اربعین؛ بستری برای شکل گیری تمدن نوین اسلامی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، همایش «اربعین و رسالت دانشگاه تراز در تحقق تمدن نوین اسلامی» با معرفی طرح سفیرات الحسین علیه السلام با حضور بیش از یکصد نفر از استادان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی در پردیس خواهران دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شد.

حجت الاسلام حمید احمدی، رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین، در این همایش طی سخنانی گفت: دانشگاه تراز اسلامی باید از مرحله مشاهده و توصیف اربعین عبور کند و با نظریه پردازی، مدل سازی و تربیت نیروی انسانی، ظرفیت های این حرکت را در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی به کار گیرد.

رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین، ضمن تبیین ظرفیت های تمدنی پیاده روی اربعین، بر ضرورت ورود جدی دانشگاه ها به عرصه مطالعات عمیق، نظریه پردازی و الگوسازی از این حرکت عظیم اجتماعی تأکید کرد و طرح بین المللی «سفیرات الحسین (ع)» را معرفی کرد.

احمدی با تأکید بر اینکه اربعین را نباید صرفاً در چارچوب یک مناسک زیارتی یا رویدادی مقطعی تحلیل کرد، اظهار کرد: اربعین ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مهم ترین ساختار های اجتماعی و تمدنی برای مواجهه با مسائل کلان جوامع اسلامی و حتی مسائل فراملی را دارد؛ چراکه بسیاری از مسائل امروز بشر از مرز های جغرافیایی فراتر رفته و حل آنها نیازمند شکل گیری ساختار ها و نهاد های تمدنی است.

وی افزود: اربعین می تواند زمینه ساز و پیشران تمدن نوین اسلامی باشد؛ تمدنی که به معنای بازگشت صرف به الگو های تاریخی گذشته نیست، بلکه باید متناسب با اقتضائات جدید جهان و نیاز های امروز جوامع انسانی، در عرصه هایی همچون فناوری، منابع انسانی، مسائل اجتماعی و فرهنگی پاسخ گو باشد.

نظم ایمانی و فرهنگ خدمت؛ دو مؤلفه تمدنی اربعین

رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، یکی از ویژگی های مهم این حرکت را شکل گیری اجتماعی متنوع از نظر فرهنگی، ملیتی و جغرافیایی با وجود هدف و انگیزه مشترک دانست و گفت: در اجتماع اربعین، انسان هایی با تفاوت های گسترده فرهنگی و اجتماعی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و تجربه ای متفاوت از زندگی جمعی و مدنیت را رقم می زنند.

وی خاطرنشان کرد: نظم حاکم بر این اجتماع، برخاسته از اجبار و الزام حکومتی نیست، بلکه نظمی ایمانی و مبتنی بر باور های مشترک است. مردم با انگیزه و اعتقاد شخصی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و همین ویژگی، اربعین را به پدیده ای ارزشمند برای مطالعات جامعه شناختی و تمدنی تبدیل می کند.

احمدی، شکل گیری تمدن خدمت را از دیگر ویژگی های برجسته اربعین برشمرد و تصریح کرد: در این حرکت، رقابت بر سر منافع مادی و کسب سود جای خود را به رقابت در خدمت رسانی می دهد. افراد بدون توجه به ملیت، زبان، فرهنگ و مذهب زائران به آنان خدمت می کنند و گاه خادمان بدون آنکه هویت دریافت کننده خدمت را بدانند، تمام توان خود را برای خدمت به او به کار می گیرند.

وی افزود: نظم ایمانی و فرهنگ خدمت از ظرفیت های مهم تمدنی اربعین است که باید از منظر رشته های مختلف علمی همچون جامعه شناسی، مردم شناسی، روان شناسی اجتماعی و زیبایی شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

مأموریت دانشگاه تراز اسلامی؛ از مشاهده اربعین تا نظریه پردازی و الگوسازی

رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین با تأکید بر رسالت دانشگاه ها در این عرصه، اظهار کرد: دانشگاه نباید صرفاً مشاهده گر حرکت اربعین باشد، بلکه باید با انجام پژوهش های عمیق، ابعاد ناشناخته آن را شناسایی و برای بهره گیری از ظرفیت های این حرکت در جامعه، نظریه پردازی و مدل سازی کند.

وی با اشاره به فعالیت های علمی انجام شده در حوزه اربعین گفت: به برکت انقلاب اسلامی و حضور دانشگاهیان، به ویژه در دانشگاه امام صادق (ع)، فعالیت های ارزشمندی در عرصه فرهنگی و پژوهشی اربعین انجام شده و صد ها پایان نامه دانشگاهی با موضوع اربعین تدوین شده است؛ با این حال، این اقدامات کافی نیست و باید وارد مرحله جدیدی از مطالعات عمیق، کاربردی و طراحی الگو های قابل اجرا شویم.

احمدی ادامه داد: برای استمرار و ماندگاری دستاورد های حرکت اربعین، باید تجربه های میدانی آن در حوزه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مردم شناختی به مدل های علمی و کاربردی تبدیل شود. دانشگاه ها و مراکز علمی در این زمینه مسئولیتی اساسی بر عهده دارند.

