عصمت اهل بیت(ع) انتخابی الهی که استمرار آن منوط به اختیار ایشان است

حجت الاسلام والمسلمین محسن حسین زاده، پژوهشگر دینی در گفت و گو با ایکنا از خراسان رضوی در خصوص مقام عصمت اهل بیت(ع) اظهار کرد: عصمت و کمال اهل بیت(ع) امری انتخابی و الهی است که پیش از حضور ایشان در عالم دنیا مشخص شده است، اما حفظ و استمرار آن با اختیار و اراده ایشان رقم خواهد خورد، اگرچه اهل بیت(ع) به سبب پاکی ذاتی باطن گناه را می بینند و حتی درباره آن تفکر نیز نمی کنند. وی افزود: عصمت اهل بیت(ع) در درجه نخست به اراده الهی و عنایت خداوند متعال بازمی گردد، نه صرفاً به تلاش و تمرین شخصی. درباره انبیا و ائمه(ع)، انتخاب الهی و عنایت ویژه پروردگار نقش اساسی دارد، زیرا آنان قرار است نمایندگان خداوند در زمین و حجت های الهی بر مردم باشند، از این رو کسی که به عنوان نماینده خداوند فرستاده می شود باید در گفتار و رفتار از خطا و لغزش مصون باشد تا بتواند الگوی مردم قرار گیرد و سخن خداوند را بدون کم و کاست به آنها منتقل کند. این پژوهشگر دینی تصریح کرد: در این میان ممکن است این پرسش مطرح شود که آیا چنین انتخابی نوعی تبعیض است؟ در پاسخ باید گفت که این مسئله تبعیض نیست، بلکه انتخاب الهی است، زبرا خداوند متعال برای هر مأموریتی، فردی متناسب با آن مسئولیت را برمی گزیند، همان گونه که در برخی امور تکوینی، اراده و اختیار را به انسان ها واگذار کرده است، در مسئله هدایت عمومی نیز افرادی را برای رساندن پیام الهی و بر عهده گرفتن مسئولیت هدایت مردم انتخاب می کند، بنابراین انتخاب ائمه(ع) برای این مقام از روی حکمت و مصلحت الهی است نه تبعیض. حسین زاده ادامه داد: البته عصمت به معنای نداشتن اختیار یا بی اثر بودن اراده نیست و حضرات معصومین(ع) اختیار دارند، اما برای حفظ این مقام، مسئولیت بسیار سنگین تری نیز بر دوش آنان قرار گرفته است، چرا که هیچ کس در عالم به اندازه پیامبر اکرم(ص) مسئولیت نداشته است، زیرا سنگین ترین مسئولیت هدایت بشر بر عهده ایشان گذاشته شده بود و طبیعی است انتظاری که خداوند از پیامبر و اهل بیت(ع) دارد با انتظاری که از دیگر انسان ها دارد، یکسان نباشد. وی بیان کرد: از همین جهت در روایات آمده است که ائمه(ع) باید از شیعیان صبورتر باشند، زیرا تکالیف و مسئولیت های آنها با مردم عادی تفاوت دارد و بر این اساس می توان گفت انتخاب اولیه برای رسیدن به این مقام به اراده و گزینش الهی مربوط است، اما حفظ و استمرار این مقام با اختیار و اراده خود آنها ارتباط دارد و البته مقامات معنوی نیز محدود و تمام شدنی نیستند و انسان می تواند در مسیر کمال مراتب بالاتری را به دست آورد، بنابراین اگرچه اصل انتخاب ائمه(ع) از جانب خداوند است، اما آنها در مسیر حفظ و ارتقای این مقامات با اختیار کامل حرکت می کنند. این کارشناس دینی گفت: عصمت بدان معنا نیست که فرد هیچ تلاشی انجام ندهد، بلکه به این معناست که خداوند متعال به سبب علم، شایستگی و جایگاه ویژه ای که برای اهل بیت(ع) در نظر گرفته است، آنان را از خطا و گناه حفظ می کند و در نتیجه ما اطمینان داریم که سخن آنان سخن مورد تأیید خداوند، رفتارشان رفتار مورد رضایت