سینما نباید اجازه دهد تجربه های جنگ فراموش شوند

بابک برجسته، کارگردان سینما در گفت وگو با ایکنا با بیان اینکه سینما می تواند تجربه های زیسته انسان ها در بزنگاه های تاریخی را به تصویری ماندگار تبدیل کند، اظهار کرد: گاهی یک رویداد اجتماعی یا سیاسی چنان بر زندگی مردم تأثیر می گذارد که نمی توان آن را صرفاً در قالب اخبار و گزارش های روزانه روایت کرد. سینما این امکان را فراهم می کند که مخاطب، فراتر از شنیدن خبر یک حادثه، با احساسات، نگرانی ها و پیامدهای انسانی آن روبه رو شود.

بابک برجسته، کارگردان سینما در گفت وگو با ایکنا با بیان اینکه سینما می تواند تجربه های زیسته انسان ها در بزنگاه های تاریخی را به تصویری ماندگار تبدیل کند، اظهار کرد: گاهی یک رویداد اجتماعی یا سیاسی چنان بر زندگی مردم تأثیر می گذارد که نمی توان آن را صرفاً در قالب اخبار و گزارش های روزانه روایت کرد. سینما این امکان را فراهم می کند که مخاطب، فراتر از شنیدن خبر یک حادثه، با احساسات، نگرانی ها و پیامدهای انسانی آن روبه رو شود. در فیلم سینمایی «گلوریا» تلاش کردم بخشی از تجربه ای را که در جریان جنگ 12 روزه از سر گذراندم، در قالب داستانی خانوادگی و عاطفی بازتاب دهم.

وی با اشاره به اهمیت پرداختن به جنگ 12 روزه در آثار سینمایی افزود: جنگ فقط به میدان های نبرد، تجهیزات نظامی و صحنه های درگیری محدود نمی شود؛ این پدیده در زندگی روزمره مردم نیز اثر می گذارد و روابط خانوادگی، امنیت روانی و احساس آرامش افراد را تحت تأثیر قرار می دهد. به همین دلیل، برای روایت جنگ باید به سراغ زندگی انسان هایی رفت که در میانه این اتفاقات قرار می گیرند و ناخواسته با شرایطی مواجه می شوند که پیش از آن تجربه نکرده اند.

برجسته ادامه داد: در «گلوریا» جنگ 12 روزه بستری برای روایت سرنوشت شخصیت هاست. برای من مهم بود که این اتفاق را از زاویه ای متفاوت و در پیوند با زندگی خصوصی افراد به تصویر بکشم؛ زیرا مخاطب از طریق درک تجربه شخصیت ها می تواند ابعاد دیگری از پیامدهای جنگ را بشناسد. وقتی شرایط عادی زندگی بر اثر حملات موشکی دگرگون می شود، تصمیم ها، روابط و حتی نگاه آدم ها به آینده تغییر می کند. سینما می تواند این تغییرات را در قالب یک روایت داستانی نشان دهد و به مخاطب فرصت دهد درباره تأثیر بحران های بزرگ بر زندگی فردی و اجتماعی تأمل کند.

جنگ 12 روزه در بستر زندگی خانوادگی

کارگردان «گلوریا» درباره شکل گیری ایده اولیه این اثر گفت: پیش از آغاز جنگ 12 روزه، در مرحله پیش تولید یک فیلم ملودرام عاشقانه بودم. پدرم، زنده یاد علی برجسته، که از تهیه کنندگان سینما بود، علاقه داشت این فیلم ساخته شود؛ اما متأسفانه عمر ایشان کفاف نداد و نتوانستیم در زمان حیاتشان پروژه را به سرانجام برسانیم. پس از درگذشت پدرم، تصمیم گرفتم با توجه به علاقه ای که به این طرح وجود داشت، تولید فیلم را دنبال کنم و آن را به نتیجه برسانم.

وی با اشاره به تغییر مسیر پروژه در جریان جنگ 12 روزه اظهار کرد: هنگامی که در مرحله پیش تولید بودیم، حملات موشکی آغاز شد و اتفاقی در میدان تجریش رخ داد که تأثیر عمیقی بر من گذاشت. دفتر فیلم سازی ما در این محدوده قرار داشت و هنگام وقوع حمله، من و تعدادی از همکارانم در دفتر حضور داشتیم. شدت انفجار به اندازه ای بود که بخش هایی از محیط کار آسیب دید و آثار آن را از نزدیک لمس کردیم. آنچه در آن لحظات تجربه کردیم، برای من صرفاً یک اتفاق بیرونی نبود؛ با واقعیتی روبه رو شده بودم که نمی توانستم نسبت به آن بی تفاوت بمانم.

