هنر، مفاهیم دینی را ماندگار می کند

به گزارش خبرنگار ایکنا، آیین رونمایی از کتاب «جهان عاشق» نوشته حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی نظام زاده و افتتاح نمایشگاه خوشنویسی «هنر در آیینه شهر آیینی»، امروز دوم آبان ماه در فرهنگسرای قرآن برگزار شد.

در آغاز برنامه، عباس سلیمی، پیشکسوت قرآنی با تأکید بر جایگاه والای قلم در قرآن کریم، گفت: نخستین آیاتی که بر قلب پیامبر اکرم(ص) نازل شد، با واژه «اقرأ» آغاز می شود و در همین آیات کوتاه، مفاهیمی همچون خواندن، قلم، آموزش و پاسخ به مجهولات مطرح شده است که نشان می دهد دین اسلام، دین علم، دانش، فضل، ادب و هنر است. این ویژگی، جایگاه اصحاب قلم و هنرمندان را در نگاه قرآن کریم برجسته می کند و مسئولیت آنان را در قبال جامعه نشان می دهد.

وی با اشاره به شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) و معرفی ایشان به عنوان الگوی زندگی امام عصر(عج)، اظهار کرد: در چنین روزی، برگزاری برنامه های فرهنگی و هنری با محوریت قرآن و اهل بیت(ع) اهمیت ویژه ای دارد و می تواند زمینه آشنایی نسل جوان با معارف دینی را فراهم کند.

سلیمی با قدردانی از تلاش های استاد حجت الاسلام والمسلمین نظام زاده در عرصه فرهنگ و هنر قرآنی، بیان کرد: وی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در مسیر مبارزه فعالیت داشتند و سالیان متمادی به عنوان نماینده مورد اعتماد امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب، در حوزه مسئولیت های مرتبط با امور خیریه، حج و زیارت و صیانت از موقوفات خدمت کردند. در دوران مسئولیت ایشان، مسابقات ملی و بین المللی قرآن کریم نیز با شکوه و کیفیت مناسبی برگزار شد و اکنون ارائه سومین اثر فاخر شعری ایشان به جامعه، می تواند به عنوان ثمره ای از ارادت به قرآن کریم مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به ظرفیت هنر در انتقال مفاهیم دینی، افزود: باید از چنین حرکت هایی بهره برد و هنرجویان، هنرمندان، جوانان و نوجوانان را با این آثار آشنا کرد. در شرایط حساس و نگران کننده کنونی، هنر می تواند یکی از ابزارهای مؤثر برای هدایت انسان به سوی حقیقت باشد؛ زیرا گاهی یک فیلم، نمایش، تابلو، نوشته یا شعر، تأثیری عمیق تر از صدها کتاب بر مخاطب می گذارد و می تواند مفاهیم مورد نظر را به شکلی ماندگار در ذهن و جان افراد بنشاند.

این پیشکسوت قرآنی با تقدیر از فعالیت های مجموعه فرهنگسرای قرآن، تصریح کرد: تلاش های استاد دکتر قربانی و همکاران ایشان در کنار دیگر فعالان این مجموعه، زمینه ساز آغاز دوره ای تازه در فعالیت های فرهنگی شده است و امید می رود این مسیر با قوت ادامه یابد. همچنین شایسته است آثار شعری و هنری استاد خسروی نیز در برنامه های آینده معرفی شود؛ چراکه آشنا کردن مردم، هنرمندان و نسل جوان با آثار ارزشمند بزرگان، می تواند زمینه بهره مندی بیشتر جامعه از ظرفیت های فرهنگی و ادبی را فراهم کند.

ضرورت معرفی هنر دینی و حمایت از هنرمندان

سلیمی با تأکید بر معرفی ظرفیت های هنری شخصیت های دینی و علمی کشور، بیان کرد: گاهی تصور می شود که عالمان دینی صرفاً در حوزه علوم دینی فعالیت دارند، درحالی که بسیاری از آنان در رشته های مختلف هنری نیز آثاری ماندگار خلق کرده اند. آثار خوشنویسی و هنری آیت الله نجومی، همچنین اشعار و نوشته های شخصیت هایی همچون آیت الله حسن زاده آملی، نمونه هایی از پیوند عمیق دانش دینی با هنر و ادب هستند. معرفی این آثار می تواند نگاه جامعه به ظرفیت های هنری عالمان دینی را گسترش دهد و زمینه آشنایی نسل های جدید با میراث فرهنگی و معنوی کشور را فراهم سازد.

