«حقیقت عظیم»؛ بازخوانی جایگاه زن در اندیشه رهبر شهید + فیلم

مجموعه ای که در قالب کتاب «حقیقت عظیم» گردآوری شده است، گنجینه ای ارزشمند به شمار می رود. این کتاب مجموعه بیانات رهبر شهید، درباره حضرت فاطمه زهرا(س) را از سال 1351 تا دو سال پیش از انتشار کتاب دربرمی گیرد.

بیشتر بخوانید:

حضرت زهرا(س)؛ آینه تمام قد پیامبر(ص) در منابع اهل سنت کوثر در نگاه مفسران شیعه؛ از خیر کثیر تا تداوم نسل پیامبر اکرم(ص) جهاد تبیین فاطمی؛ روشنگری در برابر غبار فتنه بازخوانی سیره فاطمی؛ خط بطلان بر دوگانه تحجر و تجدد سیره فاطمی؛ جمع میان حق طلبی و حفظ وحدت جامعه حیا؛ جلوه ای از سیره فاطمی در سبک زندگی مؤمنانه

این کتاب به خوبی توانسته است با عنوان گذاری و دسته بندی موضوعی بیانات، جایگاه زن در اسلام و شخصیت حضرت زهرا(س) را تبیین کند. مهم ترین موضوعات مرتبط با شخصیت حضرت زهرا(س) و جایگاه زن در اسلام، بر اساس این کتاب، در قالب یک تقسیم بندی منطقی از هستی شناسی آغاز می شود، به جامعه شناسی می رسد و سپس به الگو شناسی می پردازد.

اگر بخواهیم به اختصار درباره محتوای کتاب و چگونگی گردآوری آن سخن بگوییم، باید اشاره کنیم که رهبر شهیدمان در این مجموعه، ابعاد مختلف وجودی حضرت زهرا(س) و بر اساس آن، تمام موضوعات مرتبط با جایگاه والای زن در اسلام را به خوبی تبیین کرده اند.

ایشان حتی تا روزهای پایانی عمر شریفشان نیز درباره حضرت زهرا(س) سخن گفتند و مطالبی بیان کردند که از زیباترین توصیفاتی است که می توان درباره این وجود نازنین مطرح کرد.

به همین جهت، خبرنگار ایکنا از قم به سراغ طیبه ربانی، استاد حوزه و دانشگاه و مدیر بخش خواهران مؤسسه فرهنگی هنری اندیشه شرق رفته تا درباره آنچه رهبر شهید در این کتاب درباره حضرت فاطمه(س) تبیین کرده اند، پرسیده و اندیشه ایشان را درباره بانوی عالمین به تصویر بکشد که متن آن از نظر می گذرد:

ایکنا- کتاب «حقیقت عظیم» چه ابعادی از نگاه رهبر شهید به شخصیت حضرت زهرا(س) و نقش فرهنگ فاطمی در جامعه و انقلاب اسلامی را تبیین می کند؟

اگر پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد رونق مجالس فاطمیه هستیم، این اتفاق را باید مرهون اهتمام امامین انقلاب بدانیم؛ امام راحل(ره) نیز بر برگزاری مجالس روضه خوانی و بزرگداشت ایام فاطمیه تأکید داشتند و رهبر شهید عزیزمان که با برگزاری جلسات فاطمیه در حسینیه امام خمینی(ره)، نقش مؤثری در رونق هرچه بیشتر این مجالس ایفا کردند.

به ویژه سخنان ناب ایشان در این زمینه بسیار قابل تأمل است. ایشان می فرمودند: «من رزق هر ساله ام را از فاطمیه ها می گیرم.» همچنین در سخنی دیگر فرموده بودند: «من حوائج خود را جمع می کنم تا این حوائج را در ایام فاطمیه، به برکت حضرت فاطمه(س)، از خداوند طلب کنم.» این سخنان نشان دهنده اهتمام ویژه ایشان به مجالس فاطمیه و توسل به وجود مقدس حضرت زهرا(س) است.