این کارگردان افزود: پس از آن حادثه، به این نتیجه رسیدم که داستان فیلم را به زمان جنگ 12 روزه منتقل کنم و تجربه انفجار میدان تجریش را نیز در روایت بگنجانم. احساس می کردم اگر این رویداد را در فیلم بازسازی کنم، می توانم بخشی از آنچه بر مردم و محیط زندگی شان گذشت، ثبت کنم. هدفم این بود که این تجربه در حافظه تصویری جامعه باقی بماند و مخاطبانی که آن روزها را از نزدیک ندیده اند، بتوانند از طریق سینما با بخشی از واقعیت آن دوران آشنا شوند.

برجسته با تأکید بر اینکه تصمیمش برای تغییر مسیر فیلم از تجربه ای واقعی سرچشمه گرفته است، بیان کرد: زمانی که خودت در محل حادثه حضور داری و آثار انفجار را با چشم می بینی، موضوع برایت معنای دیگری پیدا می کند. من نمی خواستم صرفاً به بازنمایی کلی جنگ بسنده کنم؛ قصد داشتم بخشی از آنچه در اطرافم اتفاق افتاد، در بستر داستانی فیلم جای بگیرد. به همین دلیل، بازسازی انفجار تجریش به یکی از بخش های مهم پروژه تبدیل شد.

ثبت تجربه های عینی جنگ در حافظه سینما

وی درباره بازسازی حمله به دفتر فیلم سازی خود و اهمیت ثبت چنین رویدادهایی در سینما اظهار کرد: پس از وقوع حادثه، مسئولان سازمان سینمایی برای بازدید از محل آسیب دیده به دفتر ما آمدند. در آن دیدار تأکید کردم که مسئله اصلی من دریافت کمک مالی یا پیگیری مسائل شخصی نیست؛ خوشحال بودم که خودم و همکارانم از حادثه جان سالم به در برده ایم و کسی از گروه آسیب ندیده است. با این حال، معتقد بودم آنچه در میدان تجریش اتفاق افتاد، باید در قالب یک اثر هنری ثبت شود تا در آینده امکان مراجعه به این روایت تصویری وجود داشته باشد.

وی افزود: در جریان جنگ 12 روزه، تصاویر و روایت های مختلفی از حوادث منتشر می شد و گاهی درباره واقعی بودن برخی تصاویر نیز تردیدهایی مطرح بود. برای من اهمیت داشت که تجربه ای را که خودم و همکارانم از نزدیک لمس کرده بودیم، با استفاده از امکانات سینمایی بازسازی کنیم. به همین دلیل، صحنه انفجار تجریش را با بهره گیری از جلوه های ویژه بصری در فیلم قرار دادیم. فکر می کنم سینما در کنار روایت داستانی، می تواند به ثبت مستندگونه بخشی از تجربه های جمعی نیز کمک کند؛ البته به شرط آنکه فیلم ساز نسبت به واقعیت هایی که بازنمایی می کند، احساس مسئولیت داشته باشد.

این کارگردان با اشاره به تأثیر جنگ بر زندگی افراد عادی ادامه داد: در روایت جنگ نباید فراموش کنیم که مردم، خانواده ها و افرادی که هیچ نقشی در تصمیم گیری های نظامی ندارند نیز با پیامدهای آن مواجه می شوند. ممکن است فردی در حال انجام کار روزمره خود باشد و ناگهان با حادثه ای روبه رو شود که زندگی اش را تغییر دهد. چنین تجربه هایی قابلیت تبدیل شدن به روایت های سینمایی را دارند و پرداختن به آن ها می تواند تصویری انسانی تر و ملموس تر از شرایط جنگ ارائه دهد.

برجسته تصریح کرد: به نظرم یکی از وظایف سینما این است که اجازه ندهد تجربه های مهم اجتماعی به سرعت فراموش شوند. اخبار روزانه معمولاً بر اصل رویداد و ابعاد فوری آن تمرکز می کنند، اما فیلم سینمایی می تواند به احساسات، روابط و پیامدهایی بپردازد که در گزارش های خبری کمتر مجال دیده شدن پیدا می کنند. «گلوریا» نیز از همین منظر برای من اهمیت دارد؛ زیرا تلاش کرده ام تجربه جنگ را با سرنوشت شخصیت هایی پیوند بزنم که زندگی شخصی شان تحت تأثیر این شرایط قرار می گیرد.

