انتظار فرج، باور به آینده ای عادلانه و مسئولیت پذیری اجتماعی است

حجت الاسلام والمسلمین حمید باقرزاده، مدرس حوزه علمیه شهرکرد، در گفت وگو با ایکنا از چهارمحال وبختیاری، با اشاره به نقش باور به ظهور در تقویت امید و تاب آوری اجتماعی، اظهار کرد: قرآن کریم در آیات متعددی به این حقیقت اشاره می کند که مستضعفان و بندگان صالح خداوند، وارثان زمین خواهند شد، این وعده الهی، امید به برپایی عدالت را در دل انسان های حق باور زنده نگه می دارد و آنان را به تلاش برای تحقق جامعه ای عادلانه سوق می دهد.

وی با بیان اینکه وعده های الهی درباره آینده جهان، پشتوانه ای برای امیدواری مؤمنان در مواجهه با دشواری ها است، افزود: خداوند در قرآن کریم می فرماید: وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ؛ یعنی فرجام نیک از آن پرهیزگاران است، همچنین در آیات پایانی سوره آل عمران بر صبر، پایداری و استواری در ارتباطات اجتماعی تأکید شده و این آموزه ها نشان می دهد که امید دینی، صرفاً یک احساس درونی نیست، بلکه با صبر، تقوا و عمل مسئولانه پیوند دارد.

باقرزاده با اشاره به روایت أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ، بیان کرد: در این روایت، انتظار فرج از برترین اعمال معرفی شده است، بنابراین انتظار حقیقی باید در رفتار و عملکرد انسان دیده شود، کسی که در مسیر تقوا و عمل صالح حرکت می کند و برای اصلاح خود و جامعه می کوشد، در مسیر انتظار قرار دارد.

انتظار فرج چگونه به تاب آوری اجتماعی کمک می کند؟

این مدرس حوزه علمیه با بیان اینکه باور به آینده ای روشن می تواند تحمل دشواری ها را معنادار کند، گفت: وقتی انسان باور داشته باشد که عدالت در نهایت بر جهان حاکم خواهد شد و آینده از آن صالحان است، مشکلات را پایان راه نمی بیند. چنین باوری به او کمک می کند در برابر سختی ها تسلیم ناامیدی نشود و از فرصت های موجود برای اصلاح شرایط و آماده سازی جامعه استفاده کند.

وی ادامه داد: البته این مسئله به معنای نادیده گرفتن مشکلات یا توجیه شرایط نامطلوب نیست، انسان منتظر باید از خود بپرسد اگر امام زمان(عج) امروز حکومت جهانی تشکیل می دادند، وظیفه من چه بود؟ پاسخ به این پرسش، انسان را به سمت شناخت مسئولیت های فردی و اجتماعی و تلاش برای انجام آن ها هدایت می کند.

باقرزاده با اشاره به اینکه انتظار فرج، آمادگی برای عمل است، تصریح کرد: اگر قرار باشد انسان هیچ مسئولیتی نپذیرد و تنها منتظر بماند تا همه مشکلات با ظهور امام زمان(عج) برطرف شود، برداشت درستی از انتظار نخواهد داشت، خداوند در آیه 25 سوره حدید می فرماید: لِیَقُومَ النَّاسُ بالْقِسْطِ؛ یعنی مردم باید برای برپایی عدالت قیام کنند، این آیه نشان می دهد که تحقق عدالت، با مشارکت و اقدام انسان ها ارتباط دارد.

وی با تأکید بر اینکه انتظار نباید به بهانه ای برای کناره گیری از مسئولیت ها در حوزه های مختلف تبدیل شود، افزود: انتظار واقعی یعنی انسان در حد توان خود برای اصلاح شرایط تلاش کند، این آمادگی از روابط خانوادگی آغاز می شود و تا ارتباط با همسایگان، خویشاوندان، همشهریان و دیگر اعضای جامعه ادامه پیدا می کند.

مدرس حوزه علمیه شهرکرد اظهار کرد: برای مثال، اگر همسایه ای نیازمند کمک است، فرد منتظر نباید نسبت به وضعیت او بی تفاوت باشد، اگر امکان کمک به فردی نیازمند وجود دارد، باید وارد عمل شود، رعایت حقوق دیگران، خوش رفتاری در خانواده، پرهیز از تضییع حق مردم و مسئولیت پذیری در روابط اجتماعی، از مصادیق عملی انتظار است.

باقرزاده با اشاره به آیه 60 سوره انفال، وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ، بیان کرد: این آیه بر ضرورت آمادگی متناسب با توانایی ها تأکید دارد، در نگاه دینی، باور به وعده الهی نباید موجب کنارگذاشتن تلاش شود، بلکه باید انگیزه انسان را برای کسب توانایی، تقویت آمادگی و انجام مسئولیت هایش افزایش دهد.