اساساً برکت، با میلاد حضرت زهرا(س) پیوند خورده است. وجود حضرت زهرا(س) سرچشمه برکت است و همان گونه که خداوند متعال در سوره کوثر، وجود ایشان را خیر کثیر معرفی می کند، هر بخش از وجود خود، فرزندانمان، چه اموال، دانش، تلاش ها و دیگر ابعاد زندگی مان را که به حضرت زهرا(س) پیوند بزنیم، مشمول برکت خواهد شد.

var player = videojs('player_883707_4430292',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/1c69a4d6Zjo0NDYxNjY1LmpwZ3xmdWk6NDM0MTg3NHxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4430292',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4430292"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4430292"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

در سیره مؤسس حوزه علمیه قم، مرحوم آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی، می خوانیم که ایشان تنها فرزند خانواده بودند، اما پدرشان به حضرت زهرا(س) متوسل شده و از خداوند طلب بود وجود فرزندش را برای عالم بابرکت قرار دهد. ما نیز شاهد بودیم که ایشان حوزه علمیه قم را تأسیس کردند و چه برکات گسترده ای از وجود ایشان در جهان جریان یافت؛ برکاتی که از طریق حوزه های علمیه و مؤسسات دینی گسترش پیدا کرد.

ما مفتخریم که انقلاب عظیم اسلامی مان، با رهبری حکیمانه امامین انقلاب، مکتب ناب اهل بیت(ع) و مکتب فاطمی را به جهانیان معرفی کرد. بررسی ها نشان می دهد که عوامل متعددی در گرایش غیرمسلمانان به اسلام تأثیر داشته است و روند رشد اسلام در جهان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیار چشمگیر بوده است.

این رشد روزافزون، به ویژه در میان اقشار اندیشمند، استادان دانشگاه و دانشجویان، قابل مشاهده است؛ افرادی که به سمت دین مبین اسلام، به خصوص اسلام ناب محمدی(ص) و مکتب اهل بیت(ع) گرایش پیدا کرده اند و از نظر اعتقادی و دینی، و حتی در موضع گیری های سیاسی در برابر استکبار جهانی و صهیونیسم بین الملل، با ما همراه شده اند.

در میان عوامل مؤثر بر جذب غیرمسلمانان به اسلام، سه موضوع اهمیت ویژه ای دارد؛ نخست، جایگاه خانواده در اسلام؛ دوم، حقوق زن و جایگاه زن در اسلام؛ و سوم، شخصیت های زیبا، جامع، کامل و الگووار اهل بیت عصمت و طهارت(ع). در این میان، شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س)، به عنوان یک بانوی نمونه، جذابیت ویژه ای برای غیرمسلمانان دارد.

ما مفتخریم که جمهوری اسلامی ایران، دقیقاً برخلاف تصویری که برخی جریان ها تلاش می کردند درباره اسلام و جایگاه زن در آن به افکار عمومی جهان القا کنند، جایگاه واقعی زن مسلمان را با تکیه بر شخصیت حضرت زهرا(س) به جهانیان معرفی کرده است.

در همین زمینه، سخن ناب امام راحل(ره)، رهبر کبیر انقلاب اسلامی، بسیار زیبا و قابل تأمل است. ایشان می فرمودند: «تمام ابعادی که برای زن متصور است و برای یک انسان متصور است، در فاطمه زهرا(س) جلوه کرده بوده است. یک زن معمولی نبوده است؛ یک زن روحانی، یک زن ملکوتی، یک انسان به تمام معنا انسان، تمام نسخه انسانیت، تمام حقیقت زن، تمام حقیقت انسان. او زن معمولی نیست؛ او موجود ملکوتی است که در عالم به صورت انسان ظاهر شده است، بلکه موجود الهی جبروتی در صورت یک زن ظاهر شده است. زنی که تمام خواسته های انبیا در اوست؛ زنی که اگر مرد بود، نبی بود؛ زنی که اگر مرد بود، به جای رسول الله بود.»

