بحرالعلوم: حفظ بدون تدبر مطلوب نیست اما از مبادی اُنس است/ خواجوی: تکلیف مالایطاق از جامعه نخواهیم

نظرات موافقان و مخالفان افراد صاحب نظر درباره موضوع ترویج «حفظ قرآن» با هدف تبیین و نقد درون گفتمانی، در سه میزگرد با عنوان کلی «از مطالبه تا تحقق؛ الزامات تربیت 10 میلیون حافظ قرآن» مطرح و به تدریج از طریق سایت و شبکه های اجتماعی ایکنا منتشر می شود.

میزگرد نخست با موضوع چیستی و چرایی حفظ قرآن با حضور محمد خواجوی، مدرس آموزش قرائت و مدیر اسبق سازمان دارالقرآن الکریم، کریم دولتی، مسئول دبیرخانه حفظ قرآن سازمان دارالقرآن الکریم و محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد ملی طرح ملی حفظ و هادی ربیعی، مجری کارشناس برگزار شد.

دولتی و بحرالعلوم هر دو از حفاظ کل هستند و مدافع جدی ترویج حفظ قرآن، و مطلوب آنان در بحث رسیدن به مطالبه رهبر شهید انقلاب یعنی تربیت 10 میلیون حافظ قرآن است، ولی خواجوی با نظرات این دو مخالف است. بخش دوم این میزگرد را با هم می خوانیم؛

بخش نخست | پاسخ موافق و مخالف به گزاره «آیا حفظ قرآن توقف در سطح لفظ است»

هادی ربیعی: هر سه بزرگوار می گویید حفظ قرآن باید به عمل به قرآن بینجامد و حافظ قرآن باید فردی فرهیخته باشد که در مسیر کمال حرکت می کند؛ اما در این میان اختلاف نظرهایی دارید. سؤال؛ آیا به دلیل همین اختلافات که در بخش اول گفت وگو بروز پیدا کرد، باید سراغ خردسالان و نوجوانان برویم و به آن ها بگوییم، حفظ را ادامه ندهند، چون هنوز معنای الفاظ را نمی فهمند؟ آیا باید از سخنان شما چنین برداشت کرد که دستور دهیم، حفظ را در اینجا متوقف کنیم و بگوییم، اول چیستی و چرایی حفظ را بدانید؟ آیا باید بگوییم اگر دارید الفاظ را به ذهن می سپارید، اما در نهایت قرار نیست، قلبتان ظرف قرآن شود، از همین حالا حفظ را متوقف کنید؟

var player = videojs('player_189990_4419964',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419964',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419964"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419964"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

محمدمهدی بحرالعلوم: اگر منظور ما این باشد، این خطای راهبردی بزرگی است. اینکه بگویند تا آیه ای را نفهمم، آن را حفظ نمی کنم، نتیجه اش این است که تا مدت ها نباید حفظ کرد. برخی تعریف هایی که از حفظ قرآن ارائه می دهند، مانند حفظ تدبری، حفظ موضوعی، حفظ معرفتی و هویتی، در عمل هر چیزی هستند جز حفظ. اگر رهبر شهید عزیزمان چنین مرتبه ای را مدنظر داشتند، چرا گفتند 10 میلیون حافظ؟ می گفتند 10 میلیون حافظ در آخرین مرتبه حفظ، یعنی حفظ قلبی. پس حتماً باید از مسیر حفظ الفاظ قرآن عبور کرد. بله، ما هم می گوییم حفظ قرآن باید بسیار عمیق باشد؛ اما اگر بگوییم تا آن مرتبه عمیق محقق نشود، نباید حرکت دیگری کرد، دچار خطای راهبردی شده ایم.

