تکرار تجربه «سینماکمپر» در «سینماحقیقت»؛ «هوم اسکول» سوژه مستند شد

صادق داوری فر مستندساز که در نوزدهمین دوره «سینماحقیقت» در «رادیو کمپر» میزبان سینماگران مستند بود در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به چالش پخش و انتشار آثار مستند گفت: سینمای مستند در کشور، با مسئله پخش و انتشار روبه رو است. هر سال تولیدهای زیادی رقم می خورد و علاقه مندان بسیاری با وجود کمبود بودجه و امکانات، به دلیل علاقه به این فضا و محتوا و فرم، فیلم می سازند اما پس از ساخته شدن فیلم، برنامه جدی ای برای نمایش آن وجود ندارد. تلویزیون معیارهای خودش را دارد و بسیاری از آثار در آن نمایش داده نمی شوند. جشنواره ها محدودند و انتشار در فضای مجازی و پلتفرم ها نیز با محدودیت هایی همراه است.

وی ادامه داد: بازار اصلی سینما در اختیار آثار سرگرم کننده و داستانی است و پادکست می تواند به جریان پخش و انتشار مستند کمک کند. وقتی درباره سینمای مستند و یک فیلم مشخص در فضای پادکست صحبت می شود، ممکن است مخاطب به دیدن آن فیلم یا دنبال کردن آثار مستند علاقه مند شود.

این مستندساز درباره شکل گیری ایده «سینماکمپر» توضیح داد: پادکستی که به بهانه جشنواره «سینماحقیقت» راه اندازی شد، با رویکرد کمک به پخش و انتشار فیلم شکل گرفت. سینما و پلتفرم ها امکان نمایش فیلم را فراهم می کنند، اما مکان هایی هم هستند که امکان نمایش در آنها وجود ندارد. می توان با یک کمپر که امکانات خواب، استراحت و زندگی را دارد، به نقاط مختلف رفت و فیلم نمایش داد. به همین دلیل نام آن «سینماکمپر» گذاشته شد؛ برنامه ای که در آن فیلمساز و عوامل به نقطه ای مشخص سفر می کنند، فیلم را روی بدنه کمپر به نمایش می گذارند و پس از آن، جلسه نقد و بررسی با مخاطبان همان منطقه برگزار می شود.

پاتوقی برای گفتگو با مستندسازان

داوری فر درباره تجربه حضور «سینماکمپر» در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: برای عوامل و دوستان مستندساز، این چیدمان جذاب بود. در فضای باز پردیس ملت، کمپر توجه آنها را جلب می کرد و وقتی وارد آن می شدند و به گفتگو دعوت می شدند، درباره فیلم مستند و سینما صحبت می کردیم. همزمان، تیزر فیلم های راه یافته به جشنواره نیز روی بدنه کمپر نمایش داده می شد.

وی با اشاره به واکنش مخاطبان افزود: جذاب ترین بخش ماجرا خود کمپر بود. وقتی افراد داخل آن می نشستند و گفتگو می کردند، فضایی شبیه یک پاتوق شکل می گرفت. فضایی خارج از محیط پردیس سینمایی ملت که در آن می توانستند راحت تر حرف هایشان را بیان کنند. به ویژه در سرمای آذرماه، چای گرم، میکروفن و امکان گفتگوی آزاد، این فضا را به محلی برای تعامل تبدیل کرده بود.

این مستندساز اظهار کرد: برای من هم دیدن این برخوردها انگیزه بخش بود. به خصوص وقتی مخاطبان با رسانه ای سیار مواجه می شدند که هم میز پادکست داشت، هم فیلم روی بدنه آن نمایش داده می شد و هم قرار بود پس از جشنواره، سفرهایی برای نمایش آثار فیلمسازان آغاز کند.

ایده راه اندازی شعبه های سیار «سینماحقیقت»

داوری فر درباره برنامه های احتمالی «سینماکمپر» برای ادامه فعالیت گفت: درحالی که برای تولید اپیزودهای سال جدید کمی زمان وجود دارد، به این فکر می کنم که با «سینماکمپر»، شعبه های سیار جشنواره راه اندازی شود؛ به این شکل که هر شب، پاتوقی در نقطه ای از یک شهر یا استان به عنوان شعبه ای از جشنواره فیلم های مستند داشته باشیم و حتی بتوانیم بعضی از فیلم ها را با خودمان ببریم و نمایش دهیم. این کار می تواند جذابیت طرح را بیشتر کند.