البته باید توجه داشته باشیم که وقتی بزرگان ما از ملکوتی بودن وجود حضرت زهرا(س) سخن می گویند، منظور این نیست که ایشان برخلاف مسیر اختیار و بدون تلاش و انتخاب به این جایگاه رسیده اند؛ بلکه حضرت زهرا(س) با اختیار خود و از طریق امتحاناتی که به شایستگی از آن ها سربلند بیرون آمدند، به این درجات و مقامات دست یافتند.

var player = videojs('player_253660_4430293',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/d03da453Zjo0NDYxNjYxLmpwZ3xmdWk6NDM0MTg3MHxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4430293',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4430293"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4430293"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

همان گونه که در دعای روز یکشنبه می خوانیم: «السَّلَامُ عَلَیْکِ یَا مُمْتَحَنَةُ، امْتَحَنَکِ الَّذی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ؛ سلام بر تو ای بانوی امتحان شده؛ همان بانویی که خداوند، پیش از آفرینش مادی اش، او را آزمود.» بنابراین، نباید تصور کنیم که رسیدن حضرت زهرا(س) به این مقامات، صرفاً ناشی از فضل الهی بوده است؛ بلکه فضل الهی در پی تلاش انسان ها و انگیزه های والای آنان نیز تحقق پیدا می کند.

ایکنا- رهبر شهید انقلاب چگونه با تبیین ابعاد شخصیتی حضرت زهرا(س)، ایشان را به عنوان الگوی جامع زن مسلمان در عرصه های فردی، خانوادگی و اجتماعی معرفی می کنند؟

نخستین گام برای فهم دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره حضرت زهرا(س)، درک نگاه هستی شناسانه ایشان به شخصیت آن حضرت است. ایشان با تعبیری کلیدی میان صورت و معنا تفکیک قائل می شوند و می فرمایند: «فاطمه زهرا(س) به صورت یک بشر و یک زن، آن هم زنی جوان است؛ اما در معنا، یک حقیقت عظیم، یک نور درخشان الهی، یک بنده صالح و یک انسان ممتاز و برگزیده است.» این تحلیل هستی شناسانه، در واقع مبنای سایر تحلیل های مقام معظم رهبری شهید درباره زن قرار می گیرد.

رهبر شهید انقلاب، ابعاد وجودی حضرت زهرا(س) را فراتر از فهم کامل بشری می دانند. از همین روست که بزرگان ما نیز هنگام سرودن اشعار در وصف این وجود بابرکت، از محدودیت توانایی خود برای توصیف ایشان سخن گفته اند.

برای نمونه، مرحوم کمپانی می فرماید: «ناطقۀ مرا مگر روح قدوس کند مدد/ تا که ثنای حضرت سیده نساء کند» یعنی اگر روح القدس و جبرئیل به ذهن و اندیشه من یاری برسانند، شاید بتوانم توصیفی درباره حضرت زهرا(س) ارائه کنم. ایشان پس از این، در شعری بسیار زیبا، توصیفاتی درباره حضرت زهرا(س) بیان می کنند.

در روایات نیز درباره وجه تسمیه حضرت زهرا(س) به «فاطمه» آمده است: «إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَةُ لِأَنَّ الْخَلْقَ فُطِمُوا عَنْ مَعْرِفَتِهَا؛ حضرت زهرا(س) فاطمه نامیده شده اند، زیرا مردم از شناخت کامل ایشان بازداشته شده اند.» به این معنا که انسان ها نمی توانند به طور کامل به حقیقت وجودی این بانوی بزرگوار دست پیدا کنند. تنها خداوند و خود اهل بیت(ع) به حقیقت کامل این وجود مبارک آگاه اند. البته ما به اندازه ای که بتوانیم از ایشان الگو بگیریم، می توانیم به شناخت حضرت زهرا(س) نزدیک شویم.

var player = videojs('player_369020_4430297',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/bd2513a9Zjo0NDYxNjYwLmpwZ3xmdWk6NDM0MTg2OXxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4430297',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4430297"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4430297"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

دومین موضوعی که مقام معظم رهبری شهید در بیانات گردآوری شده در این کتاب تبیین می کنند، جامعیت شخصیت حضرت زهرا(س) است؛ موضوعی که به معرفی ایشان به عنوان الگویی چندوجهی و متوازن می پردازد و دومین محور اساسی کتاب را تشکیل می دهد.