وی با اشاره به مسئولیت نهادهای فرهنگی در قبال جامعه هنری، بیان کرد: رسانه ملی و دیگر ارکان حکومتی، از مجلس و دولت گرفته تا سایر دستگاه ها، وظیفه دارند حمایت مادی و معنوی بیشتری از هنرمندان در رشته های مختلف انجام دهند. این حمایت ها نباید صرفاً به نیازهای مالی محدود شود، بلکه معرفی آثار، فراهم کردن فرصت فعالیت و توجه به جایگاه اجتماعی هنرمندان را نیز در بر می گیرد. بسیاری از هنرمندان به دلیل مناعت طبع، درخواست های خود را مطرح نمی کنند، ازاین رو، مسئولان و نهادهای فرهنگی باید بدون انتظار برای مطالبه مستقیم آنان، وظایف خود را در این زمینه انجام دهند.

سلیمی در پایان سخنانش با تأکید بر ضرورت گسترش فعالیت های هنری با محوریت قرآن کریم، بیان کرد: هنرمندانی که در مسیر ترویج فرهنگ قرآنی گام برمی دارند، شایسته توجه و حمایت بیشتری هستند و امید می رود این حرکت فرهنگی، در کنار فعالیت های قرآنی، به عنوان جریانی هنری در شهر تهران نیز گسترش یابد و زمینه شکوفایی استعدادهای تازه را فراهم کند.

در بخش دیگری از مراسم، حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی، مؤلف و پژوهشگر دینی با اشاره به پیوند عشق و تربیت در قرآن کریم، اظهار کرد: قرآن کتاب تربیت است و زیربنای تربیت نیز عشق و محبت است. در داستان حضرت ابراهیم(ع)، هنگامی که وی ستاره ای را می بیند، آن را خدای خود می پندارد، اما با غروب ستاره اعلام می کند که غروب کنندگان را دوست ندارد. این تعبیر نشان می دهد که حضرت ابراهیم(ع) در جست وجوی حقیقتی پایدار بود و عشق را نمی توان از شناخت خداوند جدا کرد.

وی با بیان اینکه محبت در بنیان دین جایگاهی اساسی دارد، افزود: انتخاب نام «جهان عاشق» برای این کتاب انتخابی شایسته است؛ زیرا جهان در مسیر حرکت به سوی عشق الهی قرار دارد. البته هر عشقی ماندگار نیست و دلبستگی به ثروت، زیبایی ظاهری و مقام نمی تواند انسان را به حقیقت برساند. عشق پایدار، عشقی است که ریشه در ارتباط انسان با خداوند داشته باشد و زیبایی های جهان نیز زمانی معنا پیدا می کنند که انسان را به آفریننده آن ها رهنمون شوند.

عشق الهی؛ محور ماندگاری شعر

خسروی با اشاره به اشعار حجت الاسلام والمسلمین نظام زاده، بیان کرد: در سروده های این کتاب نیز می توان جلوه هایی از عشق الهی را مشاهده کرد؛ عشقی که همه خواسته ها و دلبستگی های انسان را در بر می گیرد و او را متوجه حقیقتی فراتر از جهان مادی می کند. نظام زاده با فعالیت های گسترده خود در سازمان اوقاف و امور خیریه شناخته می شود و در پایه گذاری مسابقات بین المللی قرآن کریم نیز نقش داشت.

