وزیر امورخارجه عمان: امنیت خلیج فارس بدون مشارکت ایران امکان پذیر نیست

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از تارنمای وزارت امورخارجه عمان، بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان در کالج گیرتون دانشگاه کمبریج انگلیس با اشاره به تحولات دو سال گذشته گفت: بحث درباره امنیت خلیج فارس به طور فزاینده ای با موضوع ناامنی، تنش های دیرینه، آسیب پذیری مسیرهای حیاتی دریایی و سابقه طولانی درگیری های مسلحانه از جنگ ایران و عراق در دهه 1980 و جنگ کویت در سال 1991 گرفته تا جنگ اخیر اسرائیل و آمریکا علیه ایران گره خورده است.

وی با بیان اینکه عمان نیز از ناامنی منطقه ای تأثیر می پذیرد، تأکید کرد که اگرچه این کشور با همسایگان خود روابط صلح آمیزی دارد، اما امنیت آن به امنیت کشورهای همسایه وابسته است.

به گفته وی، همین مسئله مسقط را به تلاش برای حل وفصل اختلافات، اعتمادسازی و گسترش صلح در منطقه ترغیب می کند.

وزیر امور خارجه عمان با اشاره به دو مرحله مهم مذاکرات منطقه ای در دو سال گذشته گفت که مرحله نخست شامل مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بود که با میانجی گری عمان در مسقط، رم و ژنو برگزار شد.

به گفته وی، این روند شامل پنج دور مذاکره در آوریل و مه 2025 و سه دور در فوریه سال جاری میلادی بود و هدف آن حل اختلافات دو طرف بر سر برنامه هسته ای ایران و پایان دادن به 47 سال خصومت متقابل بود.

وی افزود: مرحله دوم پس از امضای یادداشت تفاهم ایران و آمریکا در 17 ژوئن آغاز شد؛ توافقی که به گفته وی، درگیری مسلحانه آغازشده در 28 فوریه را متوقف کرد. این در حالی بود که مذاکرات درباره پرونده هسته ای همچنان ادامه داشت.

به گفته البوسعیدی، مرحله دوم مذاکرات میان عمان و ایران و با هدف دستیابی به توافقی درباره ترتیبات تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز انجام شد.

وی گفت عمان معتقد بود مذاکرات ایران و آمریکا در مرحله نخست پیشرفت چشمگیری داشته و دستیابی به توافق در دسترس بوده است؛ ارزیابی ای که به گفته او، همچنان بر آن پایبند است و مفاد اساسی چنین توافقی هنوز وجود دارد، مشروط بر آنکه دو طرف تصمیم بگیرند مذاکرات را از سر بگیرند.

با این حال، وزیر امور خارجه عمان تأکید کرد که بازگشت ایران و آمریکا به میز مذاکره پس از پایان جنگ، دشوار شده است.

وی افزود که یکی از مراحل اصلی برای ازسرگیری مذاکرات، دستیابی به توافقی درباره بازگشت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز خواهد بود.

البوسعیدی همچنین گفت: مذاکرات سطح بالا و رایزنی های فنی میان عمان و ایران به ترسیم چارچوب یک توافق موقت منجر شده، اما این طرح نیز با موانع سیاسی روبه روست.

به گفته وی، اجرای چنین توافقی بدون آمادگی ایران و آمریکا برای امتیازدهی و دستیابی به تفاهمی عملی از جمله عقب نشینی از برخی اقدامات انجام شده در جنگ اخیر که موجب توقف بخش عمده ای از تردد دریایی شده اند، دشوار خواهد بود.

انتقاد از کنار گذاشتن ایران در ترتیبات امنیتی منطقه

وزیر امور خارجه عمان مهم ترین درس مذاکرات انجام شده را ناکافی بودن ترتیبات امنیتی منطقه دانست و گفت: مسائلی که کشورهای خلیج فارس باید خودشان در سطح منطقه ای حل وفصل کنند، به دلیل توسعه نیافتن سازوکارهای امنیتی مشترک، پیچیده تر شده و گاه حل آنها بسیار دشوار یا حتی ناممکن شده است.

البوسعیدی تأکید کرد که این ترتیبات بیش از اندازه به مشارکت قدرت های خارجی متکی بوده اند و موانع موجود بر سر راه حل وفصل پرونده هسته ای ایران و مسئله آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تازه ترین پیامدهای ترکیبی ناپایدار از نمایش قدرت و وابستگی در منطقه هستند.

وی افزود که حل این مسائل زمانی دشوار می شود که قدرت های خارجی شرایط مشارکت را تعیین می کنند، اما کشورهای منطقه نمی توانند مسئولیت جمعی طراحی ترتیبات امنیتی خود را بر عهده بگیرند و درباره آن به توافق برسند.