رهبر شهید، بارها بر جامع الاطراف بودن شخصیت حضرت زهرا(س) تأکید کرده اند. ایشان در عین برخورداری از تعالی معنوی، در تمام عرصه های زندگی بشری نیز الگویی کامل ارائه داده اند.

این جامعیت را می توان در چند ساحت بررسی کرد؛ نخست، ساحت بندگی و معنویت است. حضرت زهرا(س) حقیقتاً در عبودیت و بندگی خداوند درخشیده اند. رهبر شهید انقلاب در بیانی بسیار زیبا می فرمایند: «ارزش فاطمه زهرا(س) به عبودیت و بندگی خداست و اگر بندگی خدا در فاطمه زهرا نبود، او صدیقه کبری نبود.» ایشان صدیق را کسی می دانند که آنچه را می اندیشد و بر زبان می آورد، صادقانه در عمل نیز نشان دهد و حضرت زهرا(س) برترین مصداق این صدق هستند.

درباره عبادت های حضرت زهرا(س) نیز روایات فراوانی وجود دارد. در روایتی آمده است که شخصی از امام صادق پرسید، چرا فاطمه، زهرا نامیده شد؟ فرمود: « لانها کانت اذا قامت فی محرابها، زهر نورها لاهل السماء کما یزهر نور الکواکب لاهل الارض؛ برای آنکه وقتی فاطمه در عبادتگاهش به نماز می ایستاد، نورش برای اهل آسمان می درخشید، همانطوری که نور ستارگان برای اهل زمین می درخشند. »

ساحت دیگری که رهبر شهید ما درباره وجود مقدس حضرت زهرا(س) تبیین می کنند، ساحت خانواده و نقش های زنانه ایشان است. ایشان می فرمایند: «دخت گرامی رسول گرامی اسلام(س)، غمگساری مهربان برای پدر، همسری فداکار برای شوهر و مربی بزرگی برای فرزندان بود.»

در همین راستا، رهبر شهید، زن را مدیر و محور خانواده می دانند و نقش مادری، همسری و ایجاد آرامش در خانواده را از مهم ترین شغل ها و مسئولیت های یک بانو و زن برمی شمارند.

var player = videojs('player_409139_4430298',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/bd2513a9Zjo0NDYxNjYwLmpwZ3xmdWk6NDM0MTg2OXxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4430298',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4430298"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4430298"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ساحت سوم، ساحت اجتماعی و سیاسی شخصیت حضرت زهرا(س) است. این سه ساحت در کنار یکدیگر نشان می دهند که اگر حضرت زهرا(س) در محراب عبادت به بندگی خداوند مشغول بودند، از دیگران نیز غافل نمی شدند؛ حتی از همسایگان خود.

همان طور که شنیده اید، ایشان شبی را تا صبح به عبادت گذراندند و در دعاهای خود، یک به یک همسایگان و اصحاب، از مهاجران و انصار، را نام بردند.

امام حسن مجتبی(ع) در آن زمان کودکی سه یا چهار ساله بودند. ایشان پس از مشاهده این رفتار از مادرشان پرسیدند که چرا برای همه همسایگان و دیگران دعا کردید، اما نامی از خودمان نبردید؟ حضرت زهرا(س) در پاسخ فرمودند: «الْجَارُ ثُمَّ الدَّارُ؛ نخست همسایه، سپس خانه.»

این رفتار نشان می دهد که حتی عبادت حضرت زهرا(س) نیز عبادتی صرفاً فردی نبود. ایشان در عین بندگی خداوند، به فکر دیگران بودند؛ چراکه مظهر اسماء و صفات الهی بودند. خداوند عاشق بندگان خویش است و همان گونه که خداوند نسبت به بندگانش دلسوز و مهربان است، حضرت زهرا(س) نیز به عنوان مظهر اسماء و صفات الهی، چنین ویژگی هایی داشتند.

در ساحت اجتماعی و سیاسی نیز جامعیت شخصیت حضرت زهرا(س) کامل می شود و روشن می شود که فعالیت های ایشان به محیط خانه محدود نبوده است.

