تلاوت حرفه ای قرآن بر سلامت، زیبایی و تأثیرگذاری استوار است

ابوالفضل چمنی، قاری قرآن در گفت و گو با ایکنا از خراسان رضوی در تشریح ویژگی های یک تلاوت حرفه ای و اثرگذار اظهار کرد: به نظر من، تلاوت حرفه ای و اثرگذار سه پایه دارد؛ سلامت، زیبایی و تأثیرگذاری. سلامت تلاوت به این معناست که قرآن را از نظر روخوانی، تجوید، وقف و ابتدا و تلفظ صحیح کلمات به درستی بخوانیم. داشتن فصاحت و لهجه مناسب نیز در این بخش قرار می گیرد.

وی ادامه داد: زیبایی تلاوت به این معناست که بتوانیم نغمه ها را به درستی در کلمات پیاده کنیم تا تلاوت شنیدنی باشد. تأثیرگذاری نیز زمانی شکل می گیرد که تلاوت با معنا و حال قاری گره بخورد و بر قلب مستمع بنشیند. در واقع ابتدا قاری باید از تلاوتش چیزی بفهمد و سپس آنچه را درک کرده است به مستمع منتقل کند.

این مربی فعالیت های قرآنی آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت توجه به سلامت تلاوت پیش از پرداختن به زیبایی های صوتی و لحنی تصریح کرد: اگر بخواهیم تلاوتی حرفه ای و اثرگذار داشته باشیم، ابتدا باید بر سلامت تلاوت خود تأکید کنیم. خانه ای را تصور کنید که بنا، فونداسیون و چارچوب آن مشکل دارد ;i در چنین شرایطی، هیچ زیبایی و نقشی روی دیوارهای آن به چشم نمی آید و حتی اگر تزئیناتی هم انجام شود، همه متوجه وجود مشکل اساسی در بنا خواهند شد.

چمنی افزود: در تلاوت قرآن نیز همین موضوع صدق می کند. ابتدا باید بنا و چارچوب را درست کنیم و پس از آن به سراغ تزئینات برویم، به عبارت دیگر نخست باید فونداسیون تلاوت را به درستی شکل دهیم و سپس زیبایی های لحنی و صوتی را به آن اضافه کنیم.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا قاری حرفه ای باید بتواند مستقل از شرایط روحی خود، همواره تلاوتی باکیفیت ارائه دهد، بیان کرد: درست است که قاری حرفه ای کسی است که کیفیت کارش نباید به حال او وابسته باشد، اما در تلاوت قرآن این موضوع نمی تواند چندان کارساز باشد و به عنوان یک قانون در نظر گرفته شود، چراکه اگر حال عمومی، روانی و ذهنی قاری خوب نباشد، قطعاً بر تلاوت او تأثیر می گذارد، بنابراین، حال خود قاری ارتباط مستقیمی با کیفیت تلاوتش دارد.

این قاری حرم مطهر رضوی تصریح کرد: حتی به ما توصیه شده است که اگر حال خوبی نداریم، سراغ تلاوت نرویم و قرآن نخوانیم. گاهی به جلسات مختلف می رویم و از ما درخواست می شود که تلاوت کنیم، اما ممکن است در آن روز خسته باشیم یا از نظر روحی و روانی شرایط مناسبی نداشته باشیم. در چنین وضعیتی ممکن است تلاوت ما کیفیت مطلوبی نداشته باشد.

چمنی با اشاره به تأثیر متقابل تلاوت و وضعیت روحی قاری گفت: البته گاهی ممکن است خود تلاوت بتواند حال ما را بهتر کند، یعنی با خواندن قرآن، حال نامناسب خود را به شرایط مطلوب تری برگردانیم. این موضوع زمانی می تواند اتفاق بیفتد که با تلاوت خود، حال مستمع را خراب نکنیم.

وی ادامه داد: اگر متوجه شدیم که حال مناسبی برای تلاوت نداریم، بهتر است به سراغ تلاوتی معنا محور برویم و فارغ از پیچیدگی های لحنی، صوتی و تکنیک های مربوط به صدا، قرآن را بخوانیم. پرداختن به ظرافت های فنی و پیچیدگی های صوتی را می توان به زمانی موکول کرد که از آمادگی روحی و روانی لازم برخوردار باشیم.

این کارشناس هنرهای آوایی دینی با اشاره به اهمیت آمادگی ذهنی پیش از تلاوت اظهار کرد: برای تسلط بر شرایط و مدیریت وضعیت روحی و ذهنی پیش از تلاوت، روش هایی وجود دارد که متأسفانه کمتر درباره آن ها صحبت شده است. یکی از این موارد، آرامش پیش از تلاوت است، به این معنا که قاری باید قبل از شروع، خود را آرام کند و به ذهن و افکارش آرامش بدهد.