وزیر امور خارجه عمان در همین چارچوب خواستار آن شد که کشورهای منطقه مسئولیت امنیت خود را به صورت فراگیر بر عهده بگیرند.

وی تأکید کرد که این چارچوب باید همه کشورهای خلیج فارس یعنی شش عضو شورای همکاری خلیج فارس، عراق و ایران را در بر بگیرد.

به گفته البوسعیدی، ایران در نزدیک به نیم قرن گذشته به طور نظام مند از ایفای نقشی مهم در ترتیبات امنیتی منطقه کنار گذاشته شده و این حذف پیامدهای منفی عمیقی نه تنها برای ایران، بلکه برای کل منطقه داشته است.

وی برای توضیح ریشه های این وضعیت به سابقه طولانی طرح های امنیتی تحمیل شده از بیرون در خلیج فارس، خاورمیانه و غرب آسیا اشاره کرد؛ از توافق سایکس ـ پیکو که پس از جنگ جهانی اول سرزمین های تابع امپراتوری عثمانی را تقسیم کرد تا «شورای صلح» غزه که به گفته وی، فلسطینی ها در تعیین شرایط زندگی و حکمرانی خود در این منطقه نقشی ندارند.

البوسعیدی گفت: قدرت های منطقه ای که در ابتدا از چنین طرح هایی کنار گذاشته شده بودند یا جایگاهی فرعی در آنها داشتند، بعدها نتوانستند جایگزین هایی برای ترتیبات استعماری و جنگ سرد ارائه دهند؛ ترتیباتی که مدت هاست کارآمدی خود را از دست داده اند.

به گفته وی، این کشورها به جای تدوین رویکردهای منسجم و مبتنی بر نیازهای منطقه، مسیر آسان تر را انتخاب کردند و تأمین امنیت خود را به دیگران سپردند.

وی افزود که دوستان و متحدان خارج از منطقه، از طریق معاهدات، توافق ها، همکاری های اطلاعاتی، ناوگان های دریایی، سامانه های پدافند هوایی و استقرار نیروهای زمینی، حمایت های مادی و سیاسی قابل توجهی از امنیت خلیج فارس ارائه کرده اند؛ اما این حمایت ها رایگان نبوده و هزینه مالی زیادی به همراه داشته است.

وزیر امور خارجه عمان تصریح کرد که این تعهدات با اولویت های سیاسی و منافع ملی قدرت های خارجی همراه بوده اند؛ اولویت هایی که همواره در راستای منافع منطقه، کشورهای آن و مردمشان قرار نداشته اند.

وی با اشاره به اینکه اتکا به قدرت های بزرگ نظامی ممکن است در ابتدا منطقی به نظر برسد، تأکید کرد که هزینه سیاسی بلندمدت این رویکرد بسیار سنگین بوده است.

البوسعیدی افزود که شاید زیان بارترین اولویت تحمیل شده از خارج، شرط کنار گذاشتن ایران بوده است؛ رویکردی که فراتر از حذف ایران، این کشور را به عنوان تهدیدی معرفی کرد که ترتیبات امنیتی منطقه باید در برابر آن شکل بگیرد.

به گفته وی، به جای ایجاد ساختاری واقعی برای حفظ روابط باثبات میان هشت کشور ساحلی خلیج فارس، نظامی منطقه ای شکل گرفت که بر تصور نادرست وجود دشمنی ذاتی میان ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس استوار بود.

وزیر امور خارجه عمان تأکید کرد که چنین دشمنی ذاتی ای وجود ندارد و اگرچه مشکلاتی میان طرف ها هست، عرب ها و ایرانیان قرن ها در اطراف خلیج فارس در صلح زندگی کرده اند.

وی گفت مسئله این نیست که کشورها دوست ایران باشند یا با آن دشمنی کنند، بلکه واقعیت این است که ایران با جمعیتی بالغ بر 93 میلیون نفر، تاریخی سه هزارساله و سهمی نزدیک به نیمی از خط ساحلی خلیج فارس، بخشی جدایی ناپذیر از واقعیت منطقه است.

البوسعیدی تصریح کرد که هر ساختار امنیتی برای خلیج فارس که ایران را در بر نگیرد، ذاتاً بی ثبات و از نظر ساختاری ناقص خواهد بود.

به گفته وی، تحولات اخیر هزینه سنگین تداوم این تصور مبتنی بر دشمنی و حذف را آشکار کرده است.

وی افزود که متقاعد کردن دوستان و متحدان خارج از منطقه درباره ضرورت تغییر این نگاه می تواند مفید باشد، اما شرط ضروری نیست؛ زیرا راه حل نباید به این کشورها وابسته باشد. مسئولیت نهایی طراحی، توسعه و اجرای ساختار امنیتی جدید منطقه بر عهده خود کشورهای خلیج فارس است.