رهبر شهید در بیانات خود، شجاعت حضرت زهرا(س) در دفاع از حق مظلوم، روشنگری، بصیرت و فهم سیاسی ایشان را می ستایند. همچنین حضور فعال آن حضرت در میدان ها و عرصه های مختلف، از جمله تاب آوری در برابر سختی ها و مصیبت ها، مورد تأکید ایشان قرار گرفته است.

رهبر شهید ما جهاد حضرت زهرا(س) را از دشوارترین جهادها توصیف کرده اند و حرکت عظیم ایشان در دفاع از ولایت و ایفای نقش یک رهبر واقعی را حرکتی بی نظیر و قابل مقایسه با هیچ حرکت دیگری نمی دانند.

ایکنا- الگوی فاطمی در برابر الگوی غربی در این کتاب چگونه تبیین شده است؟

اگر بخواهیم نمایی کلی از بخش سوم کتاب ارائه دهیم، باید به موضوع تقابل الگوی فاطمی با الگوی غربی اشاره کنیم؛ موضوعی که اهمیت فراوانی دارد. متأسفانه شاهد هستیم که برخی از هموطنان، از جمله تعدادی از بانوان، فریب ظاهر پرطمطراق، اما پوچ و توخالی الگوی غربی را خورده اند.

در مرحله نخست، رهبر شهید انقلاب به نقد الگوی غربی می پردازند. ایشان فرهنگ و تمدن غربی را به دلیل تحمیل ظلم و ستمی بی سابقه بر زنان جهان، تقبیح می کنند.

البته ما نمی گوییم در گذشته هیچ گونه ظلمی به زنان وجود نداشته است؛ بلکه ایشان در سخنرانی های خود می فرمایند زن در دو مرحله مظلوم بوده است؛ یکی در دوران جاهلیت و دیگری در دوران کنونی که به نام آزادی و مدرنیسم بر او ستم می شود.

اما رهبر شهید تأکید می کنند که هرگز در قرون گذشته، به گستردگی آنچه امروز در غرب علیه زن اتفاق می افتد، به او ظلم نشده است. ایشان می فرمایند که ظلم عمومی و فراگیر علیه زن، مخصوص دوران اخیر و ناشی از تمدن غرب است.

به باور ایشان، آنچه در غرب آزادی زن نامیده می شود، در واقع آزادی مردان هرزه برای التذاذ از زن است و این بزرگ ترین ظلم به مقام زن به شمار می رود.

در مرحله دوم، پس از نقد تمدن غربی، الگوی اسلامی و فاطمی به عنوان جایگزین معرفی می شود؛ الگویی که رهبر شهید انقلاب در فرازهای مختلف سخنان خود از آن با عنوان «الگوی سوم زن» یاد می کنند.

در نقطه مقابل تمدن غرب، اسلام با معرفی حضرت فاطمه زهرا(س)، کامل ترین الگوی زن مسلمان را ارائه کرده است. رهبر انقلاب، ایشان را مصداق کامل زن در اسلام و در بالاترین تراز، یعنی در حد یک رهبر، معرفی می کنند.

var player = videojs('player_164682_4430300',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/d03da453Zjo0NDYxNjYxLmpwZ3xmdWk6NDM0MTg3MHxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4430300',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4430300"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4430300"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

در فرازهای مختلف سخنان رهبر شهید عزیزمان، الگوی سوم زن به عنوان الگویی نه شرقی و نه غربی معرفی شده است. محوریت این الگو با تبیین شخصیت حضرت زهرا(س) و در برخی دیگر از سخنان ایشان، با معرفی شخصیت حضرت معصومه(س) و حضرت زینب(س) تبیین می شود.

رهبر شهید انقلاب، حضرت زهرا(س) را مصداق کامل زن در اسلام و در بالاترین تراز زن اسلامی، یعنی در جایگاه یک رهبر، معرفی می کنند.

بر این اساس، زن مسلمان می تواند هم زمان در اوج معنویت و عبادت باشد، در خانواده نقشی محوری ایفا کند و در اجتماع نیز در دفاع از حق و ولایت پیشرو باشد. الگوی فاطمی نه زن را به حاشیه می راند و نه او را به ابزاری برای التذاذ تبدیل می کند؛ بلکه زن را انسانی عرشی و کانون تربیت نسل های الهی می شناسد.

انتهای پیام