الهی و مسیرشان مسیر حق است، پس عصمت الهی یعنی انسان در گفتار و رفتار معصومین(ع) تردید نداشته باشد و آنان را به عنوان حجت های مطمئن خداوند بپذیرد. حسین زاده ادامه داد: در برخی روایات مربوط به عالم ذر نیز چنین بیان شده است که کمالات ائمه(ع) ریشه ای الهی و ذاتی دارد و پیش از حضور آنها در عالم دنیا، جایگاه و مقامشان مشخص بوده است که این مسئله با اختیار آنان منافاتی ندارد، زیرا انتخاب شدن برای یک مقام با نحوه عمل کردن و حفظ آن مقام تفاوت دارد، همان طور که ممکن است فردی برای مسئولیتی انتخاب شود، اما حفظ شایستگی آن مسئولیت به عملکرد و انتخاب های خودش وابسته باشد که ائمه(ع) نیز با اختیار خود، اراده شان را در مسیر اراده الهی قرار داده اند. وی تأکید کرد: علما نیز بر همین نکته تأکید کرده اند که انسان اختیار دارد، اما می تواند با اختیار خود این اختیار را به خداوند واگذار کند یعنی انسان به مرحله ای برسد که ذهن، قلب، زبان و رفتار خود را در اختیار اراده الهی قرار دهد، بنابراین واگذار کردن اختیار به خداوند به معنای از بین رفتن آن نیست، بلکه عالی ترین مرتبه استفاده از اختیار است. این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه این حقیقت در سیره اهل بیت(ع) به کامل ترین شکل وجود دارد، افزود: آنها با اختیار خود همه وجودشان را در مسیر اراده الهی قرار داده بودند، به گونه ای که خواسته آنها با خواست خداوند تعارضی نداشت، بنابراین عصمت آنها هم ریشه در عنایت و انتخاب الهی دارد و هم با اراده، معرفت و تسلیم آگاهانه خودشان تحقق پیدا کرده است. در برخی روایات مربوط به عالم ذر نیز آمده است که ولایت اهل بیت(ع) محور امتحان الهی بوده است و حتی مقامات انبیا نیز با میزان ولایت پذیری آنها نسبت به اهل بیت(ع) ارتباط داشته است، یعنی هرچه میزان پذیرش ولایت و تسلیم آنها در برابر حجت های الهی بیشتر بوده، مقامشان نیز بالاتر رفته است، بر این اساس ولایت اهل بیت(ع) نه امری جدا از توحید، بلکه در امتداد توحید و بندگی خداوند معنا پیدا می کند. حسین زاده در بخش دیگری از صحبت هایش مقامات معنوی حضرات معصومین(ع) را متوقف نشدنی دانست و بیان کرد: درباره اهل بیت(ع) نمی توان تصور کرد که آنها به مقام مشخصی رسیده اند و دیگر امکان افزایش و رشد برایشان وجود ندارد، هرچند برخی مقامات آنها ثابت و بنیادی است، اما همین موارد نیز از جهت عمق، ظهور و قرب الهی قابلیت افزایش دارند، بنابراین رشد معنوی در مورد معصومین(ع) متوقف نمی شود و آنها همواره در مسیر قرب و کمال بیشتر قرار دارند. وی ادامه داد: البته هر انسانی که بخواهد در عالم به رشد و کمال برسد باید از مسیر هدایت حضرات معصومین(ع) حرکت کند، چرا که ائمه(ع) قله های کمال اند و راه رسیدن به مراتب بالاتر پیروی از هدایت و سیره آنها است، بنابراین رشد دیگر انسان ها در طول مسیر اهل بیت(ع) معنا پیدا می کند، نه در عرض یا مستقل از آن. این کارشناس دینی با بیان اینکه اگر ائمه(ع) اختیار خود را به اراده الهی واگذار کرده اند چنین تسلیمی، نتیجه معرفت، فطرت پاک و انتخاب آگاهانه آنان است و نه اجبار بیرونی، گفت: برای مثال انسان سالم و برخوردار از فطرت