ضرورت حمایت از روایت های متفاوت جنگ

کارگردان فیلم سینمایی «گلوریا» درباره ضرورت توجه به آثار مرتبط با جنگ 12 روزه در جشنواره های سینمایی گفت: از ابتدا علاقه داشتم فیلم در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآید؛ زیرا حضور در جشنواره فرصتی برای دیده شدن اثر، گفت وگو درباره محتوای آن و قرار گرفتن فیلم در معرض نقد کارشناسان و مخاطبان فراهم می کند. برای فیلم سازی که نخستین تجربه خود را در این جایگاه دنبال می کند و بخش مهمی از سرمایه و توان خود را صرف ساخت فیلم کرده است، چنین فرصتی اهمیت زیادی دارد.

وی ادامه داد: زمانی که فیلم را برای حضور در جشنواره ارائه کردم، نام «گلوریا» در فهرست اولیه 44 فیلم قرار گرفت؛ اما در ادامه اعلام شد که فیلم در فهرست نهایی حضور نخواهد داشت. این اتفاق برای من ناامیدکننده بود؛ به ویژه اینکه بخش مهمی از تصمیم من برای تغییر فضای داستان و افزودن صحنه انفجار تجریش، به ثبت تجربه ای واقعی از جنگ 12 روزه مربوط می شد. تصور می کردم نمایش فیلم در جشنواره می تواند زمینه ای برای گفت وگو درباره این تجربه و چگونگی بازتاب آن در سینما ایجاد کند.

برجسته با اشاره به پیگیری های خود پس از کنار گذاشته شدن فیلم از جشنواره اظهار کرد: پس از این اتفاق، موضوع را از طریق نامه نگاری با مسئولان سازمان سینمایی پیگیری کردم و توضیح دادم که برای ساخت این اثر هزینه و زمان زیادی صرف شده و گروهی از عوامل حرفه ای سینما در تولید آن همکاری کرده اند. همچنین تأکید کردم که بازسازی انفجار میدان تجریش در فیلم، با هدف ثبت این رویداد و آگاهی بخشی به مخاطبان انجام شده است. با این حال، پیگیری ها به نتیجه ای که انتظار داشتم نرسید.

وی افزود: طبیعتاً چنین اتفاقی می تواند انگیزه فیلم ساز را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی برای پرداختن به موضوعی که از نظر خودت اهمیت اجتماعی و تاریخی دارد، سرمایه گذاری می کنی و امیدوار هستی اثر در یک رویداد معتبر سینمایی دیده شود، کنار گذاشته شدن آن ناامیدکننده است. با وجود این، نمی توان گفت که تجربه ساخت «گلوریا» باعث شده است اهمیت پرداختن به موضوعات اجتماعی و جنگ را نادیده بگیرم. در حال حاضر ترجیح می دهم شرایط فعالیت های آینده را بررسی کنم و با فراهم شدن زمینه مناسب، درباره پروژه های بعدی تصمیم بگیرم.

این کارگردان با بیان اینکه هنوز وضعیت قطعی اکران عمومی «گلوریا» مشخص نشده است، گفت: با یکی از دفاتر پخش سینمایی برای نمایش فیلم وارد مذاکره شده ایم و موضوع دریافت پروانه نمایش و برنامه ریزی برای اکران در حال پیگیری است؛ اما هنوز نمی توانم زمان مشخصی برای نمایش عمومی اعلام کنم. علاقه داشتم ابتدا فیلم در جشنواره دیده شود و پس از آن مسیر اکران را دنبال کنیم، ولی اکنون باید شرایط موجود را بررسی کنیم.

روایت زنانه و عاطفی در دل یک بحران

برجسته درباره پیوند داستان عاشقانه فیلم با فضای جنگ 12 روزه اظهار کرد: «گلوریا» در اصل یک ملودرام است و داستان آن بر زندگی زنی جوان تمرکز دارد که پس از شکست در ازدواج نخست خود، با مردی به نام نیما که 20 سال از او بزرگ تر است، ازدواج می کند. با آغاز حملات موشکی و وقوع جنگ 12 روزه، زندگی این زن وارد مسیری تلخ و غیرمنتظره می شود. آنچه برای من اهمیت داشت، قرار دادن یک رابطه انسانی در شرایطی بود که نظم معمول زندگی را بر هم می زند.

وی افزود: جنگ در این فیلم صرفاً پس زمینه ای برای پیشبرد حوادث نیست، بلکه شرایطی ایجاد می کند که شخصیت ها در مواجهه با آن، با وضعیت تازه ای روبه رو می شوند. وقتی بحران وارد زندگی خصوصی افراد می شود، آن ها ناچارند با ترس ها، نگرانی ها و تصمیم هایی مواجه شوند که شاید در شرایط عادی هیچ گاه به آن ها فکر نمی کردند. به همین دلیل، تلاش کردم میان فضای ملودرام و حوادث جنگ ارتباط برقرار کنم تا مخاطب بتواند تأثیر شرایط بیرونی بر روابط و سرنوشت شخصیت ها را دنبال کند.

