نفس های آخر کسب وکارهای کوچک

تعطیلی یک کسب وکار معمولاً از روزی شروع نمی شود که کرکره پایین می آید. خیلی قبل تر آغاز شده است.

از روزی که صاحب کسب وکار تصمیم می گیرد فعلاً نیروی جدید نگیرد. از وقتی خرید یک دستگاه را عقب می اندازد. از وقتی موجودی انبار را کمتر می کند. از وقتی بخشی از سرمایه شخصی اش را وارد شرکت می کند تا حقوق آخر ماه پرداخت شود. از وقتی به تأمین کننده می گوید چند روز بیشتر مهلت بدهد و به مشتری می گوید لطفاً زودتر تسویه کنید.

چراغ هنوز روشن است، چند نفر هنوز مشغول کارند و شاید حتی فروش هم ادامه داشته باشد؛ اما درون کسب وکار اتفاق دیگری در حال رخ دادن است: حاشیه امن آن آرام آرام از بین می رود.

به نظرم امروز بخش مهمی از کسب وکارهای کوچک و متوسط ایران دقیقاً در همین نقطه قرار گرفته اند.

مسئله فقط کاهش فروش نیست. هزینه مواد اولیه بالا رفته، تأمین مالی دشوارتر شده، نقدینگی محدودتر است، هزینه نیروی انسانی، بیمه، انرژی، حمل و اجاره افزایش پیدا کرده و در کنار همه اینها، بنگاه باید مجموعه ای از تکالیف مالیاتی و اداری را نیز انجام دهد.

مالیات به خودی خود مسئله نیست. هیچ اقتصاد سالمی بدون مالیات اداره نمی شود و بنگاه اقتصادی هم نمی تواند انتظار داشته باشد از مسئولیت مالیاتی خود کنار گذاشته شود.

مسئله از جایی شروع می شود که مالیات، بیمه و سایر تعهدات از توان واقعی جریان نقدی بنگاه جلو می زنند.

یک کسب وکار ممکن است روی کاغذ سود داشته باشد، اما پولش هنوز دست مشتری باشد. ممکن است فروشی انجام داده باشد که وصول آن چند ماه زمان ببرد، اما مالیات، بیمه، حقوق، اجاره و اقساط او منتظر وصول آن پول نمی مانند.

اینجاست که تفاوت میان «سود» و «نقدینگی» اهمیت پیدا می کند.

بنگاه ممکن است سودده باشد اما پول نداشته باشد؛ و کسب وکاری که پول ندارد، حتی اگر روی کاغذ سودآور باشد، نمی تواند مدت زیادی دوام بیاورد.

در ماه های اخیر بخش خصوصی بارها درباره همین فشارها هشدار داده است؛ از دشواری تأمین سرمایه در گردش و محدودیت دسترسی بنگاه های کوچک به منابع بانکی گرفته تا مسائل مالیاتی، تأمین اجتماعی و بی ثباتی مقررات. مسئله مهم این است که بنگاه های کوچک معمولاً امکانات بنگاه های بزرگ را ندارند. نه ذخیره نقدی بزرگی دارند، نه دسترسی یکسانی به منابع مالی و نه می توانند برای هر شوک اقتصادی ماه ها صبر کنند.

برای یک شرکت بزرگ ممکن است کاهش فروش چندماهه یک مسئله مدیریتی باشد؛ برای یک کسب وکار کوچک همان اتفاق می تواند مسئله بقا باشد.

اینجاست که به نظرم باید تفاوت «بقا» و «تاب آوری» را جدی تر ببینیم. بقا یعنی کسب وکار امروز تعطیل نشود. تاب آوری یعنی علاوه بر اینکه تعطیل نشود، توان فردای خودش را هم از دست ندهد.

ممکن است با تقسیط یک بدهی، تمدید یک مهلت یا اعطای یک تسهیلات کوتاه مدت، چند ماه دیگر به عمر یک بنگاه اضافه کنیم. این کار در جای خود لازم و مفید است، اما الزاماً به معنای تاب آور شدن آن نیست.

