هشدار درباره آثار زیانبار تغییرات اقلیمی برای سلامت انسان

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما؛ به نقل از دویچه وله، نزدیک به 150 پژوهشگر از بیش از 30 کشور جهان خواستار آن شده اند، که تغییرات اقلیمی به عنوان یک «وضعیت اضطراری بهداشت جهانی» به رسمیت شناخته شود؛ زیرا پیامد های گرمایش زمین برای سلامت انسان، از جمله مرگ و میر ناشی از گرما، خشکسالی و ناامنی غذایی، با سرعت فزاینده ای در حال گسترش است.

بر اساس تازه ترین گزارش سالانه لنست درباره سلامت و تغییرات اقلیمی، هزینه های انسانی و اقتصادی گرمایش زمین در دهه گذشته، از زمان امضای توافقنامه اقلیمی پاریس، به شدت افزایش یافته است. طبق این گزارش، تغییرات اقلیمی تنها در سال 2023 به بیش از نیم میلیون مرگ ناشی از گرما منجر شده و از سال 2016 تاکنون نیز نزدیک به سه میلیون نفر در سراسر جهان بر اثر گرما جان خود را از دست داده اند.

آلن دانگور، مدیر بخش اقلیم و سلامت در بنیاد ولکام که از حامیان مالی این گزارش است، گفت: «این وضعیت نمی تواند ادامه پیدا کند. ما باید مسیر خود را تغییر دهیم و سلامت و رفاه مردم را در مرکز واکنش به تغییرات اقلیمی قرار دهیم؛ به گونه ای که موفقیت را نه با اهداف کاهش انتشار گاز های گلخانه ای یا میزان افزایش دما، بلکه با تعداد جان های نجات یافته و بهبود پیامد های سلامت بسنجیم.»

یافته های تازه گزارش لنست نشان می دهد، که خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی در حال افزایش است. گرمای شدید بارزترین نمونه این روند به شمار می رود. بر اساس این گزارش، سهم تغییرات اقلیمی در مرگ و میر ناشی از گرما بین سال های 2016 تا 2023 به 68 درصد رسید؛ در حالی که این میزان در دهه پیش از آن 55 درصد بود. همچنین سرعت افزایش سالانه مرگ و میر ناشی از گرمای مرتبط با تغییرات اقلیمی در همین دوره بیش از دو برابر شده است.

با این حال، مرگ و میر تنها بخش کوچکی از پیامد های این پدیده است. گرمای شدید می تواند موجب گرمازدگی، اختلال خواب و تشدید بیماری های مزمن شود.

افزون بر این، کار در شرایط گرمای شدید، خطر خستگی مفرط، بیماری و آسیب های جسمی را افزایش می دهد و می تواند درآمد و معیشت افراد را نیز به خطر بیندازد.

طبق این گزارش، گرمای شدید در سال 2025 موجب از دست رفتن 573 میلیارد ساعت کاری بالقوه در جهان شد که کارگران بخش کشاورزی بیشترین آسیب را از این وضعیت متحمل شدند. اقتصاد های آسیب پذیر در آفریقا و جنوب شرق آسیا نیز بیشترین خسارت را تجربه کردند؛ به طوری که زیان های ناشی از این وضعیت به پنج درصد تولید ناخالص داخلی آنها رسید، در حالی که این رقم در اقتصاد های توسعه یافته تر حدود نیم درصد بود.

مارینا رومانوئلو، مدیر اجرایی برنامه لنست درباره شمارش معکوس سلامت و تغییرات اقلیمی در دانشگاه کالج لندن، در نشست خبری گفت: «هزینه های اقتصادی این وضعیت بیش از همه به بخش ها و جوامع آسیب پذیر ضربه می زند.»

بر اساس داده های ماهواره ای، از سال 2003 تاکنون، روند خشک شدن زمین در 43 درصد از سطح خشکی های جهان به طور مستمر ادامه داشته است؛ در حالی که 37 درصد از خشکی های جهان با افزایش رطوبت مواجه بوده اند. در مجموع، بیش از 80 درصد خشکی های جهان در معرض تغییرات شدید در وضعیت رطوبتی قرار گرفته اند؛ وضعیتی که محصولات کشاورزی، منابع غذایی و بهداشت عمومی را تهدید می کند.

خشکسالی می تواند مردم را از دسترسی به آب آشامیدنی سالم محروم کند و خطر ابتلا به بیماری های عفونی را افزایش دهد. در مقابل، سیل نیز خطر غرق شدن، جراحات جسمی و آلودگی منابع آب را به همراه دارد.

