مستندساز: تصویر بدون روایت، مستند نیست باید به شخصیت های واقعی نزدیک شویم

به گزارش خبرگزاری صداوسیما کارگاه انتقال تجربه محسن اسلام زاده در حوزه مستند با حضور علاقه مندان این عرصه در پردیس سینمایی ملت برگزار شد. اسلام زاده در این نشست با اشاره به مسیری که مستندسازان طی سال های گذشته پشت سر گذاشته اند، اظهار کرد: در دهه 80 که فعالیت مستندسازی را آغاز کردیم، امکانات محدودی داشتیم و حتی برای ساخت آثارمان با مشکلات مالی روبه رو بودیم، اما امروز مستندسازان ایرانی در حوزه های اجتماعی، سیاسی و پرتره آثار قابل توجهی تولید کرده اند و توانسته اند در جشنواره های مختلف بین المللی نیز حضور پیدا کنند.

وی با بیان اینکه مستندسازی حرفه ای سخت، اما شیرین است، افزود: ما مستند می سازیم تا وقتی به کشورمان تجاوز می شود، صدای مظلومیت مردم را به گوش جهان برسانیم. برای رسیدن به این هدف، باید از همان لحظه نخست وقایع را ثبت کنیم. دوربین و حتی تلفن همراه باید همیشه در دسترس مستندساز باشد؛ چراکه ممکن است یک اتفاق مهم فقط یک بار رخ دهد و فرصت ثبت دوباره آن وجود نداشته باشد.

این مستندساز با تأکید بر اینکه فیلمبرداری بدون داشتن روایت و قصه ارزش مستند کافی ندارد، تصریح کرد: من مخالف فیلم گرفتن بی هدف هستم. تا زمانی که روایت ندارید و نمی دانید قرار است قصه چه کسی را برای مخاطب تعریف کنید، نباید صرفاً دوربین را روشن کنید. تصاویر زیبا به تنهایی فیلم نمی سازند؛ آنچه به اثر هویت می دهد، قصه و شخصیت آن است.

اسلام زاده با اشاره به اهمیت ثبت وقایع در محل زندگی و اطراف فیلمساز گفت: برای پیدا کردن سوژه لازم نیست حتماً به کشور های دیگر سفر کنید. از محله و اطراف خودت

ان شروع کنید. ممکن است در همان نزدیکی، خانواده ای داغدار، یک امدادگر، یک کادر درمان یا فردی با تجربه ای متفاوت حضور داشته باشد که قصه زندگی اش ظرفیت تبدیل شدن به یک مستند را داشته باشد.

وی با اشاره به تجربه ساخت مستند درباره حادثه مدرسه ای در شهر آبیک، افزود: در چنین اتفاقاتی باید علاوه بر تصاویر اولیه، سراغ آرشیو دوربین های مداربسته و اسناد تصویری رفت. در این مستند، تصاویر مدرسه و روایت یکی از دانش آموزان و اتفاقی که برای او رخ داده بود، به شکل گیری قصه کمک کرد. گاهی یک جزئیات کوچک می تواند اثری بسازد که در سطح بین المللی دیده شود.

این مستندساز یکی از مهم ترین اصول مستندسازی بحران را نزدیک شدن به شخصیت ها دانست و گفت: اگر می خواهید درباره هلال احمر، آتش نشانی یا خانواده های شهدا فیلم بسازید، به جای پرداختن کلی به یک مجموعه، یک نفر را انتخاب کنید و به او نزدیک شوید. باید رفاقت کنید، وقت بگذارید و قصه زندگی او را کشف کنید. این کار گاهی دشوار است و ممکن است به زمان زیادی نیاز داشته باشد، اما نتیجه آن می تواند یک روایت متفاوت و تأثیرگذار باشد.

اسلام زاده با اشاره به تجربه حضور خود در لبنان در روز های آغازین حملات رژیم صهیونیستی اظهار کرد: در روز های نخست، بیشتر انر

ژی ما صرف ثبت وقایع و فعالیت های رسانه ای می شد، اما پس از فروکش کردن موج اولیه حوادث، با هدف مشخص و پس از تحقیق و هماهنگی سراغ تولید مستند رفتیم. حتی در آن شرایط نیز باید بدانیم مخاطب چه چیزی را نیاز دارد؛ صرفاً نمایش مکرر انفجار و ویرانی کافی نیست و باید زندگی مردم، وضعیت شهر ها و تلاش آنها برای ادامه حیات را هم روایت کرد.

وی همچنین بر ضرورت داشتن رویکردی امیدوارانه در آثار بحران تأکید کرد و گفت: نباید همه تصاویر و روایت ها صرفاً سیاه و تلخ باشند. در دل سختی ها، حماسه، مقاومت و امید هم وجود دارد. مستندساز باید این ابعاد را ببیند و با شناخت دقیق موضوع و مشورت با افراد آگاه، مسیر روایت خود را انتخاب کند.

اسلام زاده در بخش دیگری از این کارگاه، مطالعه را لازمه پیشرفت در مستندسازی دانست و کتاب های «کارگردانی مستند» نوشته مایکل رابینگر، «دستور زبان نما» و «دستور زبان تدوین» و همچنین کتاب «مصاحبه در فیلم مستند» نوشته رابرت صافاریان را به علاقه مندان پیشنهاد کرد.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت صدابرداری و آمادگی فنی فیلمسازان گفت: حتی با یک تلفن همراه هم می توان کار مستند ساخت، اما باید ابزار های اولیه مانند میکروفن و پایه مناسب را در اختیار داشت. همچنین صدا های محیط، سکوت و جزئیات صوتی باید از همان زمان تصویربرداری ثبت شوند.