هشدار اخلاقی امام علی(ع) در حکمت دوم نهج البلاغه بر طمع ورزی

حجت الاسلام و المسلمین باقر مختاری، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شهرکرد و عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد، در گفت وگو با ایکنا از چهارمحال وبختیاری، با اشاره به حکمت دوم نهج البلاغه و سخن امام علی(ع) درباره پیامدهای طمع ورزی، اظهار کرد: طمع به معنای حرص، آزمندی و زیاده خواهی است و باید میان این مفهوم و تلاش انسان برای بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی خود تفاوت قائل شد.

وی ادامه داد: اینکه انسان برای کسب روزی حلال، فعالیت اقتصادی و بهبود معیشت خانواده خود تلاش کند، نه تنها اشکالی ندارد، بلکه وظیفه ای است که فرد در قبال خانواده خود بر عهده دارد، مسئله اصلی، طمع و چشم داشت به مال دیگران و نارضایتی از داشته های خود به گونه ای است که فرد همواره در پی دستیابی به منافع بیشتر، حتی از راه های نادرست، باشد.

مختاری با بیان اینکه طمع از رذایل اخلاقی و از گناهان کبیره است، افزود: این خصلت می تواند در وجود انسان شکل بگیرد، اما مسئله مهم، نحوه مواجهه فرد با آن و تبدیل شدن این تمایل به رفتار و عمل است، مرز میان تلاش اقتصادی و طمع ورزی را باید در نوع خواسته انسان، شیوه دستیابی به منافع و رعایت حقوق دیگران جست وجو کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای مقابله با فساد، رانت خواری و احتکار با تکیه بر آموزه های نهج البلاغه، بیان کرد: تقویت ایمان، اخلاق و خویشتن داری افراد می تواند در پیشگیری از این آسیب ها مؤثر باشد، اما برای حل این مسائل باید به ابعاد مختلف فردی و اجتماعی نیز توجه کرد.

وی تصریح کرد: گسترش تقوا در جامعه به برنامه ریزی جدی در حوزه های فرهنگی و آموزشی نیاز دارد، آموزش ارزش های اخلاقی باید از دوران کودکی آغاز شود و در مراحل مختلف زندگی، از نظام آموزشی تا رسانه ها، استمرار داشته باشد.

مختاری افزود: در کنار عوامل فرهنگی و تربیتی، نباید از نقش ساختارهای اجتماعی غافل شد، ساختارهای فسادزا، ضعف نظارت و نبود سازوکارهای مؤثر برای جلوگیری از تخلف می توانند زمینه بروز فساد، احتکار و سوءاستفاده از موقعیت ها را فراهم کنند، بنابراین، مقابله با این آسیب ها نیازمند مجموعه ای از اقدامات اخلاقی، فرهنگی و ساختاری است.

بیان مشکلات؛ حفظ کرامت در کنار درخواست کمک

این استاد دانشگاه در تبیین بخش دیگری از حکمت دوم نهج البلاغه، یعنی «وَرَضِیَ بالذُّلِّ مَنْ کَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ»، اظهار کرد: در معارف دینی، حفظ عزت نفس و کرامت انسان اهمیت ویژه ای دارد و فرد باید در بیان مشکلات و گرفتاری های خود، موقعیت و پیامدهای این اقدام را در نظر بگیرد.

وی ادامه داد: ممکن است فردی با مشکلات معیشتی یا شرایط دشوار اجتماعی مواجه باشد، اما هر موقعیتی برای بیان این مشکلات مناسب نیست، انسان باید توجه کند که گرفتاری های خود را در چه جمعی، با چه افرادی و با چه هدفی مطرح می کند، زیرا گاهی بیان بی ملاحظه مشکلات در موقعیتی که امکان کمک یا حل مسئله وجود ندارد، می تواند زمینه تحقیر فرد یا سوءاستفاده دیگران را فراهم کند.

