کارگردان سینما: فیلم سازان باید از ته دل سراغ روایت جنگ بروند

به گزارش خبرگزاری صداوسیما  فرزاد موتمن با اشاره به تجربه شکل گیری سینمای مقاومت در کشور های مختلف اظهار کرد: به نظر می رسد هر جا جنگی اتفاق افتاده، سینمای مقاومت نیز شکل گرفته است. این نوع سینما اساساً در کشور هایی پدید می آید که مورد تعرض و تهاجم قرار می گیرند؛ مانند ایران که هدف حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفت.

وی با اشاره به نمونه هایی از سینمای مقاومت در تاریخ سینمای جهان افزود: در اروپای شرقی دهه 1950، آثاری درباره مقاومت پارتیزان ها در برابر تهاجم فاشیست ها ساخته شد. در کوبا نیز سینمایی با این رویکرد وجود داشت که هم به اتفاقات داخلی این کشور و هم به موضوعاتی مانند جنگ ویتنام می پرداخت. از جمله مستند های شاخص این حوزه، فیلم «خانه های سه شنبه سیزدهم» ساخته سانتیاگو آلوارز درباره بمباران هانوی در سال 1969 است.

این کارگردان درباره آثار سینمایی مرتبط با جنگ اخیر ایران گفت: هنوز فیلم ها را ندیده ام، اما آنچه به نظرم می رسد این است که عده ای خیلی سریع شروع به فیلم سازی کردند. معمولاً آثار مهم درباره یک اتفاق، به زمان نیاز دارند؛ وقتی بیش از اندازه به یک موضوع نزدیک هستیم، نمی توانیم آن را به درستی ببینیم. باید از آن فاصله گرفت تا امکان تماشای دقیق تر و روایت درست تر فراهم شود.

موتمن ادامه داد: به نظرم در آینده آثار مهمی درباره اتفاق میناب و حملات هوایی به ایران ساخته خواهد شد، اما اینکه بلافاصله پس از وقوع حمله عده ای به دنبال دریافت امکانات و بودجه برای ساخت فیلم باشند، کمی فرصت طلبانه به نظر می رسد. فیلم ساز باید بتواند حتی بدون امکانات و محدودیت های حمایتی، برای بیان آنچه از مقاومت در ذهن دارد، دست به کار شود.

خاطرات آبادان؛ روایت هایی که می توانند به فیلم تبدیل شوند

وی که بخشی از سال های جنگ تحمیلی با عراق را در آبادان گذرانده است، با اشاره به خاطرات شخصی خود از آن دوران گفت: از سال 1358 تا 1363 در آبادان زندگی کردم و اتفاقات زیادی را از نزدیک دیدم. یکی از تجربه های من این بود که هر هفته، با وجود بسته بودن جاده آبادان به خرمشهر و قرار گرفتن مسیر در محدوده جبهه، باید از مسیر شط العرب و حوالی فاو خودم را به بندر امام و سپس اهواز می رساندم تا از اداره ارشاد فیلم بگیرم و برای نمایش به آبادان بیاورم.

موتمن افزود: پنجشنبه ها پس از دعای کمیل در بیمارستان آبادان، برای بسیجی ها فیلم هایی نمایش می دادم که به آنها روحیه می داد؛ آثاری مانند «باراباس» و «اسپارتاکوس». به نظرم همین تجربه می توانست دستمایه ساخت یک فیلم خوب باشد.

این کارگردان همچنین خاطره انتقال پیانوی خواهرش از آبادان به تهران در روز های جنگ را روایت کرد و گفت: خواهرم که آن زمان در ایران نبود، از من خواست پیانویش را از آبادان به تهران منتقل کنم. برای این کار باید با کامیون از مسیری باتلاقی در محدوده جبهه عبور می کردم تا به قایق برسم. در آن مسیر با مردی از عشایر عرب روبه رو شدم که می خواست همراه با گاومیشش سوار قایق شود. گاومیش تنها دارایی او بود و سرانجام توانستم صاحب قایق را راضی کنم که هر دو را سوار کند. آن شب من، پیانو، آن مرد و گاومیشش با قایق از شط العرب به سمت بندر امام حرکت کردیم، در حالی که تمام شب صدای درگیری و جنگ در اطرافمان جریان داشت. این خاطره به نظرم ظرفیت تبدیل شدن به یک فیلم را دارد؛ البته برای پرداختن به آن باید بیشتر فکر و کار کرد.