وی هدف اصلی این طرح را کمک به پخش آثار و مواجهه فیلمساز با مخاطب هدف دانست و توضیح داد: هر فیلم مستند مخاطبی را هدف قرار داده است. چقدر خوب است که بتوان فیلم را خارج از فضای سینما به همان جغرافیا برد و به دست مخاطب خاص خودش رساند. برای مثال، وقتی فیلمی درباره محیط زیست ساخته می شود، معمولا آثار پژوهشی و تحقیقاتی در دانشگاه ها و جشنواره ها برای مخاطبان خاص نمایش داده می شوند اما بهتر است فیلم به دست کسانی رسانده شود که در شکل گیری آن مسئله نقش دارند یا لازم است درباره آن آگاهی پیدا کنند.

داوری فر افزود: در بعضی مستندها، فیلمساز سوژه های فیلم خود را با روند فیلمسازی مواجه می کند و از این طریق می تواند مخاطب را به تجربه ای از پالایش و کاتارسیس برساند. فکر می کنم «سینماکمپر» می تواند چنین تجربه ای را هم برای عوامل فیلم و هم برای مخاطبانی که لازم است پیام اثر را دریافت کنند، فراهم کند.

مستندی درباره آموزش خارج از ساختار رسمی

این مستندساز در بخش دیگری از صحبت هایش از 2 مستند در دست تولید خود خبر داد که هنوز شرایط نمایش آنها فراهم نشده است. وی درباره یکی از این آثار گفت: یک فیلم را به مرحله راف کات رسانده ام و تدوین فیلم دیگر را هنوز شروع نکرده ام. فیلمی که راف کات آن آماده شده، درباره یک مدرسه زیرزمینی است که مجوز ندارد. بچه ها در مقطع ابتدایی و به شیوه هوم اسکول، خارج از فضای آموزش رسمی و بدون دریافت مدرک، درس می خوانند و مهارت های زندگی را یاد می گیرند.

وی درباره ملاحظات نمایش این فیلم توضیح داد: از 2 جهت نمی توانیم فیلم را نمایش دهیم؛ یکی چهره بچه هاست که ممکن است برای آنها گرفتاری ایجاد کند و دیگری مدرسه ای است که این ساختارشکنی را انجام می دهد. این مدل آموزش به تدریج در کشور فراگیر می شود، اما هنوز به چنین مدارسی مجوز داده نشده است. امیدوارم شرایطی فراهم شود که بتوانیم بدون آسیب زدن به مدرسه و بچه ها، فیلم را نمایش دهیم.

داوری فر در پایان با اشاره به تجربه قبلی خود در ساخت مستند «درس» گفت: در آن فیلم، نگاه 2 خانواده را دنبال کرده بودم که یکی از آنها خانواده خودم بود. ما در سفر، مدرسه ای برای بچه ها ساخته بودیم و آنها به مدرسه نمی رفتند؛ سفر برایشان مدرسه شده بود. برایم جذاب بود که در یک شهر خانواده هایی را دنبال کنم که امکان سفر مانند ما را نداشتند و ببینم بچه هایی که به مدرسه نمی روند، وقتی وارد یک مدرسه زیرزمینی یا هوم اسکول می شوند، چه فرایندی را طی می کنند. ثبت این تجربه برایم اهمیت داشت و خوشبختانه انجام شد، اما امیدوارم امکان نمایش آن نیز بدون ایجاد آسیب برای بچه ها و مدرسه فراهم شود.

صادق داوری فر مستندساز و برنامه ساز رادیو در نوزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» در «رادیو کمپر» میزبان سینماگران مستند بود. برنامه رادیویی زنده که از محوطه بیرونی خانه جشنواره «سینماحقیقت» یعنی پردیس ملت، با مستندسازان و حاضران در جشنواره، درباره فیلم ها و دغدغه هایشان صحبت می کرد. داوری فر، در ایام برگزاری جشنواره میزبان مستندسازان متعددی بود و حاصل کارش پس از جشنواره در قالب پادکست «سینماکمپر» منتشر شد. او امسال و در بیستمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» باز هم میزبان مستندسازان است تا از روزگار آنها و خاطرات بیست ساله جشنواره بگوید.

بیستمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» 18 آذر با دبیری محمد حمیدی مقدم آغاز می شود.