سلامت قرائت؛ اصل اساسی در ارائه تلاوت اثرگذار قرآن

سیدجواد سادات فاطمی ، استاد و داور بین المللی قرآن در گفت و گو با ایکنا از خراسان رضوی با بیان اینکه تلاوت زیبا و اثرگذار باید بر پایه رعایت اصول صحیح قرائت شکل بگیرد، اظهار کرد: از نگاه من تلاوت زیبا و اثرگذار تلاوتی است که قاری در آن اصول و آداب صحیح تلاوت را رعایت کند. اصول تلاوت شامل چهار بخش تجوید، وقف و ابتدا، صوت و لحن است که قاری باید هرکدام را با دقت آموخته باشد، به خوبی بشناسد و تمام ظرفیت خود را در این چهار زمینه به کار بگیرد.

سیدجواد سادات فاطمی، استاد و داور بین المللی قرآن در گفت و گو با ایکنا از خراسان رضوی با بیان اینکه تلاوت زیبا و اثرگذار باید بر پایه رعایت اصول صحیح قرائت شکل بگیرد، اظهار کرد: از نگاه من تلاوت زیبا و اثرگذار تلاوتی است که قاری در آن اصول و آداب صحیح تلاوت را رعایت کند. اصول تلاوت شامل چهار بخش تجوید، وقف و ابتدا، صوت و لحن است که قاری باید هرکدام را با دقت آموخته باشد، به خوبی بشناسد و تمام ظرفیت خود را در این چهار زمینه به کار بگیرد.

وی افزود: تلاوتی را زیبا و اثرگذار می دانیم که از نظر تجوید و صحت قرائت در سطح مطلوبی قرار داشته باشد، البته وقتی از کمال در رعایت تجوید صحبت می کنم، منظورم این نیست که هیچ اشکالی در تلاوت وجود نداشته باشد و طبیعی است که حتی قاریان در سطح عالی نیز گاهی ممکن است برخی نکات تجویدی را به دلایلی، چه عمدی و چه سهوی، رعایت نکنند که این موضوع در تجربه تلاوت قابل مشاهده است، اما انتظار می رود قاری دوره های لازم تجوید را گذرانده، از محضر استادان خوب بهره برده و زیر نظر آنان به صورت دقیق تمرین کرده باشد تا به سطح مطلوبی از مهارت برسد.

این قاری قرآن با اشاره به اهمیت وقف و ابتدا در تلاوت قرآن بیان کرد: قاری باید آیات قرآن و مفهومی را که این آیات در پی انتقال آن هستند، درک کند و به گونه ای بخواند که همان معنا به شنونده منتقل شود. اگر قاری متوجه نباشد که چه چیزی می خواند یا نداند از نظر وقف و ابتدا چگونه باید عمل کند و آیات را متناسب با طول نفس خود تنظیم کند، طبیعتاً نمی تواند مفهوم مورد نظر آیات را به درستی القا کند.


سادات فاطمی ادامه داد: رعایت وقف و ابتدا یکی از نکات ضروری برای ارائه تلاوتی خوب، شایسته و استاندارد است. قاری باید بداند در کدام قسمت آیه می تواند وقف کند، از کجا تلاوت را ادامه دهد و چگونه با توجه به توانایی تنفسی خود، بهترین شیوه خواندن آیات را انتخاب کند که این موضوع تنها یک مهارت فنی نیست، بلکه با انتقال صحیح معنا و مفهوم آیات نیز ارتباط مستقیم دارد.

وی با اشاره به نقش لحن در تأثیرگذاری تلاوت اظهار کرد: قاری باید مقامات و موسیقی قرائت را به خوبی درک کرده، آموخته باشد و بتواند تلاوت خود را با توجه به موسیقی عرب و موسیقی قرائت تنظیم کند. ملودی هایی که قاری به کار می گیرد باید با مفهوم آیات تناسب داشته باشند و میان معنا، چینش دقیق کلمات و لحن و موسیقی تلاوت هماهنگی وجود داشته باشد.