طبق این گزارش، موج های گرما و خشکسالی در سال 2024، در مقایسه با میانگین دوره 1981 تا 2010، حدود 128 میلیون نفر دیگر را در معرض ناامنی غذایی قرار دادند.

رومانوئلو در این باره گفت: «این وضعیت صرفا بدتر شدن تدریجی شرایط نیست، بلکه تغییری ناگهانی و اساسی است.»

ضرورت ایجاد سازوکار جهانی برای مقابله با بحران

پژوهشگران برای نجات جان انسان ها و حفاظت از سلامت عمومی، خواستار ایجاد سازوکاری جدید در سازمان جهانی بهداشت شده اند تا کشور ها بتوانند اطلاعات را به اشتراک بگذارند، واکنش های خود را هماهنگ کنند، تهدید ها را زیر نظر بگیرند و منابع مالی لازم را اختصاص دهند. این سازوکار با مشارکت سازمان ملل متحد و کشور های عضو آن ایجاد خواهد شد.

نزدیک ترین نمونه موجود، سازوکار اعلام وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با ابعاد بین المللی در سازمان جهانی بهداشت است که در دوران همه گیری کووید 19 و شیوع بیماری ام پاکس مورد استفاده قرار گرفت. با این حال، این سازوکار عمدتا برای شرایط اضطراری کوتاه مدت طراحی شده و برای مقابله با تهدید پیچیده ای مانند تغییرات اقلیمی که به اقدامی مستمر و هماهنگ در بخش های مختلف نیاز دارد، کافی نیست.

رومانوئلو گفت : جهان به رویکردی گسترده تر نیاز دارد تا به جای واکنش به بحران های پیاپی، بتواند پاسخی منسجم و بلندمدت ارائه دهد، تاب آوری را افزایش دهد و توانایی کشور ها را برای جلوگیری از بحران های آینده تقویت کند.

با وجود تشدید پیامد های تغییرات اقلیمی، برخی اقدامات در زمینه انرژی پاک و آمادگی نظام های سلامت، نتایج مثبتی به همراه داشته است.

بر اساس گزارش، گسترش انرژی های تجدیدپذیر تا حدی به کاهش مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در نیمی از 140 کشور بررسی شده از سال 2016 کمک کرده و از حدود 323 هزار مرگ در سال جلوگیری کرده است.

همچنین شمار کشور هایی که برنامه های ملی برای سازگار کردن خدمات سلامت با پیامد های تغییرات اقلیمی، از جمله موج های گرما و شیوع بیماری ها، تدوین کرده اند، از 14 کشور در سال 2015 به 56 کشور افزایش یافته است.

با این حال، پژوهشگران معتقدند سرعت پیشرفت ها همچنان بسیار کمتر از حد لازم است. سوخت های فسیلی که انتشار گاز های گلخانه ای و سایر آلاینده ها را به همراه دارند، هنوز بیش از 80 درصد انرژی جهان را تامین می کنند. انتشار گاز های ناشی از مصرف انرژی نیز در سال 2024 به رکوردی تازه رسید.

طبق این گزارش، صد شرکت بزرگ نفت و گاز جهان در مسیر تولیدی قرار دارند که تا سال 2040، میزان تولید سوخت های فسیلی آنها را به 150 درصد بیشتر از سطح سازگار با محدود کردن گرمایش زمین به یک و نیم درجه سانتی گراد خواهد رساند.

همچنین یارانه های خالص سوخت های فسیلی از سال 2016 دو برابر شده و به 6.2 تریلیون دلار رسیده است.

در سال 2024، ده کشور بیش از کل بودجه نظام سلامت خود برای این یارانه ها هزینه کردند

پژوهشگران هشدار می دهند که در کنار کمبود منابع مالی برای سازگار کردن نظام های سلامت با تغییرات اقلیمی، کاهش کمک های خارجی نیز شکاف مالی موجود را افزایش داده است. کشور های در حال توسعه برآورد می کنند که سالانه به حدود 3.3 میلیارد دلار برای سازگار کردن نظام های سلامت خود با پیامد های تغییرات اقلیمی نیاز دارند؛ اما در سال 2024 تنها حدود یک سوم این مبلغ تامین مالی شد.

هلن کلارک، نخست وزیر پیشین نیوزیلند و رئیس هیئت مدیره برنامه لنست درباره شمارش معکوس سلامت و تغییرات اقلیمی، گفت: «این گزارش هشداری جدی است که نشان می دهد تغییرات اقلیمی یک وضعیت اضطراری برای سلامت انسان است. آنچه کمبودش احساس می شود، شواهد نیست، بلکه اراده سیاسی برای اقدام است.»