ربیعی: پس به کودک و نوجوان چه بگوییم؟ بگوییم از کجا آغاز کنند؟

محمد خواجوی: حفظ تدبری و این نام گذاری ها، همه نتیجه حفظِ بدون فهم است. عده ای مسائل را به شکل دیگری مطرح می کنند تا حفظ، همراه با فهم انجام شود و بعد ناچاراً نام هایی روی آن می گذارند. اساساً به نظر می رسد حفظ کردن بدون فهم، حداقلی است؛ و در برهه ها و شرایط خاص می پذیریم؛ یعنی برای رفع تکلیف. مثال نماز را زدند؛ نماز را باید بخوانیم، چون واجب است. طبق احکام باید حروف اذکار نماز را درست تلفظ کرد و اگر درست ادا نشوند، نماز باطل است. حالا اگر کسی نمی تواند حروف را ادا کند، می گویند با جماعت نماز بخواند. اگر نماز جماعت نبود چه؟ باید نماز را بخواند، ولو اینکه اذکار آن را نادرست ادا کند. ولی اینکه برای حفظ قرآن، مرتبه ای بدون فهم در نظر بگیریم و آن را صحیح بدانیم، چیزی نیست که بتوان از آن به عنوان حداقلی بهره برد. می خواهم بگویم این حداقل منحصر به قرآن نیست؛ حفظ قرآن بدون فهم، ویژگی خاصی ندارد.

همه ما در شئون زندگی باید حداقل هایی را یاد بگیریم؛ پس این حداقل ها بی اهمیت نیستند و می توان برای آن ها برنامه ریزی کرد. مثلاً قرآن می فرماید: «وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بالْأَلْقَاب» (حجرات، 11)؛ عیب جویی نکنید و با الفاظ زشت یکدیگر را نخوانید. اکنون اگر از مردم بپرسیم مسخره کردن کار خوبی است یا بد، چه می گویند؟ می گویند بد است. اگر بپرسیم بدنام کردن مردم خوب است یا بد؟ می گویند بد است. می پرسیم این را از قرآن فهمیده اید؟ پاسخ می دهند؛ خیر. مردم این آموزه ها را از ترجمه قرآن، منبر و تریبون یاد گرفته اند، نه اینکه نشانی آیه قرآن را به شما بدهند.

نتیجه چه می شود؟ ما فارسی زبانیم؛ پس قرآن را به فارسی بخوانیم. اگر کسی همین آیه را دو بار در ترجمه بخواند، می فهمد که نباید عیب جویی کند. حفظ کردن، زحمت کشیدن برای الفاظی است که معناشان را نمی فهمد. می گویند برای پیشگیری از آلزایمر جدول حل کنید. می شود گفت قرآن ذهن را فعال می کند؛ اما شعر هم حفظ کنید، ذهن فعال می شود. خواندن و حفظ کردن به زبان فارسی بر حفظ کردن قرآن بدون فهم ترجیح دارد. اگر کسی ترجمه را حفظ کند و از او بپرسید، چرا غیبت بد است؟ چون ترجمه آیه سوره حجرات را خوانده، می گوید مانند خوردن گوشت برادر مرده است. آن فرد چون معنا را فهمیده، اگر بخواهد، عمل هم می کند. اما اگر الفاظ عربی آیه را صد بار بخواند و نفهمد، هیچ وقت نمی تواند پاسخ دهد. قرآن خواندن بدون فهم سودی ندارد و این حداقل که استادان می گویند، در جاهای دیگر هم وجود دارد. این وضعیت در کشور ما هم در روخوانیِ بدون فهم و هم در حفظِ بدون فهم رخ می دهد. به فرد انگلیسی زبان ترجمه انگلیسی قرآن را می دهند و او پس از خواندن 10 صفحه عاشق قرآن می شود؛ این فرد آیات را نخوانده، بلکه ترجمه را خوانده و عاشق شده است.

var player = videojs('player_728192_4419966',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419966',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419966"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419966"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

کریم دولتی: من در بخشی از نظر استاد خواجوی دیدگاه خاصی دارم. گاهی می گوییم هرکس می خواهد حفظ کند، باید مو به مو حفظ کند، ولو اینکه نفهمد، و ما هم همان ارزش و جایگاه را برای آن قائل می شویم، خب، اگر جامعه به سمتی برود که حفظِ بدون فهم نهایت آمال و آرزوی حافظ شود، این درست نیست. اما از سوی دیگر، کودکی سه ساله و شیرین زبان را در نظر بگیرید که هنگام اذان از تلویزیون، چند روز سوره والضحی را با صدای عبدالباسط می شنود و ناخواسته آن را حفظ می کند. او به آن معنا برای حفظ تلاش نمی کند، اما حفظ می شود. ما به کودک می گوییم آفرین و تشویقش می کنیم، چون حفظ الفاظ قرآن موضوعیت دارد. اما اگر کسی ترجمه فارسی قرآن را از یک استاد مترجم حفظ کند و بعد ترجمه فارسی بهتری بیابد، با خود می گوید: ای وای، چه اشتباهی کردم که این ترجمه را حفظ کردم.

