رسوم غلط ازدواج؛ میراثی که زنجیر می شود

« ازدواج آسان » عبارتی است که در ظاهر ساده می نماید، اما در عمل به امری دشوار و پرچالش تبدیل شده است. در نگاه نخست، سخت ترین بخش ازدواج باید انتخاب همسر باشد؛ زیرا این انتخاب، سرنوشت دو انسان و آینده یک خانواده را رقم می زند و نیازمند شناخت، بلوغ فکری و تصمیم گیری صحیح است. اما در واقعیت، بسیاری از جوانان ایرانی پیش از رسیدن به این مرحله، با مشکلات اقتصادی دست وپنجه نرم می کنند و با چالش های جدی مواجه می شوند.

امروزه هزینه های سرسام آور مسکن، اشتغال، تورم روزافزون و ناتوانی در تأمین مقدمات اولیه زندگی، ازدواج را برای بسیاری از جوانان به آرزویی دور تبدیل کرده است. این در حالی است که ازدواج در آموزه های دینی، امری مقدس و واجب شمرده شده و تأکید فراوانی بر تسهیل آن شده است. بنابراین، بررسی عواملی که این امر ساده و مقدس را به معضلی پیچیده تبدیل کرده است، ضرورتی انکارناپذیر است.

ایکنا در همین راستا و با هدف بررسی چالش های ازدواج آسان این موضوع مهم را مورد توجه قرار داده است تا از منظرهای گوناگون این موضوع را در گفت وگو با اساتید حوزه و دانشگاه و کارشناسان به بحث و بررسی بگذارد. از این رو با سمیه عرب خراسانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و پژوهشگر حوزه خانواده به گفت وگو نشسته ایم، تا از منظر اجتماعی به موانع و چالش های ازدواج آسان بپردازیم.

ایکنا ـ امروز مهم ترین مانع بر سر راه ازدواج آسان جوانان چیست؟

صحبت از مهمترین دشوار است. جمعی از عوامل در این زمینه نقش آفرین هستند. اقتصاد، تغییر ذهنیت نسبت به ازدواج، افزایش توقعات از همسر، ورود عنصری به نام عشق و توهمات نادرست پیرامون اهمیت آن به عنوان ستون خانواده و دلیل تشکیل آن، دخالت خانواده ها و ممانعت از ازدواج جوانها، رسومات فرهنگی نادرست و عنصر بسیار نادرست مقایسه که ازدواج را تبدیل به میدان رقابت نمایش سرمایه های مادی کرده است.

این فهرست می تواند ادامه داشته باشد، اما موانع ازدواج آسان می تواند شامل همه یا برخی از این موارد باشد. به طور کلی هر گاه ازدواج از آغاز یک پیوند به نمایش رسوم و سرمایه ها تبدیل می شود ازدواج سخت می شود.

ایکنا ـ اگر بخواهید موانع را اولویت بندی کنید، اقتصاد، مسکن، اشتغال، مهریه، جهیزیه، توقعات خانواده ها یا تغییر سبک زندگی در چه جایگاهی قرار می گیرند؟

حتماً سه مورد اول اقتصاد، مسکن و جهیزیه مهمتر هستند. ازدواج صرف نظر از روابط عاطفی و احساسی یک نهاد اقتصاد بنیاد است. تامین معاش امر مهمی است و استقلال زوجین یا وابستگی به خانواده ها را تعیین می کند. زمانی که زوجین مستقل باشند امکان تصمیم گیری و زندگی مستقل دارند. اگرچه حمایت خانواده ها هم مهم و هم کارگشاست. مسکن حتما نیاز هست. به هرحال زوج جوان نیازمند مکانی برای شروع زندگی هستند که با اقتضائات زندگی امروز و توقعات زوجین از یکدیگر تناسب داشته باشد.