مختاری تأکید کرد: مقصود از این آموزه، نادیده گرفتن مشکلات مردم یا منع آنان از درخواست کمک نیست، بلکه باید میان بیان سنجیده مشکلات برای حل مسئله و افشای بی ملاحظه گرفتاری ها تفاوت قائل شد، حفظ کرامت انسانی اقتضا می کند که فرد در کنار بیان نیازهای ضروری، حریم و شأن خود را نیز حفظ کند.

مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شهرکرد با اشاره به بخش پایانی حکمت دوم نهج البلاغه، یعنی «وَهَانَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَیْهَا لِسَانَهُ»، گفت: در معارف دینی، بر پیامدهای اخلاقی و اجتماعی گناهان زبانی تأکید فراوانی شده است، فردی که به دیگران توهین می کند یا به آنان تهمت می زند، علاوه بر آسیب رساندن به دیگران، شخصیت و اعتبار خود را نیز تضعیف می کند.

وی با اشاره به گسترش استفاده از فضای مجازی افزود: ضروری است درباره سواد رسانه ای، ارزش های اخلاقی و مسئولیت کاربران در این فضا، برنامه ریزی و آموزش بیشتری صورت گیرد، کاربران باید بیاموزند که سخنان و مطالب منتشر شده از سوی آنان می تواند بر آبرو، اعتبار و روابط اجتماعی افراد تأثیر بگذارد.

مختاری ادامه داد: کنترل زبان تنها به گفتار محدود نمی شود، بلکه در فضای مجازی، نوشتن و انتشار محتوا نیز بخشی از مسئولیت اخلاقی انسان است، بنابراین آموزش پرهیز از توهین، تهمت و تخریب شخصیت دیگران باید در برنامه های فرهنگی و آموزشی مورد توجه قرار گیرد.

این استاد دانشگاه در خصوص پدیده چاپلوسی و چشم پوشی از عزت نفس، اظهار کرد: این رفتارها با عزت نفس در تعارض هستند، زیرا فردی که برای دستیابی به منفعت، استقلال خود را کنار می گذارد و در برابر دیگران به چاپلوسی یا پنهان کردن حقیقت روی می آورد و زمینه نفوذ دیگران بر شخصیت و تصمیم های خود را فراهم می کند.

وی با بیان اینکه هر نوع تعریف و تمجیدی را نمی توان چاپلوسی دانست، افزود: در ارزیابی این رفتار، نیت فرد نیز اهمیت دارد، بیان ویژگی های مثبت دیگران، اگر با صداقت و با هدفی درست انجام شود، لزوماً نادرست نیست، اما اگر هدف از تعریف و تمجید، جلب منفعت شخصی از طریق فریب یا جلب رضایت غیرواقعی دیگران باشد، با مسئله چاپلوسی مواجه هستیم.

ضرورت ترویج آموزه های نهج البلاغه در جامعه

مختاری با تأکید بر ضرورت گسترش فرهنگ اخلاقی در جامعه بیان کرد: برای نهادینه کردن آموزه های نهج البلاغه، صرف بیان و تکرار مفاهیم کافی نیست، بلکه باید این معارف با شیوه های جذاب و متناسب با نیازهای جامعه در دسترس مردم قرار گیرند، استفاده از ابزارهای هنری و رسانه ای، از جمله طراحی تابلوهای فرهنگی، تولید موشن گرافی و ساخت فیلم های کوتاه با محوریت احادیث و حکمت های نهج البلاغه، می تواند در انتقال این مفاهیم نقش مؤثری داشته باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد در پایان تأکید کرد: اگر آموزه های اخلاقی با برنامه ریزی منسجم و در سطح گسترده در فضای عمومی، رسانه ها، محیط های آموزشی و مراکز فرهنگی عرضه شوند، زمینه آشنایی بیشتر مردم با این معارف و توجه به کاربرد آن ها در زندگی روزمره فراهم خواهد شد.

انتهای پیام