تدوین طرح جامع برای ساماندهی ضایعات و پسماند های کشاورزی

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما؛ هما بهمدی، استادیار علوم و صنایع غذایی از تدوین برنامه راهبردی مدیریت ضایعات و پسماند های کشاورزی و غذایی خبر داد و گفت: تدوین این برنامه جامع در مراحل پایانی قرار دارد و یکی از محور های اساسی آن تاکید بر امکان پذیر بودن اقدامات با بکارگیری فناوری و روش های نوین است.

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات فنی مهندسی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی اظهار داشت: به دنبال تاکید وزیر جهاد کشاورزی و با هدف ترویج فرهنگ درست مصرف، از اوایل سال گذشته نشست های تخصصی و اقدامات مهمی در راستای مدیریت ضایعات محصولات کشاورزی و غذایی انجام شده است.

او تصریح کرد: اصلی ترین نتیجه این اقدامات تدوین «برنامه راهبردی مدیریت ضایعات و پسماند های کشاورزی و غذایی» است که در مراحل نهایی قرار دارد.

بهمدی گفت: این برنامه راهبردی با هدف رفع چالش های مربوط به اسناد بالادستی و سیاست های راهبردی تدوین می شود و انتظار می رود با بررسی چالش ها و توافق میان دست اندرکاران منجر به ارائه 27 تا 28 برنامه عملیاتی شود که می تواند منشا اثر در این حوزه باشد.

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی یکی از اصلی ترین چالش های موجود مدیریت این بخش را واژه شناسی دقیق بین مفاهیم ضایعات و پسماند دانست و افزود: طبق تعاریف سازمان فائو (FAO) ضایعات مواد غذایی به مجموع افت کمی یا کیفی مواد غذایی در طول زنجیره ارزش اطلاق و در نهایت به دو بخش «تلفات» و «دورریز» تقسیم می شود.

بهمدی با بیان اینکه تلفات شامل افت کمی و کیفی تا مرحله خرده فروشی و دورریز شامل افت در فاصله عمده فروشی تا مصرف است، افزود: طبق قانون مدیریت پسماند مصوب سال 1383، پسماند به مجموع مواد جامد، مایع و گاز (به جز فاضلاب) که از فعالیت های انسانی حاصل شده و نیاز به دفع دارد، اطلاق می شود.

او با بیان اینکه پسماند ها به دو دسته عادی و ویژه تقسیم می شوند که در بخش کشاورزی پسماند های زیستی از جمله موارد مهم هستند گفت: پسماند های مشکل ساز مانند مانت های پلاستیکی و ادوات ماهیگیری رها شده در اقیانوس ها از این دسته محسوب می شوند.

بهمدی به تفاوت بنیادین رویکرد مدیریتی در این دو حوزه اشاره کرد و افزود: ما باید میان مدیریت ضایعات و مدیریت پسماند تفکیک قائل شویم چراکه رویکرد در مدیریت ضایعات بر پایه پیشگیری است، زیرا ضایعات قابل پیشگیری هستند، اما رویکرد در مدیریت پسماند بر پایه ارزش آفرینی است، زیرا پسماند ماهیتا محصول جانبی یک تولید یا فرآیند است که با مدیریت صحیح می توان برای آن ارزش آفرینی کرد و میزان حضور آن را در محیط زیست کاهش داد.

کاهش ضایعات بخش کشاورزی نسبت به آمار و ارقام فائو

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی سازمان تحقیقات کشاورزی در تبیین چالش های مدیریت پسماند و ضایعات از ضرورت بکارگیری یک «هرم مدیریتی» صحیح خبرداد و گفت: یکی از مشکلات موجود این است که ما به جای حرکت از قاعده هرم، گاهی فعالیت های خود را از انتهای آن آغاز می کنیم.

او با اشاره به تفاوت آماری موجود افزود: طبق آمار های فائو میزان ضایعات در کشور ما به طور میانگین حدود 30 درصد گزارش شده، اما نتایج تحقیقات موسسه فنی و مهندسی نشان می دهد که این رقم در محصولات زراعی کمتر است و احتمالاً عددی در حدود 24 درصد به واقعیت نزدیک تر است.

بهمدی با تحلیل ساختار نرخ ضایعات در کشور های توسعه یافته و در حال توسعه اظهارداشت: آمار های فائو نشان می دهد که در کشور های در حال توسعه مانند ایران میزان تلفات 13 درصد و دورریز 19 درصد است در حالی که در کشور های پیشرفته این روند معکوس است.

بهمدی با بیان اینکه تلفات محصول ناشی از عدم بهره گیری از فناوری و دورریز ناشی از مسائل فرهنگی است، افزود: ما باید با تمرکز بر امکان پذیر بودن اقدامات بر بخش تلفات متمرکز شویم، زیرا که فناوری می تواند در این بخش بیشترین تاثیر را داشته باشد.

او افزود: این تمرکز مستلزم آن است که نظام کشاورزی و غذا به گونه ای طراحی شود که با هم همخوانی داشته باشند یعنی افزایش عملکرد در واحد سطح با تامین کیفیت و پروتئین مورد نیاز در بخش غذا همسو باشد.

عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی با تاکید بر رعایت استاندارد های سلامت گفت: در مدیریت ضایعات و پسماند ایمنی مصرف کننده همواره خط قرمز است و نباید در مسیر ارزش آفرینی، سلامت مصرف کننده به خطر بیفتد.

او با تاکید بر لزوم بهره گیری از فناوری های نوین، ردیابی دیجیتال و فرآیند های آنزیمی و میکروبی برای ارزش آفرینی از پسماند ها افزود: سه اصل کلیدی برای مدیریت این حوزه در پیشگیری از ضایعات، ارزش آفرینی از پسماند ها و دفن ایمن مورد تاکید است.

بهمدی برای تحقق این اهداف نیاز به سه رکن اساسی همچون ایجاد یک نهاد متولی با ساختار اجرایی مشخص برای مدیریت زنجیره تلفات و پسماند، تدوین اطلس ملی جهت شناسایی دقیق نقاط ایجاد ضایعات و اجرای طرح های پایلوت و هماهنگی مستمر با برنامه های بالادستی کشور دارد.