توسعه کشت شقایق و شاهدانه با هدف تأمین نیاز صنایع دارویی

به گزارش خبرگزاری مهر، سید علیرضا سلامی، رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی، با تأکید بر اهمیت رویکرد جدید ستاد مبارزه با موادمخدر در زمینه کشت کنترل شده گیاهان خاص گفت: توسعه این رویکرد با همکاری دانشگاه ها و دستگاه های مسئول می تواند ضمن تأمین پایدار مواد اولیه موردنیاز صنایع دارویی کشور، وابستگی به منابع حاصل از کشفیات را کاهش دهد و زمینه حضور ایران در بازارهای منطقه ای و بین المللی را فراهم کند.

وی با اشاره به فعالیت های پژوهشی دانشگاه تهران و مراکز تحقیقاتی در زمینه تولید مواد اولیه دارویی طبیعی و زیست فناوری اظهار کرد: گیاهانی مانند گونه های مختلف پاپاور، شاهدانه صنعتی و دارویی و برخی قارچ های دارویی از ظرفیت های مهم کشور برای تولید ترکیبات طبیعی و دارویی برخوردارند.

سلامی با بیان اینکه در سال های گذشته بخشی از مواد موردنیاز برای استخراج ترکیباتی مانند مورفین، کدئین و تبائین از مواد مکشوفه تأمین می شد، افزود: کاهش این منابع، ضرورت حرکت به سمت روش های پایدارتر را افزایش داده و توجه به کشت کنترل شده گیاهان منتخب می تواند تحول مهمی در تأمین مواد اولیه دارویی ایجاد کند.

شقایق الیفرا؛ ظرفیت کشت مکانیزه برای تأمین مواد اولیه دارویی

رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی با تشریح ویژگی های شقایق الیفرا گفت: این تیپ در مقایسه با گونه های متعارف خشخاش، امکان برداشت مکانیزه بدون تیغ زنی و جمع آوری شیرآبه را دارد و محصول آن می تواند با استفاده از کمباین برداشت و به طور مستقیم برای استخراج ترکیبات موردنیاز صنایع دارویی فرآوری شود.

وی با اشاره به ظرفیت قانونی این حوزه در تبصره ذیل ماده 41 قانون مبارزه با موادمخدر اظهار کرد: با تدوین و اجرای ضوابط کشت کنترل شده می توان از این ظرفیت قانونی برای تأمین هدفمند مواد اولیه دارویی استفاده کرد. البته توسعه این صنعت باید بر اساس استانداردهای جهانی و الگوهای موفق سایر کشورها انجام شود تا هزینه های تولید و نهایتاً قیمت دارو برای مصرف کننده افزایش پیدا نکند.

شقایق ایرانی؛ ظرفیت راهبردی برای تولید تبائین

سلامی شقایق ایرانی را از دیگر گیاهان دارای اهمیت دارویی دانست و گفت: این گیاه منبع تولید تبائین است که در ساخت برخی داروها از جمله بوپرنورفین کاربرد دارد. شقایق ایرانی از دهه 60 میلادی در دانشگاه تهران مورد توجه قرار گرفت، اما برخی ارقام آن بعدها با نام های «آریا یک» و «آریا دو» از سوی کشورهای خارجی معرفی شدند.

وی افزود: اکنون با مشارکت بخش خصوصی، فرایند غربالگری، انتخاب، اهلی سازی و توسعه کشت این گیاه در دست انجام است و با توجه به ماهیت پژوهشی آن، دستیابی به نتایج کامل ممکن است چندین سال زمان ببرد. توسعه این تحقیقات می تواند علاوه بر حفظ این گیاه، به تأمین نیاز کشور به مواد اولیه دارویی مبتنی بر تبائین کمک کند.

ظرفیت های دارویی و صنعتی شاهدانه

رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی با اشاره به ظرفیت های ارقام صنعتی و دارویی شاهدانه اظهار کرد: ترکیباتی مانند کانابیدیول و سایر کانابینوئیدهای غیرروان گردان در برخی محصولات و کاربردهای دارویی مورد توجه هستند. همچنین ارقام صنعتی با میزان بسیار پایین THC می توانند در تولید بذر، روغن و الیاف و صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی و برخی صنایع پیشرفته مورد استفاده قرار گیرند.

سلامی تدوین ضوابط کشت کنترل شده شاهدانه صنعتی و دارویی با مشارکت ستاد مبارزه با موادمخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو را ضروری دانست و گفت: آموزش عمومی، شناخت ارقام مجاز، آگاهی از فرایندهای استخراج و تخلیص و آشنایی با قوانین و مقررات، از الزامات موفقیت این صنعت است.

وی تأکید کرد: کشت کنترل شده به معنای آزادسازی کشت هر نوع خشخاش یا شاهدانه نیست، بلکه باید با استفاده از ارقام مشخص، در اراضی مجاز و تحت نظارت مستمر انجام شود تا ضمن بهره گیری از ظرفیت های دارویی و صنعتی، امکان انحراف و استفاده غیرمجاز به حداقل برسد.

ضرورت همکاری دانشگاه ها و دستگاه های اجرایی

سلامی با تأکید بر نقش دانشگاه ها در اجرای این طرح های ملی خاطرنشان کرد: استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه ها در کنار نقش سیاست گذاری و هماهنگی ستاد مبارزه با موادمخدر و همکاری دستگاه های اجرایی می تواند به تقویت زنجیره تأمین مواد اولیه دارویی و کاهش آسیب پذیری کشور در برابر محدودیت های تأمین این مواد کمک کند.

وی افزود: با انتخاب گونه ها و ارقام مناسب، برنامه ریزی علمی و نظارت مؤثر، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز داخلی، امکان تولید محصولات با ارزش افزوده و حضور در بازارهای منطقه ای و فرامنطقه ای فراهم می شود. در این مسیر باید تفاوت میان کشت کنترل شده گیاهان دارای ظرفیت دارویی و کشت غیرمجاز گیاهان مخدر نیز برای جامعه تبیین شود.