اما درست کدام است، بله، بعد از آنکه کودک الفاظ را حفظ کرد و تشویقش کردیم، به کودک می گوییم: می دانی چه خواندی؟ یعنی زمینه فهم قرآن را برای او باز می کنیم. نمی گوییم از همان کودکی واژه ضحی را برایش تجزیه کنیم؛ بلکه کلیت سوره را به او می گوییم. به کودک می گوییم در این سوره و این آیات، خداوند به پیامبر گفته است که ما از تو چشم برنمی داریم و تنهایت نمی گذاریم. اگر کودک همین را بفهمد، به هدفی می رسد که در این سن وسال از حفظ این آیات انتظار داریم. آیا حفظ بدون فهم برای این کودک ارزش دارد یا خیر؟ من می گویم ارزش دارد؛ زیرا راه رسیدن به مراتب بالاتر را باز می کند.

در پژوهشم متوجه شدم در بسیاری از کشورهای موفق دنیا که از نظر کمیت و کیفیت در حفظ پیشرفته اند، این گونه عمل نمی کنند که ابتدا حفظ و سپس ترجمه، تفسیر، مفردات و گام های بعدی را آموزش دهند. با اینکه زبانشان عربی است، واقعاً بسیاری از ترکیب ها و واژه ها را نمی فهمند؛ اما از این الفاظ، شروع می کنند و از آن کمک می گیرند. وقتی فرد مأنوس شد، آن گاه جاانداختن یکی از مفاهیم آیات نیز در ذهن او می نشیند، اثرگذار می شود و به عمل می انجامد. همین الفاظی که فرد در ابتدا نمی فهمد، راه را باز می کنند، اما نباید قطعاً در همین الفاظ متوقف شد؛ باید مراحل را پیش برد.

var player = videojs('player_152457_4419967',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419967',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419967"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419967"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

بحرالعلوم: طی دهه های اخیر هم در بحث حفظ قرآن به بحث معنی و مفاهیم اهمیت داده شده است. در آزمون های تخصصی [آزمون تخصصی حفظ قرآن سازمان دارالقرآن]، بحث فهم قرآن بخش عمده ای از آزمون است. از همان آزمون اولیه، مفاهیم همراه با حفظ الفاظ مطرح می شود. هرچه آزمون دشوارتر و درجه مدرک تخصصی بالاتر می رود، حتی بحث حفظ الفاظ کنار می رود و مفردات، مفاهیم و تفسیر اهمیت بیشتری می یابد. در مسابقات قرآن در سطح کشور نیز سال هاست بخش مفاهیم اضافه شده است.

اصلاً تدبر بدون حفظ، موضوع بحث ما نیست و حفظ بدون تدبر هم مطلوب ما نیست.

مواردی که استاد خواجوی درباره مقایسه فهم قرآن با خواندن قرآن گفتند، اصلاً خارج از موضوع بحث ماست. ما از حافظ و حفظ قرآن صحبت می کنیم. اگر کسی معنای قرآن را بخواند، بسیار خوب است و ما درباره این موضوع اختلافی نداریم؛ این موضوع در حیطه کار ستاد راهبری طرح ملی حفظ نیست و موضوع حفظ قرآن هم نیست؛ باید جای دیگری درباره آن تصمیم گیری شود. تأکید می کنم که حفظ بدون تدبر مطلوب نیست.

رهبر شهید گفتند ما 10 میلیون حافظ می خواهیم و تدبر را آغاز کردند و گفتند یکی از مواردی که تدبر در قرآن را به ما ارزانی می دارد، حفظ قرآن است. از تدبر آغاز می شود و با تدبر ادامه می یابد؛ آغاز و انجام آن تدبر است.