این کارگردان سینما با اشاره به انتخاب قالب ملودرام برای چنین موضوعی بیان کرد: معتقدم برای پرداختن به جنگ، الزامی وجود ندارد که همه آثار در قالب فیلم های جنگی متعارف ساخته شوند. گاهی روایت یک خانواده یا رابطه عاطفی می تواند بخشی از واقعیت جنگ را نشان دهد که در آثار مبتنی بر صحنه های درگیری کمتر مورد توجه قرار می گیرد. در چنین رویکردی، شخصیت ها و روابطشان اهمیت پیدا می کنند و حوادث بیرونی در ارتباط با زندگی آن ها معنا می یابند.

برجسته ادامه داد: البته ساخت چنین فیلمی نیازمند ایجاد تعادل میان داستان شخصی و فضای تاریخی آن است. اگر جنگ فقط به ابزاری برای ایجاد هیجان تبدیل شود، بخش مهمی از ظرفیت انسانی موضوع از دست می رود. از سوی دیگر، اگر ارتباط داستان با شرایط واقعی جامعه به درستی شکل نگیرد، ممکن است مخاطب نتواند تأثیر حوادث را بر شخصیت ها باور کند. تلاش من در «گلوریا» این بود که این دو وجه را در کنار هم قرار دهم و روایتی ارائه کنم که هم بر روابط انسانی تمرکز داشته باشد و هم شرایطی را که این روابط در آن شکل می گیرند، بازتاب دهد.

ترکیب بازیگران و عوامل فنی «گلوریا»

وی در بخش پایانی سخنان خود درباره روند تولید و عوامل فیلم گفت: «گلوریا» پس از پایان فیلم برداری و تکمیل مراحل فنی آماده نمایش شده است. نویسندگی، کارگردانی و تهیه کنندگی این اثر را خودم بر عهده داشته ام و فیلمنامه نیز بر اساس طرحی از زنده یاد علی برجسته شکل گرفته است. برای من، به ثمر رساندن این پروژه علاوه بر جنبه حرفه ای، از نظر عاطفی نیز اهمیت داشت؛ زیرا ساخت فیلم با علاقه و خواست پدرم ارتباط داشت.

برجسته افزود: در این فیلم بازیگرانی همچون کامران تفتی، السا فیروزآذر، محمدرضا داودنژاد، مهدی سلوکی، رضا فیاضی، سیروس کهوری نژاد، سمیه حسینی، آرزو تاج نیا، افشین سنگ چاپ، رضا بنفشه خواه، حمید خندان، فریبا ترکاشوند، نیما ساحلی و بهمن دان ایفای نقش کرده اند. همچنین محمدحسین لطیفی در نقش یک جراح زیبایی مقابل دوربین رفته و علاوه بر بازی، مشاور کارگردان پروژه نیز بوده است.

وی با اشاره به دشواری های فنی بازسازی انفجار میدان تجریش بیان کرد: اجرای این بخش به برنامه ریزی و استفاده از امکانات جلوه های ویژه نیاز داشت. از آنجا که هدف، بازنمایی حادثه در چارچوب یک داستان سینمایی بود، باید میان فضای واقعی رویداد و اقتضائات فنی فیلم هماهنگی ایجاد می شد. در این مسیر، جلوه های ویژه بصری نقش مهمی داشتند و بازسازی حادثه با استفاده از این امکانات انجام شد.

این کارگردان در پایان درباره دیگر عوامل تولید «گلوریا» گفت: رحیم بشارت مدیر فیلم برداری، فاطمه سنجرانی طراح گریم، شیرین بوریایی دوست طراح صحنه و لباس، کاوه ایمانی تدوین گر و سامان مجد وفایی مسئول اصلاح رنگ و نور فیلم هستند. محمود موسوی نژاد ترکیب صدا، آیدا غازی جلوه های ویژه بصری و امیر هوشنگ شاهرخی ساخت موسیقی متن را بر عهده داشته اند. همچنین عباس شوقی مدیر جلوه های ویژه میدانی، منیژه فرجی مدیر تولید، فریدون بخشایش مجری طرح، زهرا هاشمی طراح پوستر و امین اعتمادی مجد مشاور رسانه ای این پروژه بوده اند.

انتهای پیام

نظرات

captcha