طبیعی به صورت عادی به امور پلید و نفرت انگیز گرایش پیدا نمی کند و این حالت، اجبار به معنای سلب اختیار نیست، بلکه نشانه سلامت فطرت و درک روشن زشتی آن عمل است و البته اگر انسان فطرت خود را آلوده کند و در اثر گناه و انحراف، حقیقت وجودی خود را تغییر دهد، ممکن است نسبت به اموری که در ابتدا از آن ها نفرت داشته است، بی تفاوت یا حتی متمایل شود که در روایات نیز در این باره آمده است که انسان می تواند بر اثر انحراف از فرشتگان برتر یا از حیوانات پست تر شود. حسین زاده ادامه داد: بنابراین تفاوت انسان ها در این است که برخی فطرت خود را حفظ و تقویت می کنند و برخی دیگر آن را با گناه و انحراف تضعیف یا نابود می سازند. عصمت اهل بیت(ع) نیز تنها به این معنا نیست که آنان مرتکب گناه نمی شوند، بلکه حتی اندیشه و میل به گناه نیز در وجود آنان راه پیدا نمی کند، آنها حقیقت گناه و زشتی آن را به صورت کامل می شناسند، همان گونه که انسان سالم بدون نیاز به استدلال طولانی، برخی امور نفرت انگیز را ذاتاً ناپسند می داند، برای معصومین(ع) حقیقت گناه و آثار ویرانگر آن کاملاً آشکار است و از همین رو گناه اساساً در حریم اراده و اندیشه آنان جای نمی گیرد. وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به درجه ای از عصمت در میان انسان های عادی اظهار کرد: در مورد عصمت در مراتب پایین تر نیز باید گفت که اصل و کامل ترین مرتبه عصمت، مخصوص حضرات معصومین(ع) است و عصمتی که در مورد افراد عادی مطرح می شود در معنای عصمت مطلق و هم سطح با عصمت ائمه(ع) نیست، بلکه اشاره به مراتب محدودتری از مصونیت در برابر گناه، خطا یا لغزش دارد، چرا که ممکن است انسانی در حوزه ای خاص به چنان معرفت و تقوایی برسد که در برابر برخی گناهان مصون بماند و البته این مصونیت، مطلق نیست و با عصمت اهل بیت(ع) تفاوت اساسی دارد، زیرا عصمت ائمه(ع) همه ابعاد وجودی، علمی، اخلاقی، رفتاری و تبلیغی آنان را دربرمی گیرد. این کارشناس دینی تمایز اساسی میان عصمت حضرات معصومین(ع) و سایر افراد دارای این ویژگی را افزون بر ترک گناه مصونیت از خطا، اشتباه، فراموشی و نسیان دانست و گفت: اهل بیت(ع) نه تنها در مقام عمل مرتکب گناه نمی شوند، بلکه اندیشه و میل گناه نیز در وجودشان راه پیدا نمی کند، اما درباره برخی اولیای الهی ممکن است اندیشه یا خطوری در ذهن پدید آید، اما در مقام عمل از آن پیروی نمی کنند، در حالی که عصمت ائمه(ع) مرتبه ای فراتر دارد و حتی فکر گناه نیز در حریم وجودی آنان وارد نمی شود و شامل مصونیت از هرگونه خطا و اشتباه در هدایت، گفتار، رفتار و دریافت و انتقال پیام الهی می شود، چرا که آنان دچار نسیان و فراموشی نمی شوند. وی در پایان گفت: در عین حال باید میان دو جنبه از زندگی معصومین(ع) تفاوت گذاشت؛ اولین جنبه، مقام ملکوتی و باطنی آنان است که انسان عادی توان درک کامل آن را ندارد و نمی تواند با آنها در این مرتبه مقایسه شود و جنبه دیگر زندگی ظاهری و انسانی آنها مانند خوردن، خوابیدن، زندگی در میان مردم، تشکیل خانواده، تحمل مشکلات و رویارویی با حوادث اجتماعی است که این بخش از زندگی برای الگوپذیری مردم قرار گرفته است. انتهای پیام