فارسی آن کافی است تا مغناطیس معنا، ذهن جستجوگر نوجوان را مجذوب کند و مانع غرق شدن او در گرداب محتواهای سطحی وب شود.

این نگرش اعتدالی و معنامحور، در افق های تحصیلی و دانشگاهی هر دو معلم نیز سایه انداخته است. غفاری که دوره کارشناسی خود را در رشته علوم تربیتی به پایان رسانده، اکنون ادامه مسیر را در مقطع ارشد رشته های علوم قرآن و حدیث یا فقه و حقوق اسلامی جستجو می کند؛ و در سوی دیگر، حسن پور ماندگاری و ارزش هر علم دانشگاهی را در گره خوردن آن با مبانی معرفتی کلام وحی می داند تا دانش روز از دایره محفوظات و نظریه های بی اثر، به عرصه عمل و زیست اجتماعی راه یابد.

مطالبه مشترک معلمان ارسباران از مدیران پایتخت نشین

سخن پایانی این دو معلم جوان، نه شکوه های معیشتی و سختی راه های مواصلاتی، بلکه دغدغه ای عمیق از جنس مهجوریت زدایی است. هادی غفاری با نقدی صریح بر ساختار اجرایی برخی مدارس گلایه می کند: تفکری اشتباه در برخی مجموعه ها شکل گرفته که زنگ قرآن را در سایه ریاضی و علوم، بی اهمیت جلوه می دهد؛ باوری غلط که ساختار هویتی کودک را پیش از ریشه دواندن اخلاق مخدوش می کند.

علی حسن پور نیز دست روی کمبودی ملموس می گذارد. کمبود شدید نسخه های قرآن فیزیکی در کتابخانه های مدارس روستایی است. وی صریحاً از مسئولان اداره کل آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی می خواهد : مدارس را به مصاحف نفیس و باکیفیت مجهز کنند تا ارتباط حسی، بساوایی و عینی کودکان با متن قرآن کریم برقرار شود و کتاب آسمانی از طاقچه ها به دست های جستجوگر دانش آموزان بیاید.

کلاس درس در چیچکلو و برازین به پایان می رسد. مه دوباره گردنه های ورزقان را می پوشاند، اما در عمق این صخره ها، دو آموزگار دهه هشتادی توانسته اند با نور کلمات وحی، سرمای پاییز را برای کودکان ارسباران به گرمایی پایدار از جنس امید و آگاهی بدل سازند.

زهرا ژرفی مهر

انتهای پیام