وی با اشاره به آشنایی دیرینه خود با ذوق ادبی نظام زاده، ادامه داد: نخستین بار در سال 1364، زمانی که وی قائم مقام بنیاد پانزده خرداد بود، با توانایی های ادبی او آشنا شدم. در آن دوره، انجمن ادبی و فرهنگی این بنیاد با حضور شماری از چهره های برجسته شعر کشور تشکیل شد و من نیز به دعوت وی در جلسات آن شرکت کردم. استادانی همچون مهرداد اوستا، سپیده کاشانی، شاهرخی، جذبه و صفا لاهوتی در این محفل حضور داشتند و ساعد باقری دبیری جلسات را بر عهده داشت. عبدالجبار کاکایی نیز از نوجوانانی بود که در آن جمع به فراگیری شعر می پرداخت.

حجت الاسلام خسروی با اشاره به دستاوردهای این انجمن بیان کرد: حاصل فعالیت های آن دوره، انتشار شش جلد فصلنامه «طلاییه» بود که از آثار قابل توجه در حوزه ادبیات به شمار می رود. این جلسات فرصتی فراهم کرد تا شاعران جوان در کنار استادان برجسته حضور یابند و تجربه های ادبی خود را گسترش دهند.

وی با یادآوری یکی از خاطرات خود از فعالیت های انجمن ادبی بنیاد 15 خرداد، اظهار کرد: در سال 1366، به پیشنهاد آقای نظام زاده، جلسه ای با حضور شاعران و استادان ادبیات در دفتر رئیس جمهور وقت (رهبر شهید) برگزار شد. این دیدار پس از نماز مغرب و عشا آغاز شد و حدود 40 نفر از نوجوانانی که در جلسات انجمن آموزش می دیدند، در کنار استادانی همچون حمید سبزواری و دیگر شاعران حضور داشتند. مسئولیت اداره جلسه نیز بر عهده من بود. ابتدا قرار بود بخشی از زمان دیدار به شعرخوانی و بخش دیگر به سخنان رئیس جمهور (رهبر شهید) اختصاص یابد، اما با درخواست ایشان، همه حاضران فرصت شعرخوانی پیدا کردند و جلسه ای که برای یک ساعت برنامه ریزی شده بود، حدود سه ساعت ادامه یافت. در آن دیدار، بر اهمیت چندلایه بودن شعر تأکید شد؛ به این معنا که شعر ارزشمند باید افزون بر معنای ظاهری، لایه های عمیق تری از معنا داشته باشد و مخاطب را به تأمل و کشف مفاهیم تازه دعوت کند.

سید حسن امین، شاعر و مورخ نیز در این جلسه با اشاره به جایگاه شعر در فرهنگ ایرانی، تصریح کرد: شعر هنر ملی ایران و از عناصر مشترک حوزه زبان فارسی و تمدن نوروز است. ملت های مختلف جهان در زمینه هنرهای گوناگون آثار ارزشمندی خلق کرده اند و نمی توان هنر را به یک ملت محدود دانست؛ برای نمونه، یونان و روم باستان در مجسمه سازی پیشرفت چشمگیری داشتند. از این رو، نباید تعبیر فردوسی درباره هنر ایرانیان را به معنای بی هنری دیگر ملت ها دانست، بلکه باید آن را بیانگر جایگاه والای هنر در فرهنگ ایران تلقی کرد.

شعر؛ هنر مشترک ایرانیان

وی با بیان اینکه شعر در زندگی روزمره ایرانیان حضوری گسترده دارد، اظهار کرد: شعر در مراسم عروسی، سوگواری، تعزیه، آیین های مذهبی و موسیقی ایرانی جایگاه ویژه ای دارد و کمتر هنری را می توان یافت که میان گروه های مختلف جامعه تا این اندازه مورد توجه باشد. بسیاری از ایرانیان، فارغ از میزان تحصیلات و موقعیت اجتماعی، به شعر علاقه دارند و حتی کسانی که در زمینه های تخصصی دیگر فعالیت می کنند، اشعار، رباعیات یا آثار شاعران بزرگ را می خوانند و از آن لذت می برند. این گستردگی نشان می دهد که شعر برخلاف برخی هنرها مانند سینما، مجسمه سازی و نقاشی، محدود به گروه خاصی از جامعه نیست و در زندگی فرهنگی مردم ریشه دوانده است.