به جهت تحولات فرهنگی زندگی با والدین همسر به نظر مناسب نیست تا زمانی که فرهنگ جدیدی در ارتباط میان عروس و خانواده شوهر و داماد و خانواده زن ایجاد شود که آسیب های پیشین را برطرف کند؛ بنابراین مسکن امر مهمی است و تامین ان می تواند مانع ازدواج آسان باشد؛ و در نهایت جهیزیه. هم به جهت اینکه وسایل اولیه زندگی فراهم باشد هم مشارکتی که زن و خانواده او برای شروع زندگی می کنند. داماد تامین هزینه مسکن و خانواده عروس ضروریات اولیه آغاز یک زندگی. اما این مورد از ضروریات خارج شده و تبدیل به مانعی برای شروع زندگی شده است. مقایسه و شرمندگی از کمبود جهیزیه یا توقع خانواده شوهر یا خود شوهر در این ماجرا موثر است و ازدواج و تشکیل آسان خانواده را به تاخیر می اندازد. بقیه موارد برآمده از همین سه مورد است.

ایکنا ـ نقش شرایط اقتصادی در دشوار شدن ازدواج چقدر است و آیا اقتصاد به تنهایی می تواند کاهش تمایل به ازدواج را توجیه کند؟

اشاره کردم که خانواده یک نهاد اقتصاد محور است. یعنی نهادی است برای تامین نیاز غریزی و ادامه نسل و همچنین تامین معاش خانواده. اگر شغل نباشد امکان تهیه مسکن نباشد یا والدین امکان کمک به زوجین را نداشته باشند شرایط زیر یک سقف زندگی کردن برایشان فراهم نخواهد بود. اما توجه به این نکته ضروری است که هیچ مسئله و امر اجتماعی تک علتی نیست و حتی به سختی می توان گفت کدام عامل مهمترین یا اولین یا اخرین است. اما به هر صورت برخی عوامل بستر و زیربنا هستند و اقتصاد از آن جمله است.

اقتصاد به تنهایی نه موجب افزایش تمایل به ازدواج است نه کاهش آن بلکه در کنار دیگر عوامل می تواند می تواند رانه و محرک باشد. اگر تمایل باشد و اقتصاد نباشد دشوار می شود اگر اقتصاد فراهم باشد، اما انگیزه و الزام و محدودیت دسترسی به جنس مخالف وجود نداشته باشد یا آزادی لازم برای انتخاب همسر مناسب، اقتصاد به تنهایی نمی تواند ازدواج آسان را فراهم کند.

ایکنا ـ خانواده ها در مسیر ازدواج آسان بیشتر نقش حمایت کننده دارند یا گاهی خودشان به ایجاد توقعات و هزینه های بیشتر دامن می زنند؟

هر دو مورد. بسته به فرهنگ خانواده. معمولا مادر پسر ها و پدر دختر ها در این زمینه نقش پررنگ تری دارند. اغلب خانواده ها حقیقتا تلاش شان برای حمایت است، اما برخی خانواده ها توقعات، حساسیت ها یا دیکتاتور مابی دارند که امکان ازدواج را از فرزندانشان دریغ می کنند. این مورد بی سابقه نیست و هر خانواده خاطره ای از این ماجرا در خود یا خانواده اطراف به یاد دارد. این امر نیاز به فرهنگ سازی اصلاحی دارد. حضور خانواده حتما و قطعا باید باشد و تقویت شود، اما مرز هایی مشخص شود که از آن ها عبور نکنند. هم حمایت باشد هم حدودی برای آن باشد. زوج جوان به حمایت و تجربه خانواده ها نیاز دارند و نباید رها شوند.

