چالش های تولید واکسن در ایران؛ از قیمت گذاری تا زیرساخت ها

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وبدا، مهدی پریان گفت: تولید واکسن، تنها به دانش فنی و توان علمی وابسته نیست؛ این صنعت راهبردی برای تداوم و توسعه فعالیت خود به سرمایه گذاری مستمر، زیرساخت های به روز، نیروی انسانی متخصص و بازاری قابل پیش بینی نیاز دارد.

وی افزود: در ایران، با وجود برخورداری از ظرفیت های علمی و تجربی ارزشمند در مجموعه هایی مانند مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی و انستیتو پاستور ایران، چالش های اقتصادی و ساختاری، مسیر توسعه این صنعت را با دشواری هایی مواجه کرده است.

پریان گفت: یکی از مهم ترین مسائل، فاصله میان قیمت خرید واکسن های تولید داخل و هزینه های واقعی تولید است. زمانی که قیمت گذاری محصولات با هزینه های تأمین مواد اولیه، تولید، کنترل کیفیت و سرمایه گذاری مجدد تناسب نداشته باشد، تولید کننده منابع کافی برای توسعه فعالیت های خود در اختیار نخواهد داشت. در چنین شرایطی، حتی مجموعه هایی با سابقه طولانی و توان علمی قابل توجه نیز در تأمین منابع مورد نیاز برای نوسازی خطوط تولید و ارتقای فناوری با محدودیت روبه رو می شوند.

وی ادامه داد: این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم ایجاد و توسعه زیرساخت های تولید واکسن، سرمایه گذاری سنگینی می طلبد و دستیابی به تولید اقتصادی و رقابت پذیر، به تیراژ مناسب وابسته است. تجربه کشورهای موفقی مانند هند نشان می دهد که تولید انبوه و بهره گیری از اقتصاد مقیاس، نقش مهمی در کاهش هزینه تمام شده و افزایش توان رقابت در بازار جهانی دارد؛ ظرفیتی که دستیابی به آن برای تولیدکنندگان ایرانی، تحت تأثیر تحریم ها و محدودیت های صادراتی، آسان نیست.

معاون تولید و رئیس مجتمع تولیدی تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران افزود: از سوی دیگر، نبود قراردادهای بلندمدت و تضمین شده خرید، چشم انداز سرمایه گذاری در این حوزه را با عدم اطمینان مواجه می کند. تولیدکننده ای که از بازار آینده محصول خود اطمینان ندارد، نمی تواند با اطمینان برای توسعه خطوط تولید، انتقال فناوری و تحقیق و توسعه برنامه ریزی کند. بنابراین، اصلاح نظام قیمت گذاری و ایجاد بازار قابل پیش بینی برای محصولات داخلی، نه یک مطالبه صرفاً اقتصادی، بلکه ضرورتی برای حفظ امنیت و پایداری تأمین واکسن در کشور است.

پریان تأکید کرد: در کنار مسائل اقتصادی، تعدد نهادهای تصمیم گیر و طولانی بودن فرایندهای نظارتی نیز از موانع توسعه اکوسیستم واکسن به شمار می رود. تجربه دوران کرونا نشان داد که با طراحی سازوکارهای متناسب با شرایط اضطراری می توان فرایندهای بررسی و صدور مجوز را تسریع کرد. حفظ و استفاده از این تجربه، همراه با تقویت هماهنگی میان دستگاه های مسئول و مشارکت تولیدکنندگان در تصمیم گیری های مرتبط با برنامه ایمن سازی کشور، می تواند به بهبود شرایط تولید کمک کند.

وی افزود: چالش دیگر، فرسودگی زیرساخت ها و دشواری دسترسی به تجهیزات، قطعات یدکی و فناوری های پیشرفته است. وابستگی به واردات مواد اولیه و محدودیت انتقال فناوری، ضرورت سرمایه گذاری هدفمند در پلتفرم های نوین تولید واکسن را دوچندان می کند. در این میان، مهاجرت نیروی انسانی متخصص نیز تهدیدی جدی برای آینده این صنعت است؛ چراکه حفظ سرمایه انسانی، به اندازه تأمین تجهیزات و منابع مالی اهمیت دارد.

پریان گفت: نگاهی به تجربه کشورهای دیگر نشان می دهد که مسیر واحدی برای توسعه صنعت واکسن وجود ندارد. هند با ترکیب ظرفیت های دولتی و خصوصی و تکیه بر تولید انبوه و صادرات، کوبا با پیوند میان پژوهش و تولید و برزیل با توسعه مشارکت های عمومی و خصوصی، الگوهای متفاوتی را دنبال کرده اند. وجه مشترک این تجربه ها، توجه به پیوند میان سیاست گذاری، سرمایه گذاری، فناوری و بازار است.

وی افزود: برای صنعت واکسن ایران نیز عبور از حمایت های پراکنده و پروژه محور و حرکت به سمت توسعه پلتفرم های پایدار تولید، می تواند راهبردی مؤثر باشد. بازنگری در سیاست های قیمت گذاری و خرید، انعقاد قراردادهای چندساله برای واکسن های اولویت دار، انتقال فناوری، حمایت هدفمند از تولید داخلی بر مبنای کیفیت، ایمنی، اثربخشی و قیمت رقابتی و تقویت هماهنگی میان تولیدکنندگان، از اقداماتی است که می تواند زمینه ساز این تحول باشد.

پریان در پایان اظهار داشت: صنعت واکسن، بخشی از زیرساخت راهبردی سلامت کشور است و پایداری آن را نمی توان صرفاً با اتکا به توان علمی و تلاش متخصصان تضمین کرد. نوسازی زیرساخت ها، حفظ نیروی انسانی و تقویت ظرفیت تولید داخلی، مستلزم سیاست های اقتصادی و حمایتی متناسب با واقعیت های این صنعت است. اصلاح نظام قیمت گذاری در این میان، نقطه آغاز مهمی برای بازسازی توان تولیدی و تضمین آینده صنعت واکسن کشور خواهد بود.