سینمای مقاومت به روایت های متنوع نیاز دارد

موتمن با بیان اینکه سینما را نمی توان صرفاً با موضوع و مضمون آن ارزیابی کرد، اظهار کرد: من هنگام تماشای فیلم فقط به موضوع نگاه نمی کنم؛ اتمسفر برایم اهمیت دارد. سینما هنری اتمسفریک است و باید آن را مانند موسیقی و نقاشی دید. به همین دلیل گاهی فیلم هایی که کمتر به قصه گویی متکی هستند، در انتقال تجربه جنگ و مقاومت موفق تر عمل می کنند.

وی با اشاره به فیلم «جهنم در اقیانوس آرام» ساخته جان بورمن، آن را نمونه ای از آثاری دانست که از طریق اتمسفر و فضای سینمایی خود به موضوع جنگ می پردازند و افزود: سینما لزوماً نمی تواند به ابزاری برای مقاومت تبدیل شود و تلاش هایی که در این مسیر انجام شده، همیشه به آثار موفقی منجر نشده است.

این کارگردان در پاسخ به پرسشی درباره دشواری ورود فیلم سازان جوان به حوزه سینمای جنگ گفت: من خودم فیلم جنگی نساخته ام که بخواهم دیگران را نصیحت کنم چگونه وارد این حوزه شوند. هر کسی باید راه خودش را پیدا کند و به هر حال برای ورود به این مسیر باید به دل دریا زد و ایده ها را به سمت تولید برد.

موتمن: سینمای مقاومت را دولتی و شعاری نکنید

وی در بخش دیگری از این گفت و گو با اشاره به حمایت نهاد های سینمایی از تولید آثار مرتبط با فلسطین و جنگ، گفت: نهاد هایی که در این حوزه فعالیت می کنند، به فیلم سازی مانند من اعتماد نمی کنند تا برای ساخت اثر به سراغ چنین موضوعاتی برود. شاید یکی از دلایلش این باشد که آنها همه چیز را شعاری می خواهند، در حالی که آنچه من می سازم ممکن است با نگاه آنها متفاوت باشد.

موتمن با اشاره به تجربه حضور در هیئت داوران جشنواره فیلم فجر در بخش «زیتون شکسته» عنوان کرد: در آن بخش فیلم هایی از سوریه، لبنان، غزه و ایران داشتیم. به نظرم ضعیف ترین فیلم متعلق به ایران بود، در حالی که آثار سوریه و اردن فیلم های بسیار خوبی بودند. مشکل اینجاست که در اینجا می خواهند همه چیز را دولتی کنند و دقیقاً مشخص کنند چه اثری باید ساخته شود.

وی تأکید کرد: سینمای مقاومت به قرائت های مختلف نیاز دارد. اگر واقعاً می خواهیم این سینما رشد کند، باید به فیلم سازان میدان بدهیم تا به صورت غریزی و بر اساس احساس و دغدغه خود به سراغ این موضوع بروند. نباید آن را سازمانی و حکومتی کنیم؛ زیرا در این صورت عده ای در صف نهاد های حمایتی قرار می گیرند و عده ای دیگر از این امکان محروم می شوند.

این کارگردان گفت: اگر فیلم ساز از درون احساس کند که باید درباره جنگ یا فلسطین فیلم بسازد، خودش برای پیدا کردن سرمایه گذار و فراهم کردن امکانات تلاش می کند؛ حتی ممکن است برای ساخت فیلم به غزه برود. مهم این است که کسی به او دیکته نکند چه چیزی بسازد و چه روایتی را انتخاب کند.