اگر کسب وکار برای پرداخت هزینه های جاری مجبور شود سرمایه در گردش خود را مصرف کند، نیروی متخصصش را از دست بدهد، تعمیرات را عقب بیندازد، سرمایه گذاری را متوقف کند و دائماً بدهی تازه ایجاد کند، شاید هنوز زنده باشد؛ اما قوی تر نشده است.

احساس من این است که بخش مهمی از سیاست های حمایتی ما در سال های اخیر بیشتر در سطح «زنده نگه داشتن» باقی مانده است.

یعنی سیاست گذار تلاش کرده بحران فوری مدیریت شود، اما کمتر توانسته شرایطی ایجاد کند که بنگاه دوباره حاشیه امن بسازد.

برای تاب آوری، کسب وکار به چیزی بیشتر از مهلت نیاز دارد. به سرمایه در گردش قابل دسترس نیاز دارد. به مقررات قابل پیش بینی نیاز دارد. باید بداند اگر امروز قراردادی می بندد، چند ماه بعد با چه قواعدی روبه روست. باید بتواند برای مالیات، بیمه، انرژی و تأمین مالی خود برنامه ریزی کند.

حتی حمایت مالیاتی هم اگر فقط به معنای عقب انداختن پرداخت باشد، مسئله را به آینده منتقل می کند. گاهی باید دید آیا بنگاه اساساً توان بازسازی جریان نقدی خود را دارد یا نه.

این نکته به معنای حمایت بی قیدوشرط از هر کسب وکاری نیست. طبیعی است که بنگاه ناکارآمد را نمی توان برای همیشه با منابع عمومی زنده نگه داشت. اما میان یک کسب وکار ناکارآمد و بنگاهی که به دلیل یک دوره غیرعادی اقتصادی، شوک ارزی، محدودیت انرژی، افت تقاضا یا کمبود سرمایه در گردش تحت فشار قرار گرفته، تفاوت وجود دارد.

سیاست اقتصادی باید بتواند این دو را از هم تشخیص دهد. مسئله دیگر زمان حمایت است.

کمک وقتی بنگاه نیروهایش را تعدیل کرده، بازارش را از دست داده و سرمایه در گردش آن تمام شده، بسیار پرهزینه تر از حمایتی است که چند ماه زودتر انجام شود.

گاهی یک مهلت منطقی، آزاد شدن بخشی از وثایق، دسترسی کوتاه مدت به سرمایه در گردش، تسریع در استرداد م

طالبات و مالیات های قابل استرداد یا ثبات در یک بخشنامه می تواند بیشتر از یک بسته بزرگ حمایتی به ادامه فعالیت یک کسب وکار کمک کند.

بنگاه کوچک معمولاً دنبال امتیاز ویژه نیست. بیشتر از هر چیز می خواهد بتواند فردا را پیش بینی کند.

بداند اگر امروز تولید کرد، اگر نیروی جدید گرفت، اگر قرارداد بست و اگر سرمایه گذاری کرد، چند ماه بعد قواعد بازی ناگهان عوض نمی شوند.

خطر اصلی امروز شاید فقط تعطیلی کسب وکارهای کوچک نباشد. خطر بزرگ تر این است که تعداد زیادی از آنها همچنان باز بمانند، اما دیگر توان رشد نداشته باشند.

نه استخدام کنند، نه سرمایه گذاری کنند، نه محصول تازه ای بسازند و نه ریسک توسعه را بپذیرند.

اقتصادی که بنگاه هایش فقط برای زنده ماندن تصمیم می گیرند، ممکن است مدتی سرپا بماند؛ اما به سختی می تواند رشد کند.

حمایت واقعی از کسب وکار کوچک یعنی کاری کنیم که هدف مدیر فقط رسیدن به آخر ماه نباشد.

بقا یعنی چراغ کسب وکار خاموش نشود؛ تاب آوری یعنی هنوز دلیلی برای روشن تر کردن آن چراغ وجود داشته باشد.

تگ ها کسب و کار