انتخاب محدوده صوتی مناسب؛ گامی در مسیر تلاوت حرفه ای

چمنی درباره انتخاب محدوده صوتی مناسب برای تلاوت بیان کرد: شاید اصطلاح «پرده مطلوب» چندان دقیق نباشد و بهتر است از تعبیر «گام مطلوب»، «نت مطلوب» یا «محدوده صوتی مطلوب» استفاده کنیم. هر خواننده ای، چه قاری قرآن، چه مداح و چه فردی که در حوزه های دیگر خوانندگی فعالیت می کند، باید محدوده ای از صدای خود را انتخاب کند که در آن کیفیت بهتری دارد.

وی ادامه داد: به محدوده ای که صدا در آن کیفیت قابل قبولی دارد و زیبا شنیده می شود و قاری یا خواننده می تواند بدون فشار و تکلف در آن اجرا کند، تونالیته صوتی می گوییم. هر فرد باید تونالیته صوتی خود را بشناسد و متناسب با آن اجرا داشته باشد.

این قاری حرم مطهر رضوی با بیان اینکه تونالیته صوتی در هنرهای مختلف متفاوت است، اظهار کرد: این محدوده در ترتیل، تحقیق، اذان و دعاخوانی شکل های متفاوتی دارد و قاری باید با توجه به حوزه ای که قصد اجرا در آن را دارد، تونالیته صوتی مناسب را انتخاب کند.

چمنی ادامه داد: این محدوده هم بخش های پایین صدا و هم بخش های بالای آن را در بر می گیرد. زمانی که قاری تونالیته صوتی خود را به درستی انتخاب کند، می تواند بدون تکلف در بخش های بم و اوج صدا اجرا داشته باشد؛ موضوعی که در تلاوت بسیاری از قاریان مصری به خوبی دیده می شود. در چنین تلاوتی، مخاطب با اجرای قاری همراه می شود و در طول شنیدن آن احساس نمی کند که قاری برای رسیدن به نت های پایین یا بالا تحت فشار قرار گرفته است.

وی با اشاره به اینکه حتی قاریان مصری نیز گاهی در انتخاب محدوده صوتی با چالش مواجه می شوند، گفت: منظور من قاریانی هستند که سبک تلاوت خود را بر اساس تونالیته صوتی شان انتخاب می کنند. برای نمونه، مرحوم استاد صیاد بخشی از صدای خود را که کیفیت و زیبایی بیشتری دارد، بیشتر به کار می گیرد. ممکن است صدای او در محدوده اوج به اندازه بخش های دیگر قدرت نداشته باشد و به همین دلیل، بخش بیشتری از تلاوت خود را از محدوده توسط به بالا انتخاب می کند و تأکید چندانی بر بم خوانی ندارد، هرچند بخش بم صدای او نیز کیفیت خوبی دارد.

این داور مسابقات قرآنی با اشاره به نمونه دیگری از قاریان مصری افزود: گاهی قاری محدوده صوتی ای را انتخاب می کند که ممکن است در بخشی از آن، صدایش از زیبایی و کیفیت مطلوبی برخوردار نباشد، اما سبک انتخابی او به گونه ای است که برای نشان دادن گستره صوتی خود ناچار است از آن محدوده نیز استفاده کند. برای مثال، مرحوم استاد مصطفی اسماعیل از پایین ترین نت صدای خود شروع می کرد و تا بالاترین نت صدایش پیش می رفت.

چمنی بیان کرد: در محدوده پایین صدای استاد مصطفی اسماعیل، برخی نت های ابتدایی ممکن است از مطلوبیت و کیفیت صوتی چندانی برخوردار نباشند، اما از آنجا که سبک تلاوت او گستره صوتی وسیعی دارد، برای اجرای آن سبک ناچار است از این محدوده شروع کند، بنابراین، انتخاب تونالیته صوتی فقط به معنای انتخاب زیباترین بخش صدا نیست، بلکه گاهی محدوده ای انتخاب می شود که با وجود افت نسبی کیفیت در برخی نت ها، امکان ارائه مقصود قاری و اجرای سبک مورد نظرش را فراهم می کند.

وی در جمع بندی این موضوع گفت: در نتیجه تونالیته صوتی را هم می توان محدوده زیبای صدا دانست و هم محدوده ای که صدا در آن، حتی اگر در برخی قسمت ها با افت کیفیت یا نازیبایی همراه شود، بتواند مقصود قاری را در سبک انتخابی اش نشان دهد. انتخاب محدوده صوتی مناسب یکی از موارد اثرگذار در شکل گیری تلاوت حرفه ای است. با این حال، همان طور که گفته شد، ابتدا باید تلاوت از سلامت برخوردار باشد و پس از آن به مرحله زیبایی برسیم. امیدوارم همه ما تلاوت هایی سالم و زیبا داشته باشیم؛ تلاوت هایی که به قلب و دل مستمع نفوذ کند و موجب شود مخاطبان روزبه روز به قرآن نزدیک تر شوند.

انتهای پیام