وی افزود: نمی توان بدون فراهم کردن زمینه های لازم برای تقوا و عمل صالح، خود را در شمار کسانی دانست که وعده پیروزی و فرجام نیک به آنان داده شده است، انسان مؤمن باید از خود بپرسد اگر امروز فرصت اصلاح بخشی از یک مشکل را دارد، چرا آن را به آینده موکول کند؟

این مدرس حوزه علمیه با اشاره به فلسفه انتظار و ضرورت آمادگی جامعه برای ظهور، گفت: اگر قرار باشد مردم هیچ نقشی در اصلاح جامعه نداشته باشند، این پرسش مطرح می شود که یاران امام زمان(عج) چگونه باید برای تحقق عدالت همراهی کنند؟ یکی از درس های مهم فرهنگ انتظار، پرورش انسان هایی است که مسئولیت پذیر باشند و در مسیر اصلاح جامعه قدم بردارند.

باقرزاده با بیان اینکه باور به ظهور منجی و برپایی عدالت در آینده، در ادیان و جوامع مختلف با صورت های گوناگون وجود دارد، گفت: اعتقاد به پایان یافتن بی عدالتی می تواند انگیزه انسان ها را برای مطالبه حقوق و اصلاح شرایط اجتماعی تقویت کند. کسی که حقیقتاً خواهان عدالت است، نه به دیگران ظلم می کند و نه در برابر ظلم و تضییع حقوق دیگران بی تفاوت می ماند.

وی با اشاره به مفهوم قرآنی لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ، افزود: عدالت خواهی باید از رفتارهای روزمره آغاز شود، رعایت نوبت، توجه به حقوق دیگران، مطالبه کیفیت و وزن قانونی کالاها و خودداری از زیاده خواهی، نمونه هایی ساده اما مهم از رعایت عدالت در زندگی اجتماعی هستند.

این کارشناس مذهبی ادامه داد: مطالبه عدالت تنها به موضوعات بزرگ سیاسی و اجتماعی محدود نمی شود؛ بلکه در محیط کار، محله، مدرسه، خانواده و روابط اقتصادی نیز معنا پیدا می کند، مقابله با تبعیض، آموزش حقوق شهروندی، حمایت از آسیب دیدگان اجتماعی و جلوگیری از عادی شدن خشونت و بی عدالتی، از جمله اقداماتی است که می تواند در مسیر تحقق جامعه ای عادلانه قرار گیرد.

وی تأکید کرد: امید به آینده زمانی اثرگذار است که با نقد مسئولانه وضعیت موجود همراه باشد، جامعه ای که به عدالت امیدوار است، باید نسبت به فساد و تبعیض حساس باشد و برای اصلاح آن ها راهکار ارائه دهد، بی تفاوتی در برابر ناهنجاری ها با روحیه عدالت خواهانه ای که در فرهنگ مهدویت مطرح می شود، سازگار نیست.

مواسات و خدمت اجتماعی، جلوه های عملی فرهنگ مهدوی

باقرزاده با اشاره به نقش همدلی و مشارکت اجتماعی در تحقق آرمان های دینی، اظهار کرد: فرهنگ مهدویت باید در اقداماتی مانند تشکیل گروه های جهادی، تعاونی های معیشتی، پویش های حمایت از آسیب دیدگان، آموزش رایگان و کمک به درمان نیازمندان نمود پیدا کند؛ این اقدامات نشان می دهد که افراد می توانند با همکاری یکدیگر، بخشی از مشکلات جامعه را کاهش دهند.

وی با بیان اینکه گاهی افراد بدون آنکه فعالیت خود را مستقیماً با مفهوم مهدویت پیوند دهند، در عمل به ارزش های این فرهنگ نزدیک می شوند، یادآور شد: نمونه آن، گروه هایی هستند که برای تأمین نیازهای معیشتی یا حل مشکلات اقتصادی خانواده ها دور هم جمع می شوند و این تجربه ها نشان می دهد که همکاری و مشارکت می تواند توان افراد را برای عبور از دشواری ها افزایش دهد.

این مدرس حوزه علمیه شهرکرد تصریح کرد: رشد اقتصادی یک فرد به تنهایی نمی تواند به احساس خوشبختی پایدار در جامعه منجر شود، زیرا انسان در ارتباط با دیگران زندگی می کند و مشکلات اطرافیان نیز بر احساس و کیفیت زندگی او اثر می گذارد، بنابراین، همیاری اجتماعی و توجه به نیازهای دیگران باید به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شود.

وی افزود: مساجد و حسینیه ها می توانند در این زمینه نقش آفرین باشند و علاوه بر آموزش معارف دینی، زمینه شکل گیری گروه های خدمت رسانی و فعالیت های جمعی را فراهم کنند، هنگامی که کمک به مردم با آگاهی دینی و انگیزه معنوی همراه شود، امکان تقویت همبستگی و مشارکت اجتماعی نیز افزایش می یابد.