خواجوی: اتفاقاً شما و جناب دولتی بحث را منحرف کردید. صحبت از تعریف حفظ بود. شما گفتید حفظ، حفظ لفظ است؛ من گفتم حفظ یعنی کسی که قرآن را حفظ کند و بفهمد. بعد شما وارد بحث های دیگری شدید؛ ما که در تعریف اختلافی نداریم.

var player = videojs('player_453218_4419968',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419968',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419968"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419968"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

بحرالعلوم: شما در تعریف خود، کسی را که حفظ کند و نفهمد، حافظ نمی دانید. در عرف جامعه، وقتی می گویند فلانی حافظ قرآن است، یعنی اگر از او بخواهند آیه ای بخواند، الفاظ عربی را بیان می کند و انتظار ندارند ترجمه فارسی را بگوید. عرف جامعه به چنین فردی حافظ قرآن می گوید.

خواجوی: ما با عوام کاری نداریم؛ بحث علمی می کنیم. قرار بود اینجا تعریف شود.

بحرالعلوم: اجازه دهید سخنم را کامل کنم. فرض کنیم کسی قرآن را حفظ کند و هیچ چیز از آن نفهمد؛ این فرض بسیار بعید است، اما می گویم حفظ بدون فهم کم ارزش است، نه بی ارزش، ولی باز به آن حفظ گفته می شود. اما چه چیزی راه شخص مرا به عنوان حافظ کل قرآن باز کرد تا بتوانم معانی قرآن را بیشتر بفهمم؟ با خودم گفتم این هایی که می خوانم یعنی چه؟ هرچه جلوتر رفتم، دیدم با دریایی بی پایان روبه رو هستم و انتهای آن دیده نمی شود. فرض کنیم کسی فقط الفاظ را حفظ می کند؛ او می داند این کلام وحی است و خود را با وحی مرتبط می داند، از خیلی چیزها جدا می شود، مثل اینکه فردی انسان خوبی نباشد، اما در خیابان همراه یک مرجع تقلید راه برود، پس ملاحظه می کند و خیلی کارها را انجام نمی دهد. اینکه قرآن در روز قیامت می گوید «اِقرَأ وَارقَ» ناظر به همین دنیا هم هست؛ پس قرآن در همین دنیا هم تربیت می کند و انسان را بالا می برد.

خواجوی: «اِقرَأ وَارقَ» ناظر به عمل است.

بحرالعلوم: در همین دنیا هم انسان را بالا می برد؛ این آغاز راه است. برای مثال، بسیاری از مردم به صورت عامیانه برای امام حسین (ع) عزاداری می کنند؛ اما به تدریج در این جریان قرار می گیرند. آیا باید بگوییم این عزاداری ارزش ندارد، چون بدون فهم است؟ حفظ بدون فهم هم، حفظ است؛ حفظی کم ارزش است، اما پله ای برای رسیدن به مراتب ارزشمندتر.

var player = videojs('player_112802_4419969',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419969',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419969"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419969"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

خواجوی: اساساً منظور من از فهم قرآن آن چیزی نیست که استاد دولتی می گوید. اکنون اغلب مؤسسه ها کار خوبی می کنند؛ هم زمان با آموزش حفظ، کلیاتی از مفاهیم را نیز آموزش می دهند و ما این را قبول داریم.

بحرالعلوم: الان در کشور، اکثر مؤسسات حفظ الفاظ را با معنی پیش می برند.

خواجوی: اما نباید بحث کودکان را با این بحث مخلوط کرد. در آموزش کودکان، موارد دیگری را استثنا می کنیم. اگر به کودک شعری درباره امام علی (ع) هم یاد دهید، آن را یاد می گیرد، حتی اگر معنایش را نفهمد. مثلاً یک مؤسسه ای آموزش حفظ اشاره ای به کودک را ابداع کرد؛ این روش هدفی دارد و آن ایجاد حس خوبی است که کودک از این حرکات به دست می آورد. باید بدانیم هدف هایمان در سنین مختلف چیست؟ و چه چیزی را دنبال می کنیم؟ این موارد را نباید با هم مخلوط کرد.

اما درباره عزاداری امام حسین (ع) که مطرح شد. خب مردم در این مسیر هزینه می کنند؛ چون قیام حسینی در محافل و هیئات به زبان مادری گفته می شود، مثلاً فارسی مداحی می کنند، فارسی شرح می دهند، مردم فارسی می فهمند و چون می فهمند، وقت می گذارند و هزینه هم می کنند.

