اربعین؛ الگویی برای بازسازی تمدن اسلامی و تقویت همگرایی انسانی است

به گزارش خبرگزاری مهر، شیخ حسینی در این پژوهش با بهره گیری از دیدگاه های سه اندیشمند مسلمان، اربعین حسینی را فراتر از یک مناسک عبادی و زیارتی، بستری عینی برای تحقق ارزش های تمدن اسلامی و الگویی برای بازسازی پیوندهای اجتماعی و فرهنگی معرفی کرد.

وی با تبیین دیدگاه مالک بن نبی درباره جامعه سازی، بر نقش امر قدسی در ایجاد همبستگی میان افراد و تبدیل اجتماعات پراکنده به جامعه ای منسجم تأکید کرد. بر این اساس، قیام امام حسین(ع) به عنوان محور مشترک اعتقادی و معنوی، زمینه ساز شکل گیری پیوندهایی مبتنی بر ایثار، همدلی و مسئولیت پذیری اجتماعی است؛ پیوندهایی که می توانند ظرفیت های انسانی را در مسیر تحقق اهداف مشترک و تمدن ساز هدایت کنند.

اربعین؛ عرصه تحقق قرآنی تعارف و همگرایی انسانی

در بخش دیگری از این پژوهش، دیدگاه زکی المیلاد با محوریت مفهوم قرآنی «تعارف» مورد توجه قرار گرفت. بر اساس این دیدگاه، تفاوت های قومی، نژادی، زبانی و فرهنگی نه زمینه ساز تعارض و جدایی، بلکه فرصتی برای شناخت متقابل، گفت وگو و تعامل میان انسان هاست.

آیه شریفه «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَیٰ وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» مبنای قرآنی این رویکرد را تشکیل می دهد؛ رویکردی که در آن، تنوع انسانی زمینه ای برای همگرایی و تعامل سازنده تلقی می شود.

بر این اساس، راهپیمایی اربعین بستری برای گردهمایی انسان هایی با زبان ها، ملیت ها و پیشینه های فرهنگی و مذهبی گوناگون است؛ اجتماعی که در آن، هویت های متنوع در کنار یکدیگر قرار می گیرند و شناخت متقابل، همزیستی و خدمت به دیگران تقویت می شود.

همچنین، فرهنگ میزبانی و خدمت رسانی موکب داران به زائران، جلوه ای از رقابت در نیکی ها و ایثار اجتماعی به شمار می رود؛ به گونه ای که افراد، فارغ از تفاوت های قومی و جایگاه اقتصادی، در خدمت رسانی و تکریم زائران مشارکت می کنند و ارزش هایی همچون اخلاص، فروتنی و خیرخواهی در رفتار اجتماعی آنان نمود می یابد.

آیت الله آصفی و نقش اربعین در احیای پیوستگی تمدنی

این پژوهش در ادامه، با تکیه بر اندیشه تمدنی آیت الله آصفی، مسئله انتقال میراث اسلامی میان نسل ها را بررسی می کند. در این دیدگاه، خانواده، مدرسه و مسجد سه نهاد اصلی انتقال معارف، ارزش ها و فرهنگ اسلامی هستند که تداوم و پویایی تمدن اسلامی به کارکرد صحیح آنها وابسته است.

بر اساس این تحلیل، تضعیف پیوند میان نسل های جدید و میراث فکری و فرهنگی گذشته، زمینه ساز نوعی «انقطاع تمدنی» می شود؛ وضعیتی که در آن، انتقال ارزش ها و تجربه های تاریخی با اختلال مواجه می شود.

در مقابل، اربعین می تواند با فراهم کردن فضایی برای تجربه عملی آموزه های دینی، در احیای این پیوستگی نقش آفرین باشد. زائران در جریان این حرکت جمعی، ارزش هایی همچون انفاق، ایثار، مواسات، صبر، تواضع و احترام به دیگران را نه فقط در قالب مفاهیم نظری، بلکه در رفتار روزمره خادمان، میزبانان و همسفران تجربه می کنند.

از این منظر، اربعین بستری برای انتقال عملی ارزش های اسلامی به نسل های جدید و تقویت پیوند میان باورهای دینی و رفتارهای فردی و اجتماعی فراهم می سازد.

اربعین؛ الگویی برای جامعه پردازی اسلامی

در جمع بندی این پژوهش، هم افزایی دیدگاه های مالک بن نبی، زکی المیلاد و آیت الله آصفی، سه بُعد مکمل از ظرفیت تمدنی اربعین را آشکار می کند: جامعه سازی بر محور امر قدسی، تنظیم روابط انسانی بر پایه تعارف و شناخت متقابل، و انتقال ارزش های اسلامی از طریق تجربه عملی و پیوستگی میان نسل ها.

بر این اساس، اربعین حسینی را می توان الگویی برای جامعه پردازی اسلامی دانست که ظرفیت دارد همبستگی اجتماعی را تقویت کند، زمینه تعامل میان فرهنگ ها و ملت ها را فراهم آورد و در بازتولید ارزش های تمدنی اسلام نقش آفرین باشد.

این پژوهش تأکید می کند که ظرفیت تمدنی اربعین تنها به ابعاد فردی و عبادی محدود نیست، بلکه در شیوه شکل گیری روابط اجتماعی، الگوی خدمت رسانی، همزیستی میان فرهنگ های گوناگون و انتقال عملی ارزش ها نیز قابل بررسی است؛ ابعادی که می توانند در مطالعات معاصر درباره احیای تمدن اسلامی مورد توجه قرار گیرند.