جوانان و ظرفیت آرمان خواهی در مسیر انتظار

باقرزاده با تأکید بر اهمیت توجه به نسل جوان در ترویج فرهنگ مهدویت گفت: جوانان از ظرفیت آرمان خواهی و عدالت طلبی برخوردارند و اگر تصویری روشن، واقع بینانه و قابل فهم از جامعه مطلوب در عصر ظهور برای آنان ارائه شود، این باور می تواند در جهت دهی به انگیزه ها و مسئولیت پذیری اجتماعی شان مؤثر باشد.

وی ادامه داد: در روایات مربوط به ظهور، بر حضور جوانان در میان یاران امام زمان(عج) تأکید شده است، برای ارتباط مؤثر با این نسل، باید ویژگی های جامعه آرمانی و ارزش هایی مانند عدالت، مهربانی، همدلی و کاهش فقر را به زبانی روشن تبیین کرد تا جوانان بتوانند میان باورهای دینی و مسائل زندگی امروز خود ارتباط برقرار کنند.

این مدرس حوزه علمیه با اشاره به برخی توصیف های روایی از جامعه عصر ظهور، بیان کرد: در این توصیف ها، بر گسترش عدالت، رشد معرفتی انسان ها، افزایش همدلی و کاهش نیازمندی تأکید شده است، چنین تصویری می تواند افق روشنی پیش روی جوان قرار دهد و او را به این پرسش برساند که برای نزدیک شدن جامعه امروز به این آرمان ها چه کاری از دستش بر می آید.

وی تأکید کرد: جوان منتظر نباید نسبت به فساد، تبعیض و بی عدالتی بی تفاوت باشد، بلکه باید برای نزدیک شدن به وضعیت مطلوب تلاش کند، ممکن است فرد نتواند تمام مشکلات را برطرف کند، اما می تواند در محدوده مسئولیت و توانایی خود گام هایی مؤثر بردارد و همین تلاش های فردی و جمعی، زمینه ساز شکل گیری جامعه ای مسئولیت پذیرتر خواهد بود.

باقرزاده با اشاره به نقش نهادهای دینی، آموزشی و تبلیغی در گسترش فرهنگ انتظار، اظهار کرد: نهادهایی که در جامعه اسلامی فعالیت می کنند، باید در مسیر تحقق اهداف انسانی و اخلاقی دین حرکت کنند و مفاهیم دینی را به رفتار و عملکرد اجتماعی پیوند بزنند؛ آموزش انتظار مسئولانه نیز نباید به انتقال اطلاعات محدود شود، بلکه لازم است زمینه عمل به این آموزه ها فراهم شود.

وی افزود: نهادهای دینی می توانند با ایجاد گروه های خدمت رسانی، ترویج الگوهای عملی در خانواده ها و فراهم کردن فرصت گفت وگو درباره مسائل و مشکلات مردم، به تقویت فرهنگ مسئولیت پذیری کمک کنند، خانواده نیز در این زمینه جایگاه مهمی دارد، زیرا پدر و مادر باید بتوانند در کنار بیان مشکلات، تصویری امیدوارانه و واقع بینانه از آینده برای فرزندان خود ترسیم کنند.

این مدرس حوزه علمیه شهرکرد با تأکید بر مسئولیت رسانه ها در تقویت امید اجتماعی، گفت: رسانه ها باید محتوایی امیدبخش، عمیق و واقع گرا تولید کنند و نمونه های موفق خدمت اجتماعی و حمایت از نیازمندان را به جامعه معرفی کنند، امیدآفرینی به معنای نادیده گرفتن واقعیت ها نیست، بلکه باید در کنار بیان مشکلات، امکان اصلاح و نمونه های عملی تلاش برای بهبود شرایط نیز دیده شود.

وی ادامه داد: تریبون های دینی تنها به منبرهای سنتی در مساجد محدود نیستند، رسانه های جمعی، صداوسیما، خبرگزاری ها و افرادی که در فضای عمومی تولید محتوا می کنند نیز می توانند در ترویج یا تضعیف امید اجتماعی نقش داشته باشند، محتوایی که مسئولیت پذیری، عدالت خواهی و خدمت به مردم را تقویت کند، می تواند به گسترش فرهنگ انتظار مسئولانه کمک کند.

باقرزاده در پایان خاطرنشان کرد: برای ارزیابی میزان موفقیت خانواده ها، نهادهای دینی و رسانه ها در ترویج فرهنگ مهدویت، باید به آثار عملی آن در جامعه توجه کرد، اینکه آیا مردم نسبت به حقوق یکدیگر حساس تر شده اند، آیا کمک به نیازمندان و مقابله با تبعیض گسترش یافته و آیا نسل جوان نسبت به آینده احساس مسئولیت می کند یا خیر؟ این شاخص ها می توانند نشان دهند که مفاهیم انتظار تا چه اندازه از سطح گفتار فراتر رفته و در زندگی اجتماعی تحقق یافته اند.

انتهای پیام