ربیعی: شما هر سه بزرگوار از استادان و دست اندرکاران هستید، مراجعه کنندگان فراوانی دارید و رسانه هم در اختیار شماست. آیا با این برنامه ریزی، به مخاطبان می گویید، هرکس می خواهد وارد حوزه حفظ شود، این پنج مرحله را برای رسیدن به قله طی کند؟

var player = videojs('player_252991_4419970',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419970',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419970"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419970"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

بحرالعلوم: بسیاری از حرف هایی که در این میزگرد زده شد، در میان حافظان تحقق یافته است. بسیاری از حافظان متوجه خواندن و بیان الفاظ قرآن می شوند و مؤسسه ها بر مدار فهم حرکت می کنند. از نظر رفتاری نیز حافظان قرآن، به طور نسبی، نسبت به دیگر گروه هایی که با قرآن مأنوس هستند، جلوترند و تا حدی ارتباط خوبی با فهم قرآن دارند؛ اما می خواستیم در مقام تبیین هم صحبت کنیم و بگوییم این موضوع باید جدی تر شود و انتظار ما از آن بیشتر است. اتفاقاً در مباحث یک سال اخیر، دیدگاه جدی تری مطرح شده است: کنشگری حافظان قرآن. می پرسیم جریان حفظ قرآن کشور چه نسبتی با جامعه دارد؟ دست کم حافظان باید تبیین گر جامعه خود باشند و کنشگری آنان اهمیت دارد. در کشور حافظ قرآنی داریم که از ابتدای جنگ رمضان پای کار بوده و با خودروی شخصی اش از تهران تا میناب رفته است. بسیاری از شهدای جنگ ما حافظ کل قرآن بودند، مانند سردار حسین سلامی. سردار امیرعلی حاجی زاده، وقتی شنیدند رهبر انقلاب گفته است ما 10 میلیون حافظ قرآن می خواهیم، سریع وارد موضوع شدند و مجموعه تحت امر را برای تحقق این مطالبه بسیج کردند. این میزگردها برای آن است که دیدگاه های گوناگون برای مخاطبان روشن شود و گام ها به جلو برداشته شوند. همین اختلاف نظرهایی که جزئی به نظر می رسند، باعث می شوند بر تصمیم مدیر اثر گذاشته شود و مثلاً بودجه حفظ به ترجمه قرآن اختصاص یابد.

var player = videojs('player_861624_4419971',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419971',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419971"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419971"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

ربیعی: با برگزاری چنین میزگردهایی؟ ولی از نظر من مشکل ساختاری است. مدیری که بودجه امور قرآنی را در اختیار دارد، باید به وظیفه اش عمل کند.

خواجوی: اصحاب حفظ باید از این نگاه بیرون بیایند که حفظ را مبادی ورود به قرآن بدانند. ما در روخوانی هم همین مشکل را داریم. در هیچ جای دنیا به شما نمی گویند اگر می خواهی قرآن را بفهمی، باید از روخوانی وارد شوی؛ فقط در ایران این گونه است. اینجا می گویند یک سال و شش ماه روخوانی یاد بگیر؛ در دیگر کشورها ترجمه قرآن را به زبان خود فرد به او می دهند. مثلاً ترجمه انگلیسی قرآن را به او می دهند، اگر حفظ قرآن را یکی از هزار فعالیت بدانیم، اشکالی ندارد؛ بحث این است که مقصد نهایی قرآن، عمل به قرآن است.

نباید مبادی ورودی را حفظ و روخوانی قرار دهیم. این تجربه های شخصی شما یا دیگران یا تجربه هایی که مردم شمول نیستند، نباید به عنوان مبادی ورود به قرآن در نظر گرفته شوند و کشور را معطل کند.

var player = videojs('player_172706_4419972',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419972',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419972"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419972"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

دولتی: این نگاه که روخوانی و قرائت ضروری نیست و فقط ترجمه قرآن اهمیت دارد، نتیجه اش حذف متن قرآن است. اتفاقاً در طول تاریخ، یکی از کارکردهای مهم حفظ، در سده نخست به شکلی و اکنون به شکلی دیگر بوده است. ما هم می گوییم حافظ قرآن باید الفاظ را بفهمد، سپس عمل کند و بعد تبیین گر باشد. اما حفظ الفاظ قرآن، چون یکی از آثارش اُنس دائمی با کلام الهی است، این اُنس خودبه خود انسان را به سوی فهم می برد؛ در مقایسه با کسی که چنین اُنسی نداشته باشد. بله، شاید فضیل بن عیاض هم با شنیدن اتفاقی یک آیه قرآن متأثر شود؛ اما این را استثنا می دانیم و اصل نمی گیریم.