پیشنهاد احیای ابتکار امنیت جمعی سال 1976

وزیر امور خارجه عمان خواستار آغاز گفت وگویی منطقه ای درباره امنیت خلیج فارس شد و هشدار داد که کشورهای منطقه باید پیش از آنکه راه حل های دیگری از بیرون بر آنها تحمیل شود، برای ایجاد جایگزینی واقعی با الگوی وابستگی و حذف اقدام کنند.

وی تأکید کرد که چارچوب امنیتی جدید باید هر هشت کشور ساحلی خلیج فارس را شامل شود و برای توضیح این پیشنهاد، به نشست تاریخی وزیران خارجه کشورهای منطقه در مسقط در نوامبر 1976 اشاره کرد.

به گفته البوسعیدی، حدود 50 سال پیش، وزیران خارجه بحرین، ایران، عراق، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در مسقط گرد هم آمدند تا درباره ایجاد سازوکاری برای امنیت جمعی خلیج فارس گفت وگو کنند.

وی افزود که پس از خروج نیروهای انگلیسی از شرق سوئز، رهبران منطقه به این درک رسیده بودند که هم فرصت و هم ضرورت آن وجود دارد که خودشان ساختاری برای تضمین امنیت و ثبات همگانی ایجاد کنند؛ از جمله برای کشورهایی که تنها چند سال از تأسیس رسمی آنها گذشته بود.

با این حال، وزیرامور خارجه عمان اظهار کرد که آن نشست، متأسفانه، نخستین و آخرین باری بود که هشت کشور ساحلی خلیج فارس گرد هم آمدند تا درباره امنیت منطقه به طور مشترک گفت وگو کنند.

پیمان عدم تجاوز؛ پیش شرط امنیت فراگیر خلیج فارس

وی پیشنهاد کرد که کشورهای ساحلی خلیج فارس برای دستیابی به پیمان عدم تجاوز میان هر هشت کشور تلاش کنند و این پیمان را پیش شرط اساسی ایجاد یک ساختار امنیتی واقعی و فراگیر در منطقه دانست.

وزیر امور خارجه عمان اذعان کرد که تحقق این هدف آسان نخواهد بود؛ چرا که دلایل تاریخی و جدیدی برای بی اعتمادی، تردید و نگرانی متقابل وجود دارد.

با این حال، به گفته وی، دو واقعیت به تدریج بیش از گذشته مورد پذیرش قرار گرفته اند: نخست اینکه آینده باید همه هشت کشور ساحلی خلیج فارس را در بر بگیرد و دوم اینکه دیگر نمی توان صرفاً بر همکاری شرکای خارجی تکیه کرد.

وی ادامه داد که این رویکرد به معنای کنار گذاشتن مشارکت های خارجی نیست، بلکه به این معناست که این مشارکت ها نباید نقش محوری را در ساختار امنیت منطقه ایفا کنند.

به گفته البوسعیدی، امید می رود که همکاری های خارجی در بلندمدت کمتر به تعهدات نظامی و بیشتر به همکاری اقتصادی، سرمایه گذاری در آینده خلیج فارس و ایجاد مشارکت اقتصادی با همه کشورهای منطقه معطوف شود.

وزیر امور خارجه عمان افزود که چنین چشم اندازی یکی از موضوعات مطرح شده در مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بوده است و خود او ساعت ها درباره آن با مقام های دو کشور گفت وگو کرده است.

وی تأکید کرد که این ایده نه تازه است و نه غیرمنتظره.

البوسعیدی همچنین گفت: در دوران پس از جنگ، فرصت اقتصادی عظیمی نه تنها برای آمریکا، بلکه برای کشورهای منطقه نیز وجود خواهد داشت؛ هرچند جزئیات دستیابی به این فرصت دشوار خواهد بود و مذاکراتی طولانی و طاقت فرسا لازم خواهد داشت.

وی تأکید کرد که مسیر مورد نیاز روشن است و اقدامات اولیه باید از همین حالا آغاز شود.

به گفته وزیر خارجه عمان، اگر کشورهای خلیج فارس تلاش های خود را افزایش دهند، تحقق امنیت منطقه ای فراگیر، مطابق با چشم اندازی که در سال 1976 مطرح شد، امکان پذیر خواهد بود.

او خاطرنشان کرد که پیگیری چنین هدفی شاید در شرایط کنونی غیر منطقی به نظر برسد، اما در واقع تنها مسیر عقلانی پیش روست.

البوسعیدی در پایان از ایده ها و دیدگاه های جدید همتایان خود در منطقه استقبال کرد و گفت که برای ادامه این گفت وگوها به نفع همه کشورهای خلیج فارس آمادگی دارد.