داور بین المللی قرآن افزود: این هماهنگی در تأثیرگذاری تلاوت بسیار مهم است و از عهده هر قاری برنمی آید. رسیدن به چنین توانایی ای به تمرین و ممارست فراوان نیاز دارد و معمولاً قاریانی که در سطح عالی فعالیت می کنند و سال ها تجربه و تمرین داشته اند، می توانند چنین هماهنگی دقیقی را در تلاوت خود ایجاد کنند.

سادات فاطمی با بیان اینکه تلاوت قرآن معمولاً به صورت بداهه اجرا می شود، گفت: قاری معمولاً از پیش نمی نشیند و تمام موسیقی تلاوت خود را طراحی نمی کند تا بعد آن را اجرا کند، بلکه قرآن را باز می کند، محلی را برای تلاوت انتخاب می کند و بلافاصله قرائت را آغاز می کند، بنابراین، موسیقی تلاوت باید در همان لحظه ساخته و پرداخته شود. قاری باید متناسب با آیات، معنا و چینش کلمات، ملودی مناسب را انتخاب کند که این کار بسیار دشوار است و تمرین زیادی می طلبد.

وی درباره اهمیت صوت در تلاوت قرآن تصریح کرد: قاری باید هم صدای مناسب داشته باشد و هم صدای خود را برای تلاوت آماده کرده باشد. منظور از صدای مناسب این نیست که حتماً قاری باید صدایی استثنایی یا بسیار عالی داشته باشد و ممکن است فردی صدای فوق العاده ای نداشته باشد، اما از صدایی برخوردار باشد که برای تلاوت آماده است و توانایی اجرای الحان را به خوبی دارد که چنین قاری ای می تواند با رعایت سایر مؤلفه های تلاوت، قرائتی شایسته ارائه کند.

شناخت ظرفیت صوتی؛ شرط ارائه تلاوت مطلوب


این قاری قرآن ادامه داد: طبیعتاً هرچه صدای قاری بهتر باشد، امکان ارتقای سطح تلاوت و افزایش تأثیرگذاری آن نیز بیشتر می شود، اما نکته مهم این است که قاری صدای خود را بشناسد و از ظرفیت ها، نقاط قوت و نقاط ضعف آن آگاه باشد. اگر قاری بداند صدایش چه توانایی هایی دارد و در چه محدوده ای می تواند به خوبی عمل کند، تلاوت خود را متناسب با همان ظرفیت تنظیم می کند و فشار بی مورد به صدای خود وارد نمی آورد.

سادات فاطمی افزود: شناخت ظرفیت صوتی به قاری کمک می کند تا نقاط ضعف صدای خود را نیز مدیریت کند و با انتخاب الحان مناسب، آن ها را تا حد امکان بپوشاند؛ به گونه ای که این نقاط ضعف، تأثیر منفی محسوسی بر تجربه شنونده نداشته باشند. بنابراین، شناخت صدا و استفاده درست از توانایی های آن، در کنار تسلط بر تجوید، وقف و ابتدا و لحن، از عوامل مهم ارائه تلاوت مطلوب است.

وی با تأکید بر اینکه سلامت قرائت باید در اولویت قاری قرار گیرد، بیان کرد: ممکن است قاری با وجود تمرین های فراوان و تسلط بر چهار مؤلفه اصلی تلاوت در حین قرائت به دلایل مختلفی مانند نداشتن تمرکز کافی یا آمادگی نداشتن صدا با مشکل مواجه شود. برای مثال ممکن است قاری سرماخورده باشد یا به دلیل حساسیت های فصلی، صدایش آمادگی لازم را نداشته باشد، همچنین گاهی قاری تمایل دارد الحان پیچیده ای اجرا کند یا توانایی صوتی فوق العاده ای از خود نشان دهد که در چنین شرایطی احتمال دارد سلامت قرائت او دچار خدشه شود.