الفاظ قرآن موضوعیت دارد و اهمیت آن در اُنسی است که به نتیجه ای که استاد خواجوی می گوید می انجامد. کسی که با این متن اُنس ندارد و ترجمه قرآن را شنیده و مفاهیم قرآن به گوشش خورده، با کسی که شب و روز و هر لحظه الفاظ قرآن در ذهنش جاری است، تفاوت دارد؛ همین جاری شدن الفاظ، معنا را نیز شکل می دهد و مراقبت از اعمال زشت را در حافظ پدید می آورد.

var player = videojs('player_182556_4419973',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4419973',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4419973"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4419973"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

بحرالعلوم: این میزگرد نشان می دهد، ما اختلاف نظر داریم. اینکه به 10 میلیون حافظ نمی رسیم، دلیلش همین است. باید بیشتر دور این میزها نشست، مستند صحبت کرد، تبیین کرد و پیش رفت. مدیران و سیاست گذاران اصلی باید این مباحث را با هم داشته باشند و اصحاب حفظ هم باید این موارد را به جا بپذیرند. حفظ در کشور ما به میزان زیاد پا نمی گیرد، چون مردم چرایی حفظ را نمی دانند. اگر می دانستند افراد متدین قرآن را حفظ می کردند و اگر می دانستند این کار چه سود و منافعی دارد، حتماً آن را انجام می دادند.

خواجوی: ما برای رسیدن به مقاصدمان که عمل به قرآن هست راه های زیادی داریم، فقط حفظ الفاظ نیست، باید دید کل جامعه چه می خواهد؟ طی 15 سال می خواهند 10 میلیون حافظ قرآن تربیت کنند، اما نتوانسته اند، حتی نیم میلیون!. باید بررسی کنیم در همین مسیر با چه مشکلاتی روبه رو بوده ایم. مردم، قرآن را می خواهند و دوست دارند، بدانند چه می گوید تا به آن عمل کنند. ولی نباید مسیر را از حفظِ قرآن پیش برد. من هم قبول دارم، کسی که الفاظ قرآن را می داند و می فهمد ترجیح دارد به کسی که صرفاً ترجمه آن را به زبان مادری اش می خواند. چرا به یک میادی اینقدر اصرار داریم؟ مالایطاق هست؛ چیزی که نیم درصد هم بعد از 15 سال نشده، اینقدر بر روی آن اصرار نکنید. سوق بدهید فارسی قرآن را بخوانند که مفهوم را بفهمند و عمل کنند.

برخی از حافظان ما به مصرف قرص های اعصاب دچار شدند و فشارهای ناشی از روش های نادرست را تحمل کردند.

بحرالعلوم: البته تعدادشان کم است.

خواجوی: این که ایشان می گوید چنین افرادی فراوانی ندارند و کم هستند، قبول دارم، ولی افراد بسیاری حفظ را رها کردند، چون پس از آنکه با سختی حفظ کردند و تثبیت کردند، مثلاً با مرارت 10 جزء حفظ کردند، دیدند چیزی نمی فهمند و به دلیل نفهمیدن، آن را رها کردند.

دولتی: خب، روش حفظش درست نبوده است.

خواجوی: نتیجه اینکه عامه مردم نمی توانند با این مسیر حفظ قرآن همراه شوند. هر کاری به انگیزه نیاز دارد و کارهای بزرگ، انگیزه های بزرگ می خواهد.

ربیعی: از همه شما متشکرم. بحث خوبی بود. موضوع حفظ قرآن مهم هست و باید برای آن برنامه ریزی شود. مدیرانی که بودجه هایی در دست دارند، باید به نحو احسنت مدیریت کنند. مطالبه 10 میلیون حافظ قرآن می تواند از نظر کمی و کیفی مورد بحث و بررسی قرار گیرد. اینکه مطالبه رهبر شهید 10 میلیون حافظ کل قرآن بوده است؟ یا حضور 10 میلیون نفر از هر قشر و هر سنی در اتمسفر حفظ قرآن تا به اندازه توانشان حفظ کنند؟

انتهای پیام