امین با اشاره به پیوند شعر با موسیقی ایرانی، افزود: بخش مهمی از موسیقی ما با شعر همراه است و کلام منظوم در شکل گیری و انتقال مفاهیم فرهنگی و عاطفی نقش دارد؛ در حالی که در بسیاری از فرهنگ های دیگر، موسیقی بی کلام نیز به عنوان هنری مستقل مورد توجه قرار می گیرد. این تفاوت نشان می دهد که شعر در ایران فراتر از یک قالب ادبی، بخشی از شیوه بیان احساسات، باورها و تجربه های جمعی مردم است و در مناسبت های مختلف زندگی حضور دارد.

این شاعر و مورخ با اشاره به حضور شعر در آثار عالمان دینی و اندیشمندان، بیان کرد: شعر تنها به ادبیات و محافل فرهنگی محدود نمانده، بلکه بسیاری از فقیهان، عالمان و حکیمان نیز برای بیان مفاهیم علمی و آموزشی از آن بهره گرفته اند. در حوزه های فقه، اصول، حکمت و منطق، آثار منظومی پدید آمده که انتقال مطالب پیچیده را آسان تر کرده اند. از جمله این آثار می توان به منظومه حکمت و منطق حاج ملاهادی سبزواری و منظومه فقهی «نبراس» اشاره کرد که نشان دهنده پیوند دیرینه دانش و شعر در سنت علمی ایران است.

وی با اشاره به حضور استادان روحانی شاعر در این نشست، از آثار منتشرشده استاد نظام زاده و بهره مندی از دیدگاه های وی و استاد خسروی یاد کرد و انتشار سومین دفتر از آثار نظام زاده را نشانه استمرار فعالیت ادبی و جایگاه شعر در میان اهل علم دانست.

حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی نظام زاده، نویسنده کتاب «جهان عاشق»، به عنوان آخرین سخنران جلسه با تأکید بر جایگاه والای حضرت فاطمه زهرا(س)، تصریح کرد: سیره این بانوی بزرگ نه تنها الگویی برای زنان و بانوان مسلمان، بلکه راهنمایی برای همه انسان ها، اعم از زن و مرد در مسیر زندگی است.

وی با اشاره به تقارن این مراسم با ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) و روزهای پس از میلاد حضرت زینب کبری(س) و روز پرستار، اظهار کرد: حضرت فاطمه زهرا(س) شخصیتی ارزشمند و الگویی جامع برای بشریت است. امام خمینی(ره) نیز در بیان جایگاه معنوی ایشان تعابیر بلندی داشته اند و به موضوع صحیفه فاطمیه اشاره کرده اند که نشان دهنده عظمت مقام معنوی این بانوی اسلام است.

حجت الاسلام نظام زاده با اشاره به روایتی از حضرت فاطمه(س) درباره علاقه به تلاوت قرآن، نگاه به چهره رسول خدا(ص) و انفاق در راه خدا، این سه موضوع را بیانگر اهمیت ارتباط با پروردگار و خدمت به مردم دانست و افزود: در زندگی نباید تنها به عبادت فردی توجه کرد، بلکه رسیدگی به نیازمندان و کمک به دیگران نیز از اهمیت فراوانی برخوردار است و گاهی خدمت به خلق، انسان را بیش از عبادت های فردی به  خداوند نزدیک می کند.

خدمت به مردم، راهی برای تقرب به خدا

وی با نقل حکایتی از یکی از عارفان درباره کمک به پیرزنی برای بالا آوردن سبوی آب از پله های آب انبار، بیان کرد: این عارف پس از سال ها عبادت و خلوت با خدا به این نتیجه رسیده بود که کمک به یک انسان نیازمند می تواند از چله نشینی و عبادت های طولانی در تقرب به خداوند مؤثرتر باشد.

این نویسنده در پایان با اشاره به مناسبت های مذهبی این ایام و موضوع نشست، اظهار کرد: برای رعایت حرمت شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، میلاد حضرت زینب کبری(س) و تناسب با موضوع جلسه، تصمیم دارد دو غزل از کتاب «جهان عاشق» را برای حاضران بخواند.

در انتهای مراسم از پنج نفر از خوشنویسان قرآنی تقدیر به عمل آمد.

انتهای پیام