ایکنا ـ چرا حتی خانواده هایی که از نظر مالی توانایی محدودی دارند، گاهی برای مراسم، جهیزیه یا مهریه معیار های بالایی تعیین می کنند؟

زمانی که ازدواج از دروازه تشکیل خانواده تبدیل به نمایش سرمایه های اقتصادی می شود با این پدیده مواجه هستیم. اینکه یک شب است و بهترین شب است و آبرو باید حفظ شود در این امر موثر است. خانواده هم خود و هم طرف دیگر و هم زوج جوان را به زحمت می اندازند برای تک شبی که پس از تمام شدنش به جهت فشار و استرس می تواند سرآغاز تنش های جدی باشد و هم هر سه خانواده عروس و داماد و زوج جوان را به دردسر های جدی اقتصادی دچار کند.

تغییر فرهنگ شب ازدواج و جشن ازدواج به یک مهمانی شاد و عبور از فرض نمایش تجمل برای حفظ آبرو و اعتبار می تواند آن را به گردهمایی شیرین و خاطره انگیز تبدیل کند. اصولا در جامعه ای که امر اقتصادی در ان در مضیقه یا در رقابت باشد و اکثر خانواده ها از لحاظ مالی در مضیقه باشند چنین تناقض هایی بیشتر دیده می شود.

ایکنا ـ آیا مسئله فقط هزینه های واقعی ازدواج است یا «تصویر یک ازدواج موفق» نیز برای جوانان پرهزینه شده است؟

ازدواج موفق ارتباط میان زوجین و در طی زمان بدست می آید. مسئله هزینه های نمایشی ازدواج است که معنای نبود مشکل مالی، اهمیت عروس و داماد برای یکدیگر با هزینه های اقتصادی، حمایت خانواده ها با کمک های مالی فراوان و تصویر رفاه است. گویی خوشبختی یک زوج با نمایش پر طمطراق تضمین می شود در حالی که به نظر می رسد این هزینه ها جبران کاستی هایی است که گاه زوجین چشم خود را بر آن بسته و سعی می کنند با این نمایش آنها را بپوشانند.

در خاطره همه ما زوج هایی هستند که شب ازدواج عالی داشتند، اما کمتر از یک سال یا پس از چند سال با دلخوری و آسیب به یکدیگر از هم جدا شده اند و به بقیه توصیه کرده اند که پول خوشبختی نمی آورد. ازدواج تجملاتی خوشبختی نمی آورد. این حقیقت ماجراست نه نمایش شب ازدواج و صرف هزینه های فراوان که الان تقریبا به یک پروژه سینمایی تبدیل شده است.

ایکنا ـ شبکه های اجتماعی و نمایش سبک زندگی و مراسم های پرهزینه چه تأثیری بر نگرش جوانان نسبت به ازدواج گذاشته اند؟

البته که تاثیرگذار خواهد بود. به هرحال مراسم پر هزینه زیبا و مجلل هستند و به همین جهت هم برای آنها هزینه می شود و اغلب جوانان هم از این مراسم خوششان می آید. هم به جهت اینکه بهترین شب عمرشان است و شبی است که آنها میزبان جمع زیادی از اقوام و دوستان هستند که می خواهند به آنها خوش بگذرد و خاطره خوبی برای آن ها بماند. اینکه مراسم یک زوج رقیب نداشته باشد و همیشه بهترین بماند هم برای برخی مهم است و ایده این کار را رسانه ها و فضای مجازی می دهند.

البته باید توجه داشت برخی شرکت هایی که این خدمات را ارائه می دهند قرارداد هایی با شبکه های نمایش خانگی یا پلتفرم ها یا بلاگر ها دارند که در ازای این نمایش و جلب مشتری سودی به آنها تعلق بگیرد؛ بنابراین این ماجرا بیشتر از آنکه زوجین و خاطره خوش آنها مربوط باشد به درامدزایی اقتصادی مرتبط است که هزینه آن را دختر و پسر و خانواده های آنها پرداخت می کند. تنها رقیب این ماجرا فرهنگ سازی است که مراسمات ازدواج آسان، محترمانه، آبرومند در سطوح متنوع تبلیغ و هنجارسازی کند تا زوجین از هر طبقه اقتصادی تمایلی به چنان نمایش هایی نداشته باشند.

انتهای پیام