این قاری قرآن ادامه داد: ممکن است قاری یک لحن پیچیده را اجرا کند، اما در بخشی از تلاوت دچار ناکوکی یا در سطحی جدی تر، خروج از لحن شود، همچنین ممکن است هنگام اجرای یک کار صوتی دشوار، صدای او بگیرد یا خش دار شود که چنین اتفاقی باعث می شود نقاط قوت تلاوت نیز تحت تأثیر آن نکته منفی قرار بگیرد، برای مثال اگر قاری در فرازی با صوت و لحن عالی و پیچیده تلاوت کند، اما در پایان همان فراز دچار خروج صوت شود، صدایش بگیرد یا از نظر لحنی با مشکل مواجه شود، سلامت تلاوت او خدشه دار خواهد شد.

سادات فاطمی تصریح کرد: گاهی یک نکته منفی می تواند چنان در ذهن شنونده باقی بماند که نقاط قوت تلاوت نیز تحت الشعاع آن قرار بگیرد، به همین دلیل قاری باید در درجه نخست به سلامت تلاوت توجه کند. سلامت قرائت به این معناست که قاری در هر چهار مؤلفه اصلی یعنی تجوید، وقف و ابتدا، صوت و لحن عملکرد صحیحی داشته باشد، تجوید را در سطح مطلوب رعایت کند، وقف و ابتدای مناسبی داشته باشد، از نظر صوتی دچار مشکل نشود و از نظر لحنی نیز با ناکوکی یا خروج از لحن مواجه نشود.

وی با بیان اینکه اجرای کارهای پیچیده در اولویت بعدی قرار دارد، افزود: اصل، سلامت تلاوت است و پیچیدگی های صوتی و لحنی در حکم شاخ و برگ آن هستند. اگر اساس تلاوت دچار خدشه شود، آن شاخ و برگ ها دیگر به چشم نمی آیند، بنابراین همواره به قاریان توصیه می کنیم که ابتدا صحت قرائت و سلامت کامل تلاوت را در اولویت قرار دهند و پس از آن اگر توانایی لازم را دارند، به اجرای کارهای پیچیده بپردازند، البته به شرطی که این کارها سلامت قرائتشان را به خطر نیندازد.

این قاری قرآن با اشاره به تأثیر خطاهای تجویدی و اعرابی بر کیفیت تلاوت اظهار کرد: اگر قاری از نظر صوت و لحن در بهترین شرایط تلاوت کند، اما یک غلط اعرابی داشته باشد، ممکن است تمام زحمات او تحت تأثیر همان اشتباه قرار بگیرد، زیرا شنونده متوجه خطای اعرابی می شود و سلامت قرائت قاری زیر سؤال می رود.

سادات فاطمی افزود: همین مسئله درباره وقف و ابتدا نیز صدق می کند. اگر قاری وقف و ابتدای نادرستی داشته باشد که موجب تغییر یا مخدوش شدن معنا شود، سلامت قرائت او دچار خدشه خواهد شد و ممکن است شنوندگان عادی متوجه برخی از این اشتباهات نشوند، اما شنوندگان متخصص تر و افرادی که در زمینه قرائت قرآن دانش و تجربه بیشتری دارند، می توانند خطاهایی مانند وقف مغیّر معنا یا ترک اولویت آشکار را تشخیص دهند که چنین خطاهایی سطح تلاوت را پایین می آورند و مانع از آن می شوند که قاری به میزان مطلوبی از تأثیرگذاری بر مخاطب دست پیدا کند و به همین دلیل حتی اگر قاری از نظر صوت و لحن توانایی بالایی داشته باشد، نباید اجازه دهد اشتباه در تجوید، اعراب یا وقف و ابتدا، کیفیت کلی قرائت او را تحت تأثیر قرار دهد.

وی در پایان گفت: مهم ترین اصل در تلاوت قرآن، رعایت صحت و سلامت قرائت است. قاری باید ابتدا این اساس را به درستی شکل دهد، بر آن تسلط پیدا کند و سپس در صورت برخورداری از توانایی لازم از ظرفیت های صوتی و لحنی خود برای ارائه تلاوتی پیچیده تر و اثرگذارتر استفاده کند. رعایت این اولویت به قاری کمک می کند تا ضمن حفظ صحت قرائت، تلاوتی شایسته و متناسب با شأن آیات قرآن ارائه دهد.

انتهای پیام

نظرات

captcha