وی تربیت نیروی انسانی را از دیگر مأموریت های مهم دانشگاه در مسیر تمدن سازی دانست و افزود: تحقق الگو های تمدنی نیازمند انسان های فرهیخته، توانمند و آشنا با ارزش ها و مبانی این حرکت است؛ بنابراین دانشگاه تراز اسلامی علاوه بر تولید دانش و طراحی الگو های تمدنی، باید در تربیت چنین نیرو هایی نیز نقش آفرینی کند.

اربعین؛ مدرسه عملی عدالت اجتماعی و فضایل اخلاقی

احمدی با اشاره به تجلی عینی ارزش های اخلاقی و انسانی در جریان پیاده روی اربعین خاطرنشان کرد: مفاهیمی همچون ایثار، گذشت، دیگر دوستی، انسان دوستی، تکریم انسان و کرامت انسانی در این حرکت از سطح نظریه فراتر رفته و در رفتار های اجتماعی مردم نمود پیدا می کند.

وی عدالت در توزیع امکانات و محبت و رحمت به دیگران را از جلوه های مهم فرهنگ اربعین برشمرد و گفت: میزبانان و خادمان بدون توجه به ملیت، جنسیت، سن، زبان و پیشینه فرهنگی زائران به آنان خدمت می کنند. در این فضا، عدالت در توزیع غذا و امکانات و همچنین احترام و محبت به انسان ها، به الگویی عملی از عدالت اجتماعی تبدیل می شود.

رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین تأکید کرد: این ارزش ها نباید صرفاً به ایام اربعین محدود بمانند، بلکه باید به سیاست های عمومی جامعه، نظام قانون گذاری، الگو های حکمرانی و برنامه های فرهنگی و اجتماعی راه پیدا کنند.

وی افزود: مدارس، حوزه های علمیه و دانشگاه ها می توانند متناسب با ظرفیت های خود، الگو های برگرفته از فرهنگ اربعین را طراحی و اجرا کنند تا ارزش های این حرکت بزرگ به بخشی از زندگی روزمره جامعه تبدیل شود.

فرهنگ خدمت؛ الگویی برای حکمرانی و مدیریت جامعه

احمدی با تأکید بر اینکه تمدن سازی فرآیندی تدریجی و بلندمدت است، اظهار کرد: تمدن در یک روز و یک سال شکل نمی گیرد، اما با طراحی الگو های کاربردی و استانداردسازی در حوزه های مختلف حکمرانی می توان زمینه تحقق آن را فراهم کرد.

وی یکی از مهم ترین الگو های قابل استخراج از فرهنگ اربعین را الگوی خدمت دانست و گفت: باید در تربیت نیروی انسانی، به جای رقابت بر سر قدرت و منافع شخصی، رقابت بر سر خدمت به مردم و رفع نیاز های آنان شکل بگیرد.

رئیس کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، دانشگاه ها را حلقه اتصال میان مراکز مطالعاتی، نیروی انسانی متخصص و عرصه سیاست گذاری و مدیریت جامعه دانست و افزود: دانشگاه ها با برخورداری از رشته های علمی متنوع و ظرفیت استادان و پژوهشگران می توانند ارزش ها و فضایل متجلی در اربعین را به الگو های اجرایی در حوزه سیاست عمومی، قانون گذاری، مدیریت اجتماعی و حکمرانی تمدنی تبدیل کنند.

وی همچنین با اشاره به ضرورت تعمیق مطالعات علمی درباره اربعین گفت: همان گونه که رهبر شهید بر نقش اصحاب حکمت، نخبگان و استادان در تبیین معنا و مضمون این حرکت بزرگ تأکید داشتند، امروز نیز حضور جدی تر اندیشمندان و دانشگاهیان برای شناخت ابعاد ناشناخته اربعین و ارائه نظریه ها و مدل های کاربردی ضروری است.

دکتر احمدی ابراز امیدواری کرد با همکاری دانشگاه امام صادق (ع) و دیگر مراکز علمی، ظرفیت دانشگاه ها بیش از گذشته در مسیر شناخت، تبیین و تعمیق ابعاد تمدنی اربعین به کار گرفته شود و دستاورد های این حرکت در عرصه های مختلف جامعه نمود عملی پیدا کند.

معرفی طرح بین المللی سفیرات الحسین (ع)؛ گامی در گسترش معارف حسینی

در بخش دیگری از این همایش، طرح بین المللی «سفیرات الحسین (ع)» با رویکرد فرهنگی و بین المللی معرفی شد؛ طرحی که با هدف گسترش معارف حسینی و بهره گیری از ظرفیت بانوان در عرصه تبلیغ و تبیین معارف اهل بیت (ع) فعالیت می کند.

همچنین سه تن از استادان و فعالان این طرح، مقالات علمی خود را به زبان های فرانسه، انگلیسی و عربی ارائه کردند و به تبیین ابعاد مختلف موضوعات مرتبط با اربعین و رسالت دانشگاه در تحقق تمدن نوین اسلامی پرداختند.

در پایان این همایش، از استادان و فعالان طرح بین المللی سفیرات الحسین (ع) در پردیس خواهران دانشگاه امام صادق (ع) و همچنین اعضای ستاد اجرایی کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین، به پاس تلاش ها و فعالیت های آنان در اجرای این